Tản văn của Chí Công

Chiều Vắng. Tranh mộc bản của Trần Đại

Đầu đông một, gió từ những dãy núi ở Nà Hang lại tràn về, quẩn trên những đỉnh núi cao rồi trôi xuống lòng hồ thủy điện Tuyên Quang. Gió mang theo hơi lạnh đầu mùa, nhưng cũng mang theo cảm giác tin cậy, như thể đứng ở vùng đất này luôn có ai đó đang lặng lẽ canh giữ. Với tôi - một cán bộ công tác tại Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh - những cơn gió đầu mùa luôn nhắc nhớ đến những chiến sĩ dân quân Đại đội Pháo cao xạ đang bám trụ ở những điểm cao xa xôi, nơi mà từ dưới nhìn lên chỉ thấy những vệt mây trắng bồng bềnh. Nhưng ở đó, từng bước chân những chiến sĩ dân quân Pháo cao xạ vẫn đều đặn mỗi ngày, giản dị mà chắc nịch như chính núi rừng Tuyên Quang.
Tôi có thói quen lên đường từ rất sớm mỗi khi được phân công đi cơ sở. Những con đường uốn quanh sườn núi luôn mở ra trước mắt một khung trời rộng lớn, nơi tầng tầng lớp lớp mây treo lững lờ trên những tán rừng xanh sẫm. Tuyên Quang có nhiều nơi đẹp đến mức tưởng như không thuộc về đời sống thường ngày: hồ sinh thái Na Hang, 99 ngọn núi đã đi vào thi ca, những bản người Dao nằm nép bên sườn đồi, những bãi ngô chuyển màu theo mùa gió… Nhưng với người lính địa phương, mỗi vùng đất ấy không chỉ đẹp mà còn có trách nhiệm, sự canh giữ, và cả những câu chuyện không bao giờ kể hết.
Một lần theo đoàn công tác lên điểm chốt có trận địa Pháo cao xạ bảo vệ công trình thủy điện Na Hang, tôi gặp đồng chí Lương, dân quân thuộc Đại đội dân quân Pháo cao xạ xã Nà Hang - người đã hơn hai năm công tác tại khu vực này. Anh nhỏ người, đôi mắt lúc nào cũng sáng, hay cười nhưng nói chuyện rất chừng mực. Trời hôm ấy trở gió mạnh, mây xé thành từng dải mỏng kéo qua đỉnh núi. Anh đứng bên cột mốc phân khu, nhìn về phía xa - nơi những đường dây điện băng qua rừng sâu - rồi chậm rãi nói:
“Có những ngày mưa trắng núi, chỉ cách nhau vài chục bước mà anh em vẫn phải gọi bộ đàm tìm người. Nhưng quen rồi, sống với rừng núi cũng giống sống với đồng đội: bình tâm thì đường nào cũng thông”.
Câu nói ấy, tưởng chừng đơn giản, nhưng tôi nhớ mãi. Bởi giữa những phức tạp của thời đại công nghệ, của chuyển đổi số, của những mảng việc luôn phải cập nhật từng ngày, người chiến sĩ dân quân ở điểm cao vẫn giữ được sự điềm tĩnh rất riêng. Thứ “bình tâm” mà Lương nói - có lẽ là tài sản quý nhất của những chiến sĩ dân quân canh trời.
Buổi chiều, sương từ lòng hồ dâng lên, tràn vào hiên chốt. Gian bếp dã chiến tỏa mùi khói ấm. Lương khoe món cá hồ do dân bản gửi tặng, thái mấy nhánh gừng rừng bỏ vào nồi canh. Anh bảo mỗi lần xuống bản tuyên truyền, dân bao giờ cũng gửi cho đơn vị chút gì đó. “Nó là cái tình của họ với chúng tôi, không lớn nhưng quý. Nhận để mà giữ cái tình đó, chứ không phải để hơn kém gì”.
Những câu chuyện nhỏ như vậy, chẳng có gì to tát, nhưng mỗi lần nghe, tôi lại thấy một vẻ đẹp lặng lẽ của người chiến sĩ dân quân vốn chẳng xuất hiện trong những dòng văn kiện hay báo cáo.
Không chỉ ở Na Hang. Ở những địa bàn thấp hơn, nơi đời sống dân cư đông đúc hơn, không khí lại chan chứa những nhịp điệu rất khác. Lần gần đây nhất trở về tổ công tác kiểm tra công tác tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ tại xã Hàm Yên, tôi có gặp một nhóm công dân chuẩn bị đăng ký sẵn sàng nhập ngũ. Các em tuổi đôi mươi, ánh mắt trong veo, nụ cười lúc nào cũng trực chờ nơi khóe miệng. Trên quãng đường dài, tôi nghe họ kể về những ước mơ rất đời thường: người muốn sau này về làm người nông dân trồng cam, người mơ đi học lái xe, người đơn giản muốn sau xuất ngũ sẽ dành dụm mua một chiếc xe máy tốt để chạy xe công nghệ phụ giúp gia đình.
Có em nói: “Đi bộ đội sẽ giúp em tự tin hơn, không còn nhút nhát, bản lĩnh thanh niên sẽ vững vàng hơn. Vào trong quân ngũ có đồng chí đồng đội, anh em sẽ là những kỉ niệm đẹp của đời trai sau này”.
Nghe vậy, tôi thấy vui. Một đơn vị quân đội, dù hiện đại đến đâu, dù áp dụng công nghệ gì, thì điều quan trọng nhất vẫn là những con người như thế - những người đang trưởng thành từng ngày, đang học cách trở nên có ích.
Đơn vị của chúng tôi thời gian qua đang đẩy mạnh chuyển đổi số theo đề án 06 và chỉ đạo của Bộ Tư lệnh Quân khu 2. Công việc nhiều, ai cũng bận: cập nhật dữ liệu, xây dựng quy trình số hóa hồ sơ, cải tiến quản lý điều hành… Nhưng giữa những thiết bị công nghệ, bảng biểu, máy chủ, thì vẫn luôn có những khoảng lặng của đời sống: tiếng kẻng báo thức, bãi tập buổi chiều, sân bóng chuyền lúc hoàng hôn. Những thứ ấy khiến nhịp sống quân ngũ không bao giờ khô cứng.
Một cán bộ lớn tuổi trong đơn vị từng nói với tôi: “Chuyển đổi số là để công việc nhanh hơn, chính xác hơn, minh bạch hơn. Nhưng thứ giữ quân nhân lại với nhau không phải phần mềm, mà là sự tử tế, trách nhiệm và niềm tin”.
Tôi nghĩ đó là một nhận định rất đúng.
Một buổi chiều thứ 6 cuối tuần, khi đơn vị đang tổng dọn vệ sinh doanh trại sau mưa lớn. Đất đỏ bết thành lớp dày trên lối đi. Mấy chiến sĩ trẻ lom khom cào lá, người khác kéo ống nước rửa sân. Những công việc giản đơn ấy, trong mắt người ngoài có lẽ không quan trọng, nhưng với tôi nó lại gợi lên cảm giác thân thuộc lạ kỳ. Nhịp sống doanh trại luôn gắn với những việc nhỏ: tưới hoa, nhổ cỏ, thay bóng đèn, quét sân, lau tường nhà xe… Tất cả khiến doanh trại như một ngôi nhà chung, nơi ai cũng góp phần giữ cho nó sáng, sạch và sống được.
Trong khuôn viên đơn vị, có một cây bằng lăng cổ thụ. Mỗi mùa hoa, mặt sân tím lên một góc. Bao lần họp báo cáo, bao lần duyệt kế hoạch, tôi đều ngồi dưới tán cây ấy mà nghe tiếng gió thổi qua những tầng lá. Thỉnh thoảng nhìn sang, thấy một chiến sĩ trẻ đang quét sân, tôi bỗng cảm nhận rõ ràng rằng: mọi thứ trong quân đội - từ nhiệm vụ đến đời 
sống - đều được duy trì bởi những con người âm thầm như thế.
Tuyên Quang quê tôi là “Thủ đô kháng chiến - Thủ đô khu giải phóng” một tỉnh thành hiền hòa nhưng giàu bản lĩnh. Địa bàn rộng, núi nhiều, khoảng cách đi lại xa, đời sống đồng bào còn không ít vất vả. Nhưng ở đó, người lính hiện diện như một phần quen thuộc: từ mùa lũ giúp dân chạy lũ, đến mùa khô giúp dân chống cháy rừng; từ những ngày dịch bệnh căng thẳng nhất, đến những buổi biên chế, huấn luyện, kiểm tra thường kỳ.
Tôi từng chứng kiến chiến sĩ trẻ Tải Văn Chiến, chiến sĩ Trung đội 9, Đại đội 3 thuộc Trung đoàn 877 Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh, trong lúc giúp dân khắc phục hậu quả do cơn bão số 10 Bualoi gây mưa lớn, ngập lụt diện rộng trên địa bàn tỉnh hồi tháng 10 em đã bị thương khi làm nhiệm vụ. Hôm sau, khi tôi cùng Thủ trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh tỉnh đến thăm hỏi, tặng quà em, trao đổi với tôi, em Chiến chỉ cười bảo: “Em bị thương, vết thương ngoài da như vây có đáng gì so với người dân mất nhà, mất lợn, mất lúa thì họ còn vất vả, còn khổ hơn em”.
Một câu nói giản dị thôi, nhưng đủ để hiểu vì sao Nhân dân Tuyên Quang thường gọi bộ đội bằng cái tên thân mật: Bộ đội của dân, “Bộ đội Cụ Hồ”.
Viết những dòng này, tôi lại nghĩ về nhiều đồng đội đang có mặt ở các địa bàn xa xôi nhất của tỉnh: Sơn Vĩ, Đồng Văn, Xín Mần … Nơi mỗi con đường là một câu chuyện, mỗi căn nhà đều chất chứa vui buồn của núi rừng. Họ đi, họ ở, họ ăn cùng dân, sống cùng dân, và làm những việc giản đơn nhưng thiết thực nhất: dựng lại mái nhà sau bão, gánh xi măng làm cầu, đưa người đau ốm xuống trạm xá trong đêm.
Có lần, tôi hỏi một già làng người Dao ở Lũng Quang rằng vì sao dân bản luôn tin bộ đội. Ông chậm rãi trả lời: “Vì lính không nói nhiều. Lính làm trước”.
Tôi nghĩ, đó cũng là phẩm chất đẹp nhất của người lính thuộc Lực lượng vũ trang tỉnh Tuyên Quang: không phô trương, không ồn ào, chỉ lặng lẽ làm việc đúng bổn phận.
Đêm cuối năm, tôi đứng ở sân đơn vị, nhìn lên bầu trời không trăng. Xa xa, ánh đèn thị xã hắt lên một vệt sáng mỏng. Ở nơi ấy, có hàng nghìn gia đình đang chuẩn bị đón Tết. Còn ở trong doanh trại này, nhiều người trong số chúng tôi vẫn túc trực, vẫn trực ban, vẫn kiểm tra sẵn sàng chiến đấu. Khi gió đêm kéo qua khoảng sân rộng, tôi lại nhớ đến câu nói của đồng chí Lương trên Bản Bung năm nào.
Giữa bao đổi thay của thời cuộc, giữa việc quân với những con số và dữ liệu, thì sự bình tâm của người lính chính là thứ giữ cho mọi thứ vận hành vững vàng.
Nghĩ vậy, tôi khẽ gật đầu. Bởi biết rằng mai này, dù công nghệ có hiện đại đến đâu, dù tác chiến có thay đổi thế nào, thì những người lính Tuyên Quang vẫn sẽ tiếp tục bước, từng bước chắc nịch trên những đường núi quen thuộc của mình.
Như gió - lặng lẽ nhưng luôn hiện diện.

C.C