Ghi chép của Nguyễn Quốc Tấn

 

 

 

 

Trở về, đi dọc tuyến biên giới từ Minh Tân, qua Thanh Thủy đến Lao Chải những ngày này, trời se lạnh, không thể quên được đây là tuyến biên giới trước kia hứng chịu biết bao cơn mưa đạn pháo và cối 60, cối 82 của Trung Quốc bắn sang. Tháng 2 năm 1979, Trung Quốc nổ súng chiếm các chốt biên giới của ta, dùng “chiến thuật biển người” tràn sang xâm lấn nước ta. Đi đến đâu chúng cũng bắn giết dân thường, bắt cóc phụ nữ, trẻ em mang về phía bên kia biên giới. Các công trình của chúng ta chúng dùng mìn phá hoại, những cây cột điện cao thế chúng cũng dùng búa đập gãy nát, hòng triệt hạ những gì phục vụ cho cuộc sống của đồng bào các dân tộc.

 

Ngày đó, tất cả những hình ảnh được nhìn thấy, được nghe, được trực tiếp xung trận đánh trả những đợt tràn sang của giặc, đến giờ vẫn in hằn trong trí nhớ.Từng trải qua cuộc kháng chiến chống Mỹ, thì đây là cuộc chiến khác hẳn về quy mô, chiến thuật mà trong chiến tranh hiện đại chỉ thấy ở chiến trường Vị Xuyên này. Phía Trung Quốc dùng “Thế trận biển người” để tấn công sang phía biên giới Việt Nam của chúng ta, chúng dùng pháo các cỡ và cối bắn dọn đường cho “biển người” có vũ khí tràn sang. Khi đội quân địch tràn sang với quãng đường nhất định thì chúng dùng pháo căn chỉnh để bắn vào phía sau của đội quân đó, bắt buộc đội quân đó phải tiến, không còn đường lui. Một chiến thuật kỳ quái được lặp lại của thế trận man rợ thời trung cổ. Chiến tuyến bên ta, địa hình núi cao, rừng rậm hiểm trở, duy nhất cách mốc biên vài km là con đường chạy dọc biên giới, từ Minh Tân qua Thanh Thủy đến Lao Chải. Con đường này từ năm 1977, bộ đội ta đã chủ động mở đường để củng cố vị trí đường biên và chốt trên các điểm cao để giữ mốc, chống lại sự xâm lấn đường biên bằng tiểu xảo thủ công của phía bên kia. Những năm trước, biên giới hai nước bình yên, thân thiện, hòa hợp. Nhưng với âm mưu “gặm nhấm” của tư tưởng Đại Hán luôn hiện hữu, rình rập. Các cột mốc ngày trước chỉ to bằng các cột km ven đường quốc lộ. Bởi vậy, phía Trung Quốc lợi dụng địa hình phức tạp, rừng núi rậm rạp, chúng đào cột mốc khênh sang phía đất của ta rồi đào hố chôn qua loa, nhiều cột mốc còn bị vứt chỏng chơ trong rừng rậm. Ở phía sông Nho Quế, vì vướng sông và vách núi dựng đứng nên chúng không thể vứt cột mốc qua sông được. Biên giới giữa ta và Trung Quốc dài hàng ngàn km, nên lực lượng bộ đội biên phòng chỉ trực trên các mốc chốt. Lợi dụng điều đó, phía Trung Quốc luôn rình rập mò mẫm để khênh các cột mốc ngoài tầm ngắm các chốt của ta, nhằm chuyển dịch đường biên sang phía Việt Nam. Phía chúng ta đã nhiều lần cảnh báo Trung Quốc, nhưng phía bên kia ỷ lại vào thế đông người để làm càn, chèn ép, cố tình gây hấn. Với tầm nhìn chiến lược, hiểu rõ âm mưu của phía bên kia. Bộ Quốc phòng đã tiến hành mở đường chiến lược theo dọc đường biên từ Minh Tân đến Lao Chải, con đường đó ta khẩn trương thi công và đã đạt được mặt bằng cơ bản của Trung đoàn 152 dưới sự chỉ huy của trung tá Bùi Bằng Toàn. Phía bên kia, âm mưu xâm lấn đường biên bằng vũ lực đã được lập thành kịch bản. Sau khi ta giúp bạn Campuchia xóa sổ bè lũ diệt chủng Pôn Pôt thì biên giới phía Bắc lại biến động.

Cuối tháng 1/1979, phía địch tràn lên đánh chiếm chốt Cà Là Thầu, chốt này nằm ở mỏm cuối của Vị Xuyên, phía bên kia, dọc theo biên giới là thuộc địa phận Hoàng Su Phì. Lực lượng ta đã được thông báo trước về tình hình Trung Quốc có thể sẽ dùng vũ trang phía biên giới để gây hấn với ta. Các chốt và lực lượng phía sau chốt của ta đều sẵn sàng bảo vệ đường biên.

Phía bên kia, chúng đã mở đường nằm sát biên giới với hai làn xe và xây dựng các chốt rất kiên cố. Chúng phát động cuộc chiến, lực lượng giữa ta và địch không cân sức. Dù ta đã nắm bắt được ý đồ của địch, nhưng lực lượng ta quá mỏng, hơn nữa vũ khí khí tài của ta hết sức khiêm tốn. Trước khi chúng đánh, bọn chúng đã kích hoạt xung sóng cao tần, khống chế sóng vô tuyến trên toàn tuyến biên giới, làm cho liên lạc của ta bị gián đoạn, gãy đứt,  giữa chốt và tuyến không liên lạc được với phía sau. Đi từ đường Trung đoàn 152 mở lên đến chốt Cà Là Thầu vào khoảng 5 - 6 km đường rừng núi hiểm trở. Phía ta duy nhất chỉ có phương tiện vận chuyển vũ khí là dùng ngựa thồ. Được bà con giúp đỡ, bộ đội có con ngựa thồ tốt nhất bản. Không may trong khi vận chuyển hàng hóa và vũ khí lên chốt va phải con trâu kéo gỗ. Ngựa thồ nặng lại bị trâu giật mình húc ngựa ngã xuống, những gùi đạn cối 82 văng lổng chổng ra đường.

Phía bên kia, địch tràn lên chiếm chốt, bộ đội ta nhả đạn chống trả. Một chốt nhỏ bé nhưng phải đương đầu với lượng người đông như kiến cỏ tràn lên. Cối 60, cối 82, đại liên của địch bắn không ngớt về phía chốt, pháo tầm xa của địch còn bắn vượt qua chốt, hòng chặn quân tiếp viện của ta. Bộ đội ta chống trả mãnh liệt, với số lượng đạn có hạn bắn vào “biển người” không thấm vào đâu, “biển người” cứ rùng rùng chuyển động về phía chốt. Lực lượng không cân sức lại thiếu đạn, bộ đội ta đành phải rút lui theo các vạt rừng về phía sau. Trên đầu, tiếng đạn pháo bắn sang bên ta rít lên xé rách không khí, rừng núi rung lên, cành cây gẫy răng rắc, đạn cày vào vách đá tạo những tiếng nổ chát chúa, đá văng ra rào rào trên những tán lá. Lần đầu tôi cảm nhận trận mưa pháo và cối, có lẽ chưa ở chiến trường nào lại có lượng đạn bắn đến kinh khủng, ngoài sức tưởng tượng của chúng tôi. Mỗi đợt pháo và cối bắn sang đất ta thường thời gian kéo dài khoảng 30 phút. Chúng tôi nói đùa với nhau, hình như chúng bắn đạn pháo khoán theo mét khối chứ không phải tính bằng số viên đạn.

 Sau giải phóng miền Nam, sau chiến dịch Tây Nam, Sư 320 được điều chỉnh lại. Bộ đội người tỉnh nào được gửi về tỉnh đó. Anh em trong quân ngũ nhận được chỉ thị đó ôm nhau nhảy lên sung sướng. Được về gần nhà, được tiếp tục phục vụ trong quân ngũ mà còn tranh thủ ngày nghỉ về nhà thăm vợ con và gia đình, niềm canh cánh bấy lâu nay đã thành hiện thực.

Những năm 1979 - 1980, tỉnh Hà Tuyên vẫn còn sáp nhập hai tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang. Tuy thế lực lượng bộ đội chính quy của tỉnh trải dài biên giới thì vẫn quá mỏng. Bộ đội mới nhập ngũ được huấn luyện ở Bắc Quang xong thì được điều lên tuyến một cùng với lực lượng dạn dày kinh nghiệm chiến trường hợp sức bảo vệ vùng biên.

Lực lượng toàn tuyến mỏng, số tân binh điều lên chưa có kinh nghiệm thực tế nên Bộ Quốc phòng kết hợp với các quân khu có liên quan, điều động bộ đội đã chiến đấu ở chiến trường Tây Nam ra, cùng bộ đội của tỉnh thành lập sư 313 và sư 314.

Khi thành lập sư 313, trong đó lấy lực lượng Trung đoàn 152 làm nòng cốt. Trung đoàn 152 là trung đoàn đã mở đường dọc biên giới nên rất thông thạo địa hình toàn tuyến biên giới của tỉnh Hà Giang. Nhận tin báo về, Trung Quốc đã đánh tràn sang nước ta ở các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn, Lao Cai. Lúc này tuyến biên giới Vị Xuyên luôn trong tư thế sẵn sàng chiến đấu giữ chốt, giữ vững từng mét đường biên.

Ngày 22/2/1979 Trung Quốc phát động đánh chiếm toàn tuyến biên giới sang Việt Nam.

Khi chúng đánh sang, địch đã dùng máy kích sóng làm nhiễu toàn bộ sóng ở tuyến biên giới, sóng vô tuyến của ta không liên lạc được với tuyến đầu.

Quân địch tràn sang đông như bầy kiến vỡ tổ, chúng vừa là quân đội, vừa hô hào kích động, xúi giục dân binh tràn sang đánh chiếm đài quan sát chốt Lao Chải do đồng chí Phùng là đại đội trưởng người Sơn Dương phụ trách. Trên toàn tuyến biên giới, tiếng súng, tiếng đạn pháo ầm ầm vang lên không ngớt, đạn pháo địch bắn vào núi đá nghe chói ù cả tai. Bộ đội ta dàn trận với cự ly người nọ cách người kia khoảng gần chục mét vừa đánh trả địch vừa hỗ trợ nhau. Lúc đầu chúng dùng “chiến thuật biển người” có hiệu quả, nhưng bước tiến của chúng chậm dần vì vấp phải sự chống trả quyết liệt của bộ đội ta, với lực lượng tuy ít nhưng bộ đội ta đã có bề dày kinh nghiệm chiến đấu.

 Tuyến vùng biên, đồi núi rợp màu xanh của rừng, chẳng mấy chốc đã bị tơi tả vì đạn pháo và đạn cối của địch, những cành cây to bị xé toác đổ gục xuống, những vạt núi đá bong tróc nham nhở từng mảng vì đạn pháo chúng bắn sang. Bộ đội ta, tuyến đầu đánh địch, tuyến sau vừa hỗ trợ cho tuyến đầu nước uống, thực phẩm và nạp sẵn đạn vào băng vừa giúp đỡ đồng bào về sâu tuyến sau, đặc biệt là người già, phụ nữ và trẻ em, tránh tầm đạn pháo của địch.

Cũng trong buổi sáng 22/2/1979, trong khi đang chiến đấu dưới làn đạn địch, anh Thể tìm được cho mình một hõm cây vừa đủ che thân. Trong làn đạn của địch dày đặc, trên đầu, tiếng đề pa, tiếng rít xé không khí và hàng loạt tiếng nổ nhức óc. Bộ đội ta vẫn không ngừng quan sát địch để điểm xạ vào đội hình địch. Mỗi lần điểm xạ của bộ đội là phía địch có nhiều thân hình khựng lại rồi đổ gục xuống.

Địa hình khó vận động, đặc biệt là sự chiến đấu điềm tĩnh của bộ đội ta. Bọn địch cậy thế đông nhưng phải tiến chậm, cầm chừng, không hung hăng như những lần đầu. Trong những loạt tiếng nổ chát chúa, bất chợt chân phải của Thể giật lên, anh đưa tay xuống kiểm tra chỗ vừa nhói lên thì thấy máu phun ra ướt hết quần ở phía bắp chân, cách đó chừng chục mét, đồng đội Khu vẫn đang điểm xạ chắc chắn từng loạt bắn, thấy phía Thể im tiếng súng, Khu nhìn sang thì thấy tay phải của Thể đang ôm chặt vết thương, máu tràn đỏ đầy bàn tay. Khu vội lao sang lấy khăn quàng cổ của mình buộc chặt vết thương cho Thể. Lợi dụng địa hình có nhiều cây to, Khu dìu Thể  theo triền dốc xuống phía sau. Trao Thể cho tuyến cứu thương dã chiến, Khu lấy thêm đạn cho khẩu AK rồi lại lao lên phía trước. Tiếng súng điểm xạ của bộ đội ta vẫn vang lên tự tin trong những loạt tiếng nổ áp đảo về pháo đạn được bắn ra từ phía địch. Thể và những anh em bị thương được đưa về bệnh viện hậu phẫu dã chiến của trung đoàn để sơ cứu, sau đó đưa về Bệnh viện 91 tuyến sau, những người bị thương nặng, sơ cứu xong được đưa ngay về viện 108 điều trị.

Những bộ đội không may mắn được cáng về đưa lên xe, chuyển cho lực lượng làm công tác tử sĩ, ghi lại số hiệu, báo cáo kịp thời về đơn vị.

Trở lại nơi này, giờ đây tôi không thể nhận ra nơi trận chiến năm xưa. Con đường mà Trung đoàn 152 ngày nào san ủi, đường đá cấp phối gập ghềnh, bây giờ là con đường rải nhựa bằng công nghệ mới, phẳng lì rộng rãi hai làn xe chạy. Hai bên đường có điện cao áp thắp sáng, nhà dân nằm dọc theo con đường với những ngôi nhà khang trang xinh xắn với thiết kế cầu kỳ bắt mắt.

Từng đoàn nam nữ trong màu váy áo sặc sỡ đi chợ phiên, tiếng cười nói ran cả mặt đường, không còn như ngày nào là từng đoàn ngựa xuống chợ. Thay vào bây giờ là những chuyến xe máy còn thơm mùi biển đăng ký. Từng đôi, từng đôi ngồi trên xe xen lẫn với những nhóm người đi bộ, nhịp váy đung đưa duyên dáng theo chân bước, những sọt hàng nông thổ sản cũng tung tẩy lắc lư trên lưng ngựa.

Một vùng biên trở lại yên bình và nhộn nhịp. Không ai nghĩ nơi đây là một vùng đã từng là nơi khói lửa tàn khốc của chiến trường năm xưa.

N.Q.T

Minh họa của Lương Hiện