Tân Trào

Mấy nay bà Bình cứ thấy ông Phẩm buồn bã, ngồi chép miệng một mình. Mới đầu bà chỉ nghĩ, chắc ông nhà đang buồn vì thằng cháu đích tôn học hành có phần chểnh mảng, sa sút. Bà tính động viên ông cũng đừng quá lo lắng về chuyện ấy làm gì cho nhọc người. Tuổi già cốt giữ được cái tâm an nhiên là được. Bởi vậy, bà lấy cớ đi pha trà cho ông, rồi đến ngồi bên cạnh ông. Giọng bà nhỏ nhẹ: 
- Cháu mình nó chỉ chểnh mảng thôi mà, mình lựa lời khuyên bảo, chuyện sẽ đâu vào đấy.
Ông Phẩm quay sang nhìn bà một lượt, rồi thủng thẳng: 
- Tôi không hẳn buồn vì chuyện ấy. Chỉ buồn là giờ đời sống văn chương nước nhà có nhiều chuyện thị phi quá.
- Chuyện ấy có liên quan gì đến ông đâu?
- Chả liên quan, những vẫn thấy buồn. Buồn nhất là cuốn sách “Chuyện với Thanh - lời kể mới về ánh sáng” của Nguyễn Thành Nam. Cuốn sách này đã mang đến nhiều hệ luỵ về đời sống văn học trong nước và cả hệ luỵ về người nữa. 
- Tôi chả biết gì về văn học, nhưng thấy nói cuốn sách có nhiều “sạn”.
Ông Phẩm vẫn ngồi trầm tư bên ấm trà mạn đã nguội. Ông cứ suy nghĩ mãi về “sạn” trong sách mà bà Bình vừa đề cập đến. Bất giác ông liên tưởng đến bát cơm trắng muốt, thơm dẻo, vừa đưa vào miệng thì cắn phải hạt sạn, miếng cơm ấy buộc phải bỏ đi. Sách có “sạn”, chắc chắn cũng phải bỏ đi, chứ không thể nào dùng được nữa.
Ngồi ngẫm ngợi, chợt nhận ra một điều rằng, mỗi cuốn sách xuất bản và đến tay người đọc, thường mang lại nhiều cảm xúc khác nhau. Nội dung cuốn sách hay, hoặc dở đều phụ thuộc vào nội dung, tư tưởng mà nó truyền tải. Hệ mỹ học trong tư duy tiếp nhận phản ánh chiều sâu và góc nhìn của mỗi độc giả. Có những cuốn sách, vừa ra mắt xong đã được người đọc đón nhận hồ hởi, bởi nó chạm đến trái tim rung cảm. 
Nhưng cũng có những cuốn sách, sau khi phát hành đã bị dư luận xã hội phản đối gay gắt, hoặc tẩy chay. Nguyên nhân không hẳn là cuốn sách ấy không hay, mà nằm ở vấn đề cuốn sách đề cập đến. Điển hình nhất trong những ngày gần đây, khiến dư luận dậy sóng, đó là cuốn “Chuyện với Thanh - lời kể mới về ánh sáng” của tác giả Nguyễn Thành Nam.
Nguyễn Thành Nam không phải là nhà văn. Bước đầu có thể khẳng định như vậy. Theo thông tin ban đầu, tác giả này là một doanh nhân, từng đảm nhiệm vị trí Tổng Giám đốc FPT. Nếu xét ở lĩnh vực kinh doanh thì Nguyễn Thành Nam cũng là người thành công, có sức ảnh hưởng đến xã hội. Còn ở lĩnh vực văn chương, ông là người chưa có gì thực sự nổi bật. Vậy, cuốn sách “Chuyện với Thanh - lời kể mới về ánh sáng” vừa được Nhà xuất bản Hội Nhà văn ấn hành, sao lại được nhiều độc giả quan tâm đến thế?
Quan tâm không có nghĩa là đón nhận. Một cuốn sách được xây dựng dưới hình thức đối thoại giữa một người thầy và một cậu sinh viên, từ đó luận bàn về vấn đề lịch sử, về tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh với con đường phát triển đất nước. Nỗ lực của tác giả là thông qua cách đối thoại từ nhân vật để đưa lịch sử đến gần hơn với người đọc bằng góc nhìn mới. Tuy vậy, viết về đề tài lịch sử thì cần có cứ liệu cụ thể, chuẩn xác, nhất là viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ thiên tài của dân tộc Việt. Ở cuốn sách “Chuyện với Thanh”, người đọc chưa tìm thấy sự thỏa mãn những cứ liệu lịch sử về Người. Bởi thế, việc phản ứng của độc giả và của xã hội là điều không thể tránh khỏi.
Trước đó, dường như cũng không mấy người biết về tác giả Nguyễn Thành Nam. Có chăng họ chỉ biết đến ông là một doanh nhân, thành đạt ở lĩnh vực do ông phụ trách. Tuy nhiên, ngay sau khi cuốn sách “Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng” được xuất bản, rồi rầm rộ ra mắt bạn đọc thì người ta mới bắt đầu chú ý đến tác giả. Ồ, hoá ra những lời ca ngợi về ấn phẩm này lại không được như kỳ vọng. Nó xuất hiện rất nhiều “sạn” khi cho rằng, Bác ra đi tìm đường cứu nước, cứu dân tộc lại là chuyến “đi phượt”. Những chi tiết kiểu như vậy xuất hiện khá nhiều ở cuốn sách, khiến không ít người giật mình vì tâm thế của người viết và những gì anh ta viết về lãnh tụ. 
Trong văn chương, ngôn ngữ đóng vai trò quan trọng, giúp độc giả nhận diện phong cách sáng tác của nhà văn. Với lối viết cợt nhả, ngôn ngữ dung tục, thiếu chuẩn mực như ở cuốn sách “Chuyện với Thanh - lời kể mới về ánh sáng” được xem là cẩu thả, bôi nhọ lịch sử. Nếu ở một tác phẩm văn chương thuần tuý, tác giả có quyền hư cấu theo trí tưởng tượng của mình, nhưng đây là câu chuyện có dữ liệu lịch sử, viết về nhân vật lịch sử, thì cách kể mới không thể đồng nghĩa với việc tùy tiện thay đổi dữ kiện lịch sử. 
Một cuốn sách như vậy sẽ có ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội. Nhưng, vì sao cuốn sách được xem là độc hại lại dễ dàng được xuất bản? Ở đây có thể khẳng định quy trình biên tập tại Nhà xuất bản Hội Nhà văn bộc lộ những hạn chế trong khâu thẩm định. Một ấn phẩm đề cập đến những nhân vật có ảnh hưởng lớn trong thế kỷ hai mươi ở Việt Nam như Chủ tịch Hồ Chí Minh, hay các nhân vật tiền bối khác lẽ ra phải được kiểm chứng rất kỹ càng, trước khi được phát hành đến người đọc. 
Suốt cả tháng nay, việc lùm xùm xung quanh câu chuyện về cuốn sách của Nguyễn Thành Nam vẫn được cả xã hội đặc biệt quan tâm. Cuốn sách có nội dung xấu độc buộc cơ quan chức năng phải thu hồi khi nó vừa kịp xuất bản. Đi kèm với đó là vấn đề xử lý trách nhiệm của những người có liên quan đến cuốn sách. Cái giá phải trả là quá đắt cho chính tác giả và cả lãnh đạo Hội Nhà văn Việt Nam, lãnh đạo Nhà xuất bản Hội Nhà văn, cùng đội ngũ biên tập - những người “gác cổng”, nhưng chưa làm tròn trách nhiệm của mình khi để lọt một ấn phẩm có quá nhiều “sạn”.
Từ cuốn sách “Chuyện với Thanh - lời kể mới về ánh sáng” và việc xử lý trách nhiệm của những người liên quan, khiến ông Phẩm ngẫm ra một điều rằng, bài học này không chỉ của riêng ai. Đặc biệt là đối với những người hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo văn học. Hư cấu không có nghĩa là làm sai lệch lịch sử. Lịch sử yêu cầu phải trung thực. Người viết giống như chơi dao. Dù có kinh nghiệm đến mấy, nhưng anh tự phụ, hoặc sơ suất, cũng có ngày dao sẽ làm anh đứt tay.

T.T