Truyện ngắn của Mai Thái Sơn

 

 

 

 

 

 

Bà Sản gốc làng Gạ, nơi có nghề nấu xôi, gói bánh nổi tiếng gần xa. Lấy chồng, bà mang theo nghề gia truyền lên làng Hạ.

Trưa hè, Diệp ra bờ sông hái lá khúc về làm bánh. Mải mê hái lá, bỗng Diệp thấy đau nhói ở cổ chân. Nhìn xuống, cô thấy một con rắn ngoằn ngoèo trườn đi. Biết bị rắn cắn, miệng kêu cứu Diệp lảo đảo chạy lên mặt đê. Trường cấp ba sơ tán tận chân núi, sáng sớm Chẩn vác cái bụng lép kẹp cuốc bộ hơn chục cây số đến trường. Gần trưa, hàng chữ nhảy múa trước mắt cậu học trò. Tan học, men theo đường bờ sông rảo bước. Từ xa nghe thấy tiếng người kêu cứu. Chẩn vội chạy đến. Sống bên sông, lau sậy um tùm, nhiều rắn rết, đàn ông làng Hạ ai cũng biết bài thuốc chữa rắn cắn. Nhìn cô bé mê man, mặt tím tái, cậu học trò vội xé chếc áo cộc đang mặc trên người buột chặt bắp chân Diệp, ga ro không cho chất độc chạy vào cơ thể. Chẩn bình tĩnh nặn hết chỗ máu độc rồi chạy quanh bờ sông tìm lá thuốc. Lau sạch vết thương, Chẩn lấy nắm lá thuốc cho vào mồm nhai nhỏ rồi cậy răng nhét vào miệng Diệp, lấy bã đắp lên chỗ rắn cắn. Xốc cô bé lên vai, chàng trai cõng về làng. Sáng hôm sau, Diệp tỉnh lại.

Diệp cùng tuổi, cùng lớp với cái Thắm, em gái Chẩn. Tối nào Diệp cũng sang học với Thắm. Gặp bài khó lại nhờ anh Chẩn giảng giải, cách giải xúc tích, dễ hiểu, dễ nhớ. Nhà nghèo nhưng suốt mấy năm phổ thông, Chẩn luôn đứng đầu lớp. Trong mắt Diệp, anh Chẩn là thần tượng để cô ngưỡng mộ.

*    *   *

Sớm mai đi chợ, bà Na mua được mấy con cá chép vừa đánh khỏi ao tươi rói. Nghe tiếng bước chân vợ, ông Cân nhào ra cửa:

- Tôi sốt ruột quá, hai ngày con thi tốt nghiệp, bố loay hoay hết ra đứng lại ngồi chẳng làm được việc gì.

Mặt mày hớn hở, bà vợ đưa mấy con cá vừa mua ra khoe với chồng;

Mặt trời lên đỉnh đầu, như cơn lốc Chẩn đạp xe về nhà, mồ hôi chảy ròng ròng trên mặt:

- Thưa bố mẹ, mấy bài thi con làm đúng hết. 

Hút dở điếu thuốc, ông Cân ho sặc sụa, cười chảy nước mắt:

- Thế là xong kỳ thi tốt nghiệp phổ thông bây giờ dồn sức cho kỳ thi đại học. May quá, mẹ con đi chợ mua mấy mấy con cá, trưa nay nhà ta liên hoan.

Chẩn gãi đầu, gãi tai ngập ngừng nhìn bố mẹ:  

- Thưa bố mẹ, tốt nghiệp phổ thông rồi con... xin phép được làm đơn tình nguyện nhập ngũ?

Thoạt nghe, ông Cân sững sờ, đôi mắt tròn xoe rồi ông ấp úng nói:

- Trồng cây sắp đến ngày ăn quả, cả họ Phạm chưa có ai học lên đến bậc đại học. Học xong con muốn đi đâu, làm gì bố mẹ cũng không ngăn cản, mà con đã đến tuổi nhập ngũ đâu?

Đôi mắt cậu con trai ánh lên quả quyết:

- Dạ, con đã lên huyện đội hỏi kỹ nếu viết đơn tình nguyện, đủ sức khỏe và được cha mẹ đồng ý họ sẽ châm chước. Hiện nay, chấp hành lệnh động viên, sinh viên các trường đại học đều xếp bút nghiên lên đường chiến đấu. Bây giờ việc cầm súng đánh giặc giữ nước là quan trọng nhất, hòa  bình con sẽ học tiếp.

Cầm điếu cày, ông Cân lặng lẽ nhồi thuốc, bàn tay run run mãi không châm được que đóm. “Quốc gia hưng vong, thất phu hữu trách” đây là điều ông vẫn răn dạy các con. Bao năm nay, con cái và nề nếp gia phong là niềm kiêu hãnh của ông. “Tứ thập nhi bất hoặc” ngoài bốn mươi, ông đã thấu hiểu hết sự lý trong thiên hạ, phân biệt được việc phải trái, biết được cái gì nên làm hay không. Tránh mắt con, ông đành buông thõng: “Thôi tùy con”.    

Canh khuya, làng Hạ chìm vào giấc ngủ. Nghe tiếng gõ cửa gấp gáp, nằm ở gian ngoài Chẩn vội choàng dậy. Mắt nhắm mắt mở, loạng choạng va vào cánh cửa đau điếng. Tiếng con gái giật giọng:

- Anh Chẩn, có phải anh không thi đại học mà viết đơn tình nguyện nhập ngũ?  

Chàng trai dụi mắt, gật đầu:

- Ừ, đó là việc phải làm của thanh niên trai tráng, đất nước có chiến tranh, trai thời loạn chẳng lẽ núp sau váy mẹ.

Ngọn lửa nhiệt huyết của chàng trai khiến trái tim lạnh giá của cô gái ấm lại. Diệp muốn ngả mình vào con người bừng bừng bốc lửa, tỏa ra sự mạnh mẽ kia. Phải cố gắng lắm cô gái mới kìm nén lại được.

- Anh không coi em là người thân ư, việc hệ trọng thế mà chẳng chịu nói với em một tiếng?

Chẩn sửng sốt. Chẳng lẽ cô bé hàng xóm có tình cảm với mình? Anh vụng về cầm tay Diệp. Bàn tay gầy run rẩy trong tay anh. Chợt nhớ đến những thử thách khắc nghiệt của chiến trường ở phía trước, Chẩn thở dài. Diệp trong trắng, thơ ngây lắm, nếu mình ngỏ lời tội cho Diệp phải đằng đẵng đợi chờ. Anh buông tay. Qua thái độ của Chẩn, thầm nghĩ chắc anh ấy coi mình còn trẻ con, giận dỗi, cô gái ngùng ngoằng bỏ đi. 

Tháng ba sắc tím hoa xoan vương trên đường làng, Chẩn nhập ngũ. Anh đâu biết sau giậu râm bụt, có một cô gái đứng thẫn thờ. Diệp không dám ra gặp anh vì sợ tiếng khóc  làm rối lòng người đi xa. Diệp cắn chặt môi không khóc nhưng mắt đỏ hoe, tiếng nấc trong lồng ngực cứ ập òa chỉ chực trào ra.

*      *     *

Diệp lớn lên xinh đẹp nhất vùng. Buổi tối, trai làng lượn lờ đầu ngõ. Nhưng Diệp chẳng gật đầu với ai. Xa nhau, không một lời hẹn ước, nhưng cô gái quê vẫn đau đáu chờ mong.

Bố làm thầu khoán xây dựng cầu đường, mẹ là chủ hiệu kim hoàn, cho vay nặng lãi. Con nhà giàu, Thể chẳng chuyên tâm học hành, làm lụng chỉ ham chơi. Tình cờ gặp Diệp ngoài chợ. Thể bị cuốn vào đôi mắt đen sâu thẳm, dáng người mảnh mai, làn da trắng hồng. Nhưng Thể vừa buông lời, Diệp đã lắc đầu nguây nguẩy bỏ đi. Lâu nay, quá quen với những mối tình dễ dãi, Thể đã thích ai thì tìm mọi cách chiếm đoạt bằng được. Vậy mà Diệp như một lũy thép, chẳng thể vượt qua. Đâu dễ dàng bỏ cuộc, ngày nào Thể cũng mon men gần cô gái. Nghe lời đồn con trai chết mê, chết mệt gái làng Hạ, bán tín, bán nghi vợ chồng mụ Xoan đánh xe đến. Nhìn cô gái gương mặt xinh xắn, tháo vát, tướng “vượng phu, ích tử”, vợ chồng mụ Xoan khoái trí nhìn nhau gật đầu. Nghe bố mẹ giục, Thể càu nhàu:

 - Con thích cái Diệp, nhưng cả tháng trời dùng mọi mưu kế nó vẫn không đổ.

Mụ Xoan cười bí hiểm, ghé tai con trai thầm thì:

- Cưới vợ thì cưới liền tay, con Diệp không ưng thì mẹ con ta tập trung tấn công bà Sản. Làm sao để đầu tháng sau, đẹp ngày mẹ sẽ sang làm lễ dạm ngõ.

Phiên chợ, mụ Xoan rẽ vào quán bán bánh chưng, bánh tẻ mồm năm, miệng mười kết thân với  bà Sản. Ghé tai bà Sản, mụ Xoan thầm thì:

- Xem chừng, cháu Thể nhà em phải lòng cháu Diệp. Nếu chúng nó lấy nhau, bao nhiêu của cải nhà em dĩ nhiên sẽ do Diệp cai quản. Thành thông gia với nhau,  mẹ con em sẽ xây biếu chị một ngôi nhà hiên tây lợp ngói và một số vốn lớn đủ để mở cửa hàng tạp hóa không phải sớm khuya vất vả gói bánh, đồ xôi.

Bà Sản sướng mê, nhất quyết bắt con gái về làm vợ Thể:

- Mẹ nhận lời với nhà người ta rồi, tháng sau bà Xoan sẽ xuống đưa trầu cau, dạm ngõ.

Nghe mẹ nói, ruột gan rối như tơ vò, Diệp lắc đầu:

- Cha mẹ biết rồi đấy, người con yêu là Chẩn. Xin mẹ cho phép con được lấy người mình yêu.

Mặt hằm hằm, bà mẹ nhìn vào mặt con gái, đay nghiến:

- Thằng Chẩn đi bộ đội mấy năm rồi, vào chiến trường chẳng biết còn sống hay đã chết mà chờ với đợi. Tôi đã nhận lời gả chị cho người ta rồi, chị đừng có bôi tro trát trấu vào mặt tôi.

Nghe vợ rền rĩ, nhất quyết ép buộc con gái lấy người nó không yêu. Không tin vào tai mình, ông Vị buồn bã lắc đầu:

- Ép dầu, ép mỡ ai nỡ ép duyên, bậc làm cha, làm mẹ hãy suy nghĩ cho thấu đáo, làm gì cũng phải để phúc cho con cháu.

Hiền lành, nhu nhược, quanh năm, suốt tháng, ông Vị chỉ chúi đầu vào mấy sào ruộng. Mọi việc trong nhà ông đều phó thác cho vợ. Được đà, bà vợ càng lấn tới. Quay phắt lại, nhìn chồng bà gào lên:

- Ông hãy ra đồng chăm sóc mấy sào ruộng đi. Để tôi dạy con, không khiến ông xen vào.

Nhịn nhục, ông Vị tiu nghỉu vơ cái điếu cày bắn một lúc ba điếu thuốc. Nhìn nét  mặt cha u ám, dật dờ như cái bóng trong nhà, Diệp rầu rĩ thở dài.  

Nhá nhem, Diệp ngồi trên bậu cửa, trong lòng nặng trĩu. Giữa mẹ với mình hình thành một hố sâu ngăn cách. Diệp biết cha mẹ thương cô, lo lắng cho cô từ nếp ăn, lẽ ở. Nhưng suy nghĩ của mẹ mang tính áp đặt, lỗi thời. Diệp còn trẻ, ít nhiều va chạm với cuộc sống, cô phải biết đấu tranh, bảo vệ cho tình yêu của mình. Buổi tối, Diệp ôm chầm lấy mẹ, giọng cương quyết:

- Thưa mẹ, được cha mẹ dạy dỗ chúng con đã khôn lớn biết được điều hay lẽ phải, biết phân biệt người tốt, kẻ xấu. Xin cha mẹ cho con cái quyền được kết hôn với anh Chẩn, người mà con yêu thương.

Sự lam lũ, khó nhọc khiến bà Sản trở nên cay nghiệt, tính đếm. Bà quyết định nhằm vào chỗ yếu trong lòng con:

- Đời con gái có thì, con phải tìm một chỗ mà nương thân, bố mẹ cũng có phận nhờ, cha mẹ già yếu rồi chỉ muốn con lấy anh Thể để sớm hôm trông cậy, nhờ vả. Mẹ đã cạn lời, thôi tùy con.

Lời nói của mẹ như nhát dao chém vào tâm can, Diệp đau nhói.

Sớm mai, trời còn đẫm sương, Diệp chạy ra bờ sông. Cả một trời hoa cải đẹp não lòng. Hoa cải thắp lên nỗi nhớ người đi xa da diết. Tủi phận, nước mắt Diệp trào ra, cay đắng.

Ngày đẹp, nhà trai tới đón dâu. Đến giờ, tân lang, tân nương ra chào hai họ, thắp hương khấn vái tổ tiên. Bà Sản đưa chìa khóa cho em dì mở cửa buồng đưa cô dâu ra. Mặt xám ngoét, miệng thở hổn hển, em dì chạy ra báo tin, cô dâu mất tích. Tá hỏa, mọi người chạy vào. Chiếc khóa to tướng vẫn treo ngoài cửa. Thằng Xu, người được bà Sản giao nhiệm vụ canh giữ cô dâu, say rượu ngủ khì bên ngoài. Trong buồng, một miếng vách đã được cạy ra vừa một người chui lọt. Vợ chồng lão Tất tẽn tò ra về. Đám cưới bị hủy bỏ.

Miếng ngon bầy sẵn bị mất, bà Sản tức đến bầm gan, tím ruột. Tra vấn chồng, biết con gái đang tạm lánh trong nhà cô họ ở xã bên. Bà Sản lồng lộn bắt ông Vị đưa con gái về bằng được. Nỗi u uất, phiền muộn vò xé trong lòng, Diệp đổ bệnh. Người nóng rực, sốt ly bì, ánh mắt uất hận, miệng mê sảng: Con thề nguyện với lòng mình… mẹ đừng ép con nữa. Uống thuốc, đánh gió, bệnh không giảm. Mấy ngày liền, Diệp mê man, không ăn không uống, người lả đi, chân tay rời rã. Đăm đăm nhìn con, bà Sản sững sờ. Diệp gày gò, tiều tụy quá. Thương con, tự trách mình, bà Sản chép miệng thở dài: Con ơi, nghĩ lại mẹ thấy sai rồi, tại mẹ tìm mọi cách ép buộc con lấy người không yêu  nên con gái mẹ khổ quá.

*     *     *

Tuổi già khó ngủ, nửa đêm vợ chồng ông Cân chong đèn khắc khoải nhớ con. Sớm mai co ro trong tấm áo bông, ông Cân đứng lặng bên gốc bàng già. Dỏng tai nghe tin chiến sự từ chiếc loa công cộng treo trên đầu cột điện, ông hình dung bóng dáng con trai trong những trận đánh trời Nam.

Đầu giờ chiều, dân làng lặng lẽ đến dự lễ truy điệu cho anh cả Tập, con ông Cổn phó cối. Trước lúc nhập ngũ ông phó cối giục anh lấy vợ. Đám cưới vội để lại cho anh mụn con gái năm tuổi vẫn chưa biết mặt cha. Tiếng khóc não lòng của cô vợ trẻ khiến dân làng ai rơm rướm nước mắt. Tiếng khóc như hòn đá tảng đè nặng, đau nhói tâm can ông Cân.

Trời mưa, bà Sản trùm áo mưa lò dò sang chơi. Thì thầm một lúc hai bà lại rủ nhau đi. Ăn xong bữa tối, chờ chồng hút hết điếu thuốc lào, mặt buồn rười rượi bà Na kéo ghế ngồi bên:

- Mình ạ, chiều nay ông Đa xuống trại điều dưỡng thương binh đón con về nhà, em với bà Sản sang thăm. Tội nghiệp anh con trai lúc đi thân thể lành lặn, cường tráng, khi về hình hài còm nhom, cặp chân giả đung đưa trên đôi nạng gỗ. Dân làng đến thăm ai cũng cố gượng nói, gượng cười mà nước mắt cứ rơi ra.

Thắm và Diệp thân nhau từ nhỏ. Anh Chẩn vào chiến trường ngày nào Diệp cũng sang chơi. Đôi bạn gái truyền tay nhau đọc thư từ chiến trường, những lá thư đọng đầy nỗi nhớ. Mấy tháng nay đột nhiên đường thư bị gián đoạn. Hai đứa thẫn thờ, mây đen phảng phất trong khóe mắt.

Thời gian trôi tựa bóng câu qua cửa. Rửa mặt, chải đầu mỗi sáng trước gương, nét mặt rạng rỡ ngày nào lộ dấu vết của thời gian ẩn trên làn da, khóe mắt. Buổi tối nhìn những đôi trai gái hạnh phúc sánh vai bên nhau, Diệp bỗng thấy tủi thân. Giọt nước mắt ứa trong đêm nghẹn đắng.

*  *   *

Hòa bình, hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu ở chiến trường, trai làng lần lượt trở về. Từng ngày, đau đáu nhìn con đường đê rẽ vào làng, người mẹ khắc khoải mong chờ. Đun nấu, quét dọn trong nhà nhưng đôi mắt bà Na để ngoài ngõ. Bà chờ nghe bước chân con. Sớm mai, trước bàn thờ Phật, tụng kinh, gõ mõ. Bà chắp tay lầm rầm khấn vái cầu xin cho con trai bình an trở về.

Chiều chiều, Diệp lại ra ngồi ở bờ đê, rõi mắt về con đường xa mờ. Bãi hoa cải bên sông vẫn trải dài, hương bay trong gió. Dòng Lô miên man trôi bên những giọt nắng cuối ngày. Bước thấp bước cao về nhà, bóng cô khuất dần trong màn sương mù dày đặc. Đằng kia, con sóng vẫn ì oạp vỗ bờ. Hàng cây bên đường xào xạc trong gió.

Chạng vạng, Chẩn về đến đầu làng Hạ. Xốc ba lô trên vai, lòng thanh thản, anh cất bước. Nhập nhoạng dưới ánh đèn dầu hỏa, bóng Chẩn đột ngột hiện ra trước khung cửa. Ngồi hút thuốc lào vặt, ông Cân sững sờ dụi mắt, rồi đứng phắt dậy ôm chầm lấy con. Từ dưới bếp, bà Na te tái chạy lên. Thấy con trai, bà lặng người, không tin vào mắt mình. Ôm con, nước mắt rỉ ra nơi khóe mắt trũng sâu. Hai tay run rẩy bà lần sờ khắp tay chân Chẩn, miệng méo xệch đi: “Ơn giời, con tôi vẫn còn sống trở về. Cái Hoa mừng rỡ bám vai anh trai, đôi mắt đỏ hoe. Ánh mắt cha đăm chiêu nhìn bước con đi tập tễnh. Vỗ cái chân đau, Chẩn gượng cười: Con bị thương ngay cửa ngõ Sài Gòn phải vào bệnh viện gần hai tháng. Mắt người mẹ rưng rưng: Con về thế này là may lắm rồi”.

Thắm lấy chồng ở xóm bên. Nghe tin anh trai trở về, vợ chồng bế con sang thăm. Đoàn tụ sau mấy năm xa cách, cả nhà vui vẻ chuyện trò trong bữa cơm. Cuối bữa, âu yếm nhìn Chẩn, bà Na giục con trai lấy vợ. Chẩn lắc đầu, cười xòa:

 - Mấy năm con vào chiến trường, có quen biết ai đâu. Hữu duyên thì nhất định sẽ gặp, lúc ấy con sẽ thưa chuyện với cha mẹ.

Nụ cười đọng trong ánh mắt người mẹ:

- Có rồi, người này anh cũng biết, đó là cái Diệp, con bà Sản hàng xóm. Diệp vừa đẹp người, đẹp nết, tuy 2 đứa chưa ngỏ lời với nhau nhưng xem ra nó cũng có ý chờ anh.

Thủng thẳng, bà Na kể cho con trai chuyện Diệp từ chối bao nhiêu lời cầu hôn. Nghe chuyện, anh con trai thích mê, đôi mắt long lanh. Đi guốc vào trong bụng con, biết con mười phần ưng ý. Thắm  cũng xúm vào vun vén cô bạn thân cho anh trai:

- Diệp được cả người lẫn nết, thời buổi này kiếm được người như thế không dễ, anh phải nhanh lên không lại tiếc ngẩn ngơ.  

Hoa lém lỉnh nháy mắt với anh trai:

- Mới 9 giờ tối, em đưa anh sang chào bố mẹ vợ tương lai. Lúc về, nhất định chị Diệp sẽ tiễn ra ngõ. Anh chị ra bờ đê tha hồ tâm sự.

Bên sông, gió nhẹ. Tiếng đôi trai gái rì rầm. Dưới ánh trăng, hoa cải nở vàng, hương bay trong gió.

M.T.S

Minh họa của Tân Hà