Tản văn của Lê Thị Thu Hòa

Khi đất trời rộn rã sắp chia tay với mùa xuân để đón chào mùa hạ thì hoa mộc miên bung nở.
Mộc miên, thực là một cái tên kiều diễm, lãng mạn. Vốn dĩ loài cây này có rất nhiều tên gọi, những người dân vùng đồng bằng quen gọi là cây Gạo, nó quen thuộc đến nỗi trong mỗi gương mặt làng thôn đều có bóng dáng của nó, một gốc đa, một gốc gạo, xen lẫn bến nước, sân đình thành bản sắc văn hóa, thành đặc điểm của làng quê thôn dã, nó quen thuộc đến độ người ta dùng tên gọi của nó làm điểm đến, đích đến với những “ngã ba cây gạo”, “quán cây gạo”, “cây gạo đầu làng”... Trong vùng Tây Nguyên đầy nắng gió, đồng bào dân tộc gọi đó là hoa Pơ-lang, một cái tên đầy bản sắc núi rừng, thấm đẫm hơi thở miền sơn cước. Đối với người dân Tây Nguyên, Pơ-lang còn là biểu tượng cho sức sống mãnh liệt và vẻ đẹp hoang sơ của đất và người nơi đây.

Còn trên vùng Cao nguyên đá, Công viên Địa chất toàn cầu nơi biên giới của tỉnh Tuyên Quang, loài hoa ấy mang một cái tên kiều diễm: Mộc miên.
Mộc miên không phải là loài hoa đặc trưng của vùng núi đá, nhưng không biết tự bao giờ, nó bỗng bung nở bạt ngàn sắc đỏ, như mời gọi, như giục giã, lại như níu chân du khách dừng lại để chiêm ngưỡng. Mộc miên được đưa vào danh mục của ngành du lịch địa phương, và theo xu thế xã hội, khi hoa rực rỡ nhất, đẹp nhất, người ta tổ chức Lễ hội Hoa mộc miên.
Không giống như những loài hoa khác, đẹp trong sự mong manh, mềm mại, cần con người nâng niu nhẹ nhàng, Mộc miên mạnh mẽ, khỏe khoắn, nó bung nở trên những cành cây to lớn, vươn cao trong thung lũng, nó mang trong mình sức sống mãnh liệt của sự tích tụ nhựa sống từ rất lâu đời. Dường như những tinh hoa của đất trời, của núi đá, của mùa xuân đều dồn tụ lại nơi đây, để khi cánh hoa bung nở, màu đỏ rực rỡ của nó làm bừng sáng cả không gian núi rừng vốn dĩ đang đắm chìm trong những lớp sương mỏng mờ ảo của mùa xuân.
Ngắm hoa Mộc miên trong mùa lễ hội vùng cao, chúng ta chỉ có thể chiêm ngưỡng vẻ đẹp của nó từ xa, không thể chạm tay vào được, cũng không đứng dưới gốc cây mà chọn nhặt một bông hoa rơi. Hoa không nở trên những tàn lá thấp, cây cũng không phổ biến mọc bên đường, nó ẩn mình trong thung sâu, lẫn trong màu xanh ngút ngàn của cây lá, chỉ nhận ra nó, ngắm nhìn nó qua những khoảng màu đỏ rực vươn lên giữa màu xanh ngút ngàn của núi rừng. 
Mộc miên, mang theo huyền thoại về một tình yêu chung thủy và bất diệt. Nó lặng lẽ cống hiến hết nội lực của mình, bung tỏa giữa mênh mông đất trời, tô điểm cho sắc xanh của rừng núi, của những dư ba mùa xuân vẫn vương vấn với thời gian. Loài hoa rất quen thuộc nhưng không phải ai cũng biết, ai cũng trầm trồ chiêm ngưỡng, nhưng như bản tính dân dã của con người, nó dường như không cần điều đó, không cần sự nâng niu, trầm trồ hoặc những cảm xúc ngưỡng mộ của con người, thoáng cái, nó xuất hiện như nhắc nhở rằng: mùa hạ sắp sang. 
Trong cảm xúc của các thi nhân, loài hoa này đã từng gợi bao nguồn cảm hứng, nhưng chủ yếu là những gợi nhắc về thời gian, về những xúc cảm nồng nàn của đất trời khi đón chào mùa hạ:
Tháng Ba, tháng Ba ơi.
Sao mà thương... đến thế.
Mộc miên... như mắt lệ.
Khắc khoải buồn chơi vơi...
      (Trích: Tháng Ba mộc miên. Thơ: Lưu Ngọc Lâm)
Loài hoa ấy cũng từng da diết, khắc khoải trong giai điệu buồn thương của một câu chuyện tình trắc trở: 
Thế là, chị ơi, rụng bông hoa gạo,
Ô hay, trời không nín gió cho ngày chị sinh.
(Trích bài hát Chị tôi, nhạc sĩ Trần Tiến)
Còn đối với những người dân địa phương vùng Cao nguyên đá, hoa Mộc miên vẫn là loài hoa thô mộc, đơn sơ như vùng đất nó đang sống, nó lặng lẽ hiến mình cho vẻ đẹp của quê hương mà không đòi hỏi sự hồi đáp, mỗi cánh hoa lặng lẽ cháy lên, lặng lẽ tàn rụng, cũng không mong cầu một lời thương cảm. Nhưng rồi một ngày kia, nó làm sống dậy những cảm xúc xao động của thi nhân, danh họa. Người ta đến chiêm ngưỡng nhiều hơn, những vần thơ đã vắt lên qua những làn sương mỏng, những phác thảo bay bổng cùng đất trời, ở đó, cháy lên một miền rực lửa, ấy là tinh túy của cây, của đá, của hoa, như nhắn nhủ đến chúng ta: Hãy cháy đi, cháy hết mình cho niềm đam mê mà mình theo đuổi, dù ngày mai có thể tàn rụng, nhưng đó là sự hi sinh đáng trân trọng, hữu ích cho cuộc sống.

Tuyên Quang, 26/2/2026
L.T.T.H

Minh họa của Quảng Tâm