Tản văn của Trần Mỹ Thương

 được dùng. Nông dân như chúng tôi, trăm nhà như một, quanh năm chỉ có vỏ cây, hương nhu, lá chanh, lá bưởi đun lấy nước tắm gội, lâu lâu mua được rúm quả bồ kết dùng đã là sang lắm. Hồi ấy bị chấy, tóc đứa nào đứa ấy dày lên vì trứng chấy. Những quả trứng mới đẻ bám vào chân tóc, dần dà, mỗi ngày bọn chúng tụt ra phía ngoài một chút, cho tới ngày nở thì chúng bám dính ở phần đuôi tóc và cứ nằm lép kẹp ở đó mãi. Mỗi ngày lũ chấy đẻ không biết nhường nào là trứng, chúng thi nhau bám chặt vào từng cọng tóc, chi chít chì chịt. Càng những đứa tóc dày, sợi cứng, sợi xoăn càng nhiều ổ chấy. Chấy sinh sôi nhiều vô kể vào mùa đông. Mẹ tôi nhờ dì cắt phéng mái tóc rễ tre của tôi đi để dễ triệt chấy. Mỗi ngày, đợi nắng chiều thật đanh, mẹ đem vài quả bồ kết vùi vào tro nóng đến khi ngửi thấy mùi thơm hắc tỏa ra thì mang ra rửa rồi gói vào tấm vải xô rồi đập rập ra, vò vào một gáo nước ấm già, cái gáo nước chuyển sang màu nâu thậm như nước bồ hóng thì mang ra gội cho tôi. Rồi mẹ chuẩn bị sẵn một cái túi bóng ni lông, túi ni lông hồi ấy cũng liệt vào dạng hiếm chứ chẳng nhiều vô kể như bây giờ, tuy thế, vẫn bắt buộc phải có túi ni lông để bọc bộ tóc sau khi đã được làm ướt bằng cái gáo nước bồ kết đặc kia, ủ trong chừng chục phút. Bởi vì nó cay xè nên phải bọc kỹ bằng túi ni lông rồi mẹ bắt tôi nghỉ chơi, nằm ngửa trên giường, đầu thò ra khỏi mép giường để khỏi bị nước bồ kết trôi vào mắt. Cái vị cay xè ấy không làm chết được chấy nhưng sau khi ủ đủ thời gian, lũ chấy sẽ say đơ mà chịu nhả cái chân ra khỏi lùm tóc, nhân lúc ấy mẹ mới xối nước để làm trôi đi bọn chúng. Nhưng nếu gội nguyên bằng bồ kết thì tóc sẽ bị xơ xít lại, thế nên mẹ tôi luôn cẩn thận đun sẵn một nồi nước lá hương nhu lẫn lá chanh, lá bưởi để gội lại cho mềm tóc, mẹ đun nhiều, để gội đầu xong thì còn đủ nước tắm luôn cho khỏe. Nước để hơi ấm già thì mới lấy được hết cái mùi thơm của lá hương nhu. Cứ mỗi gáo dội lên, mùi thơm tỏa ra, xộc vào mũi, làm cái mũi bị bít đặc vì xưng viêm pô líp của tôi như được khơi ra, thông thoáng, dễ thở hẳn. Nước lá ấm khỏa lên người, cảm giác giống như người ốm được xông hơi. Thế nên từ nhỏ tôi vốn đã rất thích được tắm gội bằng nước lá. Mẹ luôn dành góc vườn ấy cho mấy cây hương nhu, cây chanh, cây bưởi được xanh tốt, đủ dùng cho cả nhà. Hễ có người bị cảm gió, cúm mùa lại nhặt nhạnh đem về đun lên, nhỏ vài giọt dầu phật linh vào rồi chùm chăn xông, chỉ cần vài lần xông là nhẹ bẫng người, chẳng cần đến thuốc.
Cuộc sống từng ngày đổi thay, giờ đây nhu cầu sinh hoạt của con người được đáp ứng từ cái nhỏ nhất. Các loại dầu gội, sữa tắm thay thế gần như hoàn toàn những loại lá cây trong vườn, vô cùng tiện lợi. Trong nhịp sống mỗi ngày một vội vàng, hối hả, việc nhặt hái, đun nấu để có một nồi nước tắm gội trở nên cầu kỳ, phức tạp và mất thời gian. Ngay cả mẹ chồng tôi, trồng một cây hương nhu có lẽ cũng chỉ để nhớ thương gợi nhắc về một thời xa vắng, chứ cả năm bận bịu bán hàng, thời giờ tâm trí đâu mà hái về dùng.
Tôi không dùng máy sấy tóc mà đem ghế ra hiên ngồi hong gió, vừa dùng tay chải tóc vừa tự hít hà tận hưởng cái mùi thơm hăng hắc thoang thoảng của hương đồng gió nội, rồi tôi vồn vã dặn mẹ: “Mẹ cứ giữ lấy cây hương nhu này nhé. Ít nhất mỗi cuối năm, nhà mình đun một nồi nước lá để tắm; rồi đầu xuân năm mới nhà ta lại đun một nồi nữa để tắm gội như này”. Mới nghe thế mà mắt mẹ đã rưng rưng.

T.M.T