Đại hội Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Tuyên Quang lần thứ I, nhiệm kỳ 2026 - 2031 đánh dấu một chặng đường phát triển mới của văn học nghệ thuật tỉnh nhà. Sau hợp nhất, không chỉ tổ chức Hội được kiện toàn trong một diện mạo mới, mà không gian sáng tạo của văn nghệ sĩ cũng được mở rộng từ miền đất cách mạng Tân Trào đến Cao nguyên đá Đồng Văn, từ dòng Lô anh hùng đến dòng Nho Quế lãng mạn đều hội tụ những giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hóa và con người. Nhân dịp Đại hội thành công, phóng viên có cuộc trao đổi với nhà thơ Tạ Bá Hương, Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Tuyên Quang, về những thành tựu, thời cơ và hướng phát triển của Hội trong nhiệm kỳ mới.

Phóng viên: Thưa ông, điều quan trọng nhất mà Đại hội lần thứ I mở ra cho văn học nghệ thuật Tuyên Quang là gì?
Ông Tạ Bá Hương: Điều quan trọng nhất là Đại hội đã xác lập một tư duy phát triển mới. Chúng ta không xem việc hợp nhất chỉ là cộng thêm số lượng hội viên, chi hội hay địa bàn hoạt động, mà phải coi đây là cơ hội tổ chức lại lực lượng, mở rộng không gian sáng tạo và nâng tầm khát vọng nghệ thuật.
Tỉnh Tuyên Quang mới là sự hội tụ của hai vùng đất giàu truyền thống lịch sử và văn hóa. Một bên là Tân Trào, ATK, sông Lô, sông Gâm, nơi lưu giữ chiều sâu của lịch sử cách mạng và bản sắc văn hóa miền núi. Một bên là Cao nguyên đá Đồng Văn, ruộng bậc thang Hoàng Su Phì, biên cương Lũng Cú, sông Nho Quế cùng đời sống đặc sắc của đồng bào các dân tộc vùng cao.
Khi hai không gian gặp nhau, đề tài sáng tác không chỉ nhiều hơn mà còn tạo nên những va đập mới trong cảm xúc và tư duy nghệ thuật. Văn nghệ sĩ có điều kiện bước ra khỏi vùng sống, vùng đề tài quen thuộc để khám phá những tầng sâu khác của lịch sử, văn hóa và con người.
Đại hội cũng diễn ra trong bối cảnh Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh được chuyển về trực thuộc Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh. Đây không chỉ là thay đổi đầu mối hành chính, mà còn đặt ra yêu cầu Hội phải bám sát đời sống Nhân dân hơn, phát huy vai trò của văn học nghệ thuật trong củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng đời sống văn hóa và góp phần phát triển quê hương.
Chúng tôi xác định, không gian mới phải dẫn đến tư duy mới, cách tổ chức mới và những thành quả sáng tạo mới.

Phóng viên: Nhìn lại nhiệm kỳ vừa qua, theo ông, đâu là những dấu ấn nổi bật nhất?
Ông Tạ Bá Hương: Trong nhiệm kỳ qua, dù gặp nhiều khó khăn do tác động của thiên tai, dịch bệnh Covid-19, sự bỡ ngỡ ban đầu về tổ chức bộ máy, phương thức hoạt động, đặc biệt là những khó khăn đặc thù như thiếu trụ sở, thiếu nhân sự lãnh đạo kéo dài, nguồn lực tài chính hạn hẹp... song Hội VHNT hai tỉnh cũ đã phát huy rõ vai trò là tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, tập hợp, đoàn kết, động viên hội viên sáng tạo và cống hiến, hoàn thành cơ bản các mục tiêu, nhiệm vụ đề ra. 
Thứ nhất là công tác sáng tạo tác phẩm đạt nhiều kết quả nổi bật: Nhiều tác giả xuất sắc đã được vinh danh tại Giải thưởng Tân Trào, Giải thưởng VHNT Tây Côn Lĩnh, cũng như đạt giải cao tại cuộc vận động sáng tác về chủ đề "Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh" ở cả cấp tỉnh và cấp Trung ương. 
Thứ hai là sự phát triển toàn diện ở các chuyên ngành: Từ văn học với các tác phẩm đồ sộ; văn nghệ dân gian với các công trình sưu tầm, biên dịch truyện cổ, thơ cổ các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh; mỹ thuật với các tác phẩm đoạt giải họa sĩ trẻ toàn quốc; nhiếp ảnh ghi dấu ấn với Huy chương Vàng khu vực; cho đến âm nhạc, múa, sân khấu mang đậm bản sắc dân tộc. 
Thứ ba là sự đổi mới mang tính chuyên nghiệp của cơ quan ngôn luận: Tạp chí Văn nghệ Tuyên Quang mở rộng khổ, cải tiến hình thức, xuất sắc lọt vào Top 10 bìa báo xuân được yêu thích nhất toàn quốc năm 2024. Trang thông tin điện tử và hệ thống Fanpage đổi mới đa dạng với podcast, video, thu hút hàng chục triệu lượt truy cập hằng năm, đưa văn học, nghệ thuật đến gần hơn với công chúng thời đại số. Đặc biệt là giai đoạn sau sáp nhập, Thường trực Hội đã rất chủ động, khẩn trương ổn định tổ chức, sắp xếp và kiện toàn lại 19 chi hội cơ sở và chi hội chuyên ngành trải rộng trên địa bàn mới; kịp thời xuất bản tạp chí ổn định; tổ chức thành công Cuộc thi “Truyện ngắn Tuyên Quang năm 2025”, Triển lãm mỹ thuật “Bên dòng Lô Giang”, Hội thảo khoa học “Tuyên Quang - nơi khơi nguồn dòng chảy văn học, nghệ thuật cách mạng” kết hợp tổ chức triển lãm ảnh nghệ thuật tại xã Tân Trào, công bố tác phẩm âm nhạc và hoàn thành giải ngân, đầu tư hiệu quả nguồn Quỹ Chính phủ hỗ trợ sáng tạo cho 43 tác giả và xuất bản 10 đầu sách chất lượng cao. 

Phóng viên: Làm thế nào để không gian từ Tân Trào đến Lũng Cú thực sự được chuyển hóa thành sức mạnh sáng tạo, chứ không chỉ dừng lại ở việc mở rộng địa bàn?
Ông Tạ Bá Hương: Trước hết phải tạo ra sự dịch chuyển thực sự của văn nghệ sĩ. Người sáng tác ở khu vực phía Nam cần được đến với Đồng Văn, Mèo Vạc, Xín Mần, Hoàng Su Phì để cảm nhận cuộc sống trên miền đá, biên giới và những biến đổi trong đời sống đồng bào. Ngược lại, văn nghệ sĩ vùng cao cần có điều kiện tìm hiểu sâu hơn về Tân Trào, ATK, sông Lô, lịch sử cách mạng, đời sống và quá trình xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh. Nhưng không chỉ là đi và quan sát, mỗi chương trình thực tế cần được chuẩn bị kỹ về chủ đề và tư liệu; có sự tham gia của nhà nghiên cứu, nghệ nhân, nhân chứng lịch sử và người dân địa phương. Văn nghệ sĩ phải sống, trò chuyện và lắng nghe cộng đồng. Khi hiểu được con người trong chiều sâu văn hóa của họ, tác phẩm mới tránh được sự mô tả hời hợt hoặc chỉ khai thác vẻ đẹp bề ngoài. Hội sẽ tăng cường tổ chức các chương trình sáng tác liên vùng, đưa văn nghệ sĩ các khu vực đến với nhau, cùng đi thực tế, cùng trao đổi nghề nghiệp. Sự khác biệt về vốn sống và cách cảm nhận giữa các tác giả không phải là rào cản, mà chính là nguồn bổ sung cho nhau.
Điểm mới nữa là phát huy sự liên kết giữa các chuyên ngành. Một đề tài về văn hóa Mông, hát Then, chợ phiên, kiến trúc nhà trình tường hay lịch sử Tân Trào có thể được tiếp cận đồng thời bằng văn học, âm nhạc, mỹ thuật, nhiếp ảnh và sân khấu. Một truyện ngắn có thể trở thành kịch bản sân khấu; một công trình sưu tầm văn hóa dân gian có thể là nguồn tư liệu cho âm nhạc, mỹ thuật và các sản phẩm truyền thông số.
Sự cộng hưởng ấy sẽ giúp tác phẩm có thêm đời sống và tiếp cận được nhiều nhóm công chúng hơn. Đây cũng là cách để văn học nghệ thuật tham gia bảo tồn di sản, phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa.
Tuyên Quang có nhiều giá trị đặc sắc như chè Shan tuyết cổ thụ, mật ong bạc hà, cam sành, ruộng bậc thang, Cao nguyên đá, các danh thắng dọc sông Lô, sông Gâm, sông Nho Quế và kho tàng văn hóa của hơn 20 dân tộc. Những giá trị ấy cần được văn nghệ sĩ kể lại bằng câu chuyện, hình ảnh, âm thanh và cảm xúc nghệ thuật, qua đó làm sâu sắc hơn hình ảnh đất và người Tuyên Quang.
Văn nghệ sĩ không trực tiếp làm kinh tế, nhưng tác phẩm có thể tạo nên giá trị biểu tượng, góp phần quảng bá thương hiệu địa phương và biến di sản văn hóa thành nguồn lực cho sự phát triển bền vững.

Phóng viên: Đâu sẽ là những điểm mới, những khâu đột phá trong hoạt động của Hội nhiệm kỳ 2026 - 2031?
Ông Tạ Bá Hương: Chúng tôi xác định ba khâu đột phá.
Trước hết là đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động phù hợp với địa bàn rộng. Ban Chấp hành phải sâu sát chi hội, hội viên; phân công rõ người phụ trách chuyên ngành và địa bàn; tăng cường ứng dụng công nghệ để kết nối những hội viên ở xa. Hội cũng sẽ nghiên cứu, củng cố tổ chức văn học nghệ thuật tại cơ sở, tiến tới xây dựng mô hình Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh phù hợp với không gian mới.
Tổ chức Hội chỉ thực sự mạnh khi hoạt động bám rễ trong đời sống Nhân dân, phát hiện được những người có năng khiếu, những nghệ nhân và hạt nhân văn nghệ ngay từ xã, phường, thôn, bản.
Đột phá thứ hai là nâng cao chất lượng sáng tạo. Hội sẽ tổ chức các chương trình sáng tác liên vùng, đầu tư có trọng tâm, lựa chọn những đề tài, đề cương và tác giả có triển vọng để hỗ trợ chiều sâu. Các trại sáng tác cần có chủ đề rõ, yêu cầu sản phẩm cụ thể và có quá trình đọc, góp ý, hoàn thiện tác phẩm sau trại. Mỗi chuyến đi thực tế phải để lại sản phẩm, không chỉ kết thúc bằng một bản báo cáo.
Hội sẽ tiếp tục phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam, các hội chuyên ngành Trung ương và những văn nghệ sĩ, nhà lý luận, phê bình có uy tín để bồi dưỡng chuyên môn, cập nhật tư duy nghệ thuật và nâng cao chất lượng tác phẩm.
Trong đó, Hội đặc biệt quan tâm phát triển lực lượng trẻ, tác giả người dân tộc thiểu số, văn học dành cho thiếu nhi và lý luận, phê bình. Hiện nay, Hội còn ít hội viên dưới 30 tuổi. Đây là khoảng trống cần sớm khắc phục bằng việc phối hợp với trường học, cơ quan báo chí, thiết chế văn hóa và các địa phương để phát hiện, bồi dưỡng người có năng khiếu.
Các tác giả người dân tộc thiểu số có lợi thế đặc biệt về ngôn ngữ, phong tục, ký ức cộng đồng và vốn sống bản địa. Hội cần giúp họ nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, tiếp cận những phương thức biểu đạt hiện đại nhưng vẫn giữ được tiếng nói riêng và chiều sâu văn hóa của dân tộc mình.
Đột phá thứ ba là chuyển đổi số và mở rộng công chúng. Hội sẽ từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu về hội viên, tác giả, tác phẩm, giải thưởng và tư liệu văn hóa; số hóa các tác phẩm có giá trị; tiếp tục nâng cao chất lượng Tạp chí Văn nghệ Tuyên Quang, hướng tới xuất bản tạp chí điện tử và ấn phẩm Văn nghệ Tuyên Quang vùng cao.
Chuyển đổi số không chỉ là đưa bài viết lên mạng, mà còn phải đổi mới phương thức giới thiệu tác phẩm thông qua podcast, video, triển lãm trực tuyến và các sản phẩm đa phương tiện. Dù hình thức thể hiện thay đổi, giá trị cốt lõi vẫn phải là chất lượng tác phẩm, bản quyền, bản sắc văn hóa và trách nhiệm xã hội của văn nghệ sĩ.

Phóng viên: Đến cuối nhiệm kỳ, ông mong muốn công chúng sẽ nhận diện văn học nghệ thuật Tuyên Quang bằng những giá trị nào?
Ông Tạ Bá Hương: Tôi mong văn học nghệ thuật Tuyên Quang được nhận diện trước hết bằng chiều sâu văn hóa và sự chân thực. Tác phẩm phải được sinh ra từ đời sống của Nhân dân, phản ánh được tâm hồn, phẩm chất, khát vọng và những vấn đề mà con người Tuyên Quang hôm nay đang đối diện.
Đó phải là một nền văn học nghệ thuật đa sắc màu nhưng có bản sắc rõ nét: có chiều sâu lịch sử của Thủ đô Kháng chiến; có vẻ đẹp hùng vĩ của biên cương; có tiếng nói của hơn 20 dân tộc; có truyền thống nhưng không khép kín, biết tiếp nhận những phương thức biểu đạt hiện đại.
Đến cuối nhiệm kỳ, chúng tôi không chỉ muốn nhìn vào số lượng trại sáng tác, lớp bồi dưỡng, cuộc triển lãm hay đầu sách đã xuất bản, mà phải có thể chỉ ra những tác giả trẻ đã trưởng thành, những giá trị văn hóa dân tộc được gìn giữ và truyền lại bằng hình thức mới, những tác phẩm thực sự đến được và ở lại với công chúng.
Hội cũng hướng tới sưu tầm, dịch, hiệu đính, xuất bản và quảng bá các tuyển tập văn học dân gian của những dân tộc tiêu biểu trên địa bàn; xây dựng các công trình Văn học Nghệ thuật Tuyên Quang qua các thời kỳ ở các lĩnh vực văn xuôi, thơ, nhiếp ảnh, mỹ thuật và âm nhạc. Đây sẽ là nguồn tư liệu quan trọng để tổng kết thành tựu, bảo tồn di sản và tạo nền tảng cho sáng tác mới.
Mục tiêu cao nhất vẫn là tạo ra những tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật, phản ánh được tầm vóc của quê hương trong giai đoạn mới. Chúng tôi kỳ vọng từ không gian rộng lớn và đa dạng hôm nay sẽ xuất hiện những tiểu thuyết, trường ca, công trình nghiên cứu, tác phẩm âm nhạc, mỹ thuật, nhiếp ảnh, sân khấu có chiều sâu, có sức khái quát và sức sống lâu dài; có tác phẩm được công chúng cả nước đón nhận, được ghi nhận bằng những giải thưởng uy tín ở cấp quốc gia.
Các đồng chí lãnh đạo tỉnh đã khẳng định đầu tư cho văn hóa, văn học nghệ thuật là đầu tư cho sự phát triển bền vững. Đó vừa là sự quan tâm, vừa đặt lên vai tổ chức Hội và mỗi văn nghệ sĩ một trách nhiệm lớn.
Nơi đâu trên mảnh đất Tuyên Quang này, mỗi vùng đất, mỗi bản làng đều chứa đựng những câu chuyện chưa được kể hết. Tôi tin rằng, nếu biết biến sự đa dạng thành sức mạnh, biến khoảng cách địa lý thành những cuộc gặp gỡ sáng tạo và lấy tác phẩm làm thước đo, văn học nghệ thuật Tuyên Quang sẽ có bước phát triển mạnh mẽ, xứng đáng với tầm vóc của tỉnh trong giai đoạn mới.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Thực hiện: Thèn Hương