Hồ Văn

 

 

 

Năm ấy, tôi lên ăn Tết nhà ông bà ngoại, đấy cũng là phần thưởng cho kỳ học sinh giỏi cuối cấp một mà bố mẹ dành cho tôi, vả lại tôi nhớ ông bà, nhớ cái xóm Hóc Trai có đường vào khấp khểnh vết chân trâu, có những búi tre gai cứ cọ mình vào nhau kẽo cà kẽo kẹt, có bến sông từng làm tôi bị mê hoặc bởi những hòn đá cuội đủ mọi hình thù...

Mãi đến ngày hăm bảy tháng Chạp, bố tôi mới gửi tôi cho ông bạn lái xe ngược Hàm Yên. Gần trưa, tôi tới xóm Hóc Trai, ông bà tôi mừng lắm, cả chú dì tôi cũng mừng, chú dì tôi ở cùng ông bà tôi từ khi lấy nhau, đến giờ gần được một năm. Lúc này nhà ông bà tôi đã có không khí Tết lắm, vườn tược quét dọn sạch sẽ, nhà cửa tinh tươm. Bà tôi đang rửa lá dong, ngâm đỗ xanh, gạo nếp. Chú tôi chuẩn bị đi đụng lợn hàng xóm, thấy ông tôi bảo con lợn to ngót tạ, chỉ ba nhà chia nhau, tha hồ ăn. Tôi thích thú ra mặt.

Cách nhà ông bà tôi một đoạn, phía bờ sông là cái lều của lão Chột. Lão Chột cứ lủi thủi một mình, chả thấy ai nói đến vợ con hay họ hàng thân thích. Trước đây, chân lão cũng lành lặn, hai tay cũng lành lặn, lão làm nghề ném mìn đánh cá trên đoạn sông Lô chảy qua xóm Hóc Trai, những quả mìn lão tự làm lấy bằng ống bơ nhồi thuốc, tra kíp, gắn dây cháy chậm. Một lần vô phúc thế nào, cái đoạn dây cháy chậm bị lỏng thuốc, quả mìn ống bơ nổ cách lão chừng sải tay. Từ đấy, khuôn mặt lão biến dạng như mặt quỷ sa tăng. Phía bên phải, chỗ con mắt ngày xưa, giờ chỉ còn là cái hố đen ngòm, con mắt còn lại cứ hấp ha hấp háy, suốt ngày rỉ nước. Người xóm Hóc Trai gọi lão bằng cái tên Chột từ ngày ấy. Cũng từ ngày ấy lão bỏ nghề ném mìn, xoay sang nghề câu cắm. Trời chưa đến nỗi bạc lắm, nên lão cũng kiếm được kha khá mỗi ngày bằng cái bó cần câu ngắn như cần câu lươn. Thế rồi tự dưng lão sinh chán đời, rồi lão uống rượu, lão say. Lúc say lão ngồi lì trong nhà ê a hát, giọng rầu rĩ như thầy phù thủy đương sai khiến âm binh. Người trong xóm ai cũng thương hại, nhưng lâu dần, lão cũng khiến họ thờ ơ, xa lánh bởi cái bộ dạng cổ quái, tiều tụy ấy, còn lũ trẻ thì chỉ cần nghe nhắc đến lão Chột là hồn vía bay đi tận đẩu tận đâu...

Tối ba mươi Tết, Dì tôi vớt những chiếc bánh chưng to tướng còn nóng hôi hổi, đoạn để riêng những cái nhân không có hạt tiêu phần tôi. Những cái bánh chưng này được đánh dấu cẩn thận bằng nút lạt buộc khác kiểu. Bà tôi ngồi áp chảo những miếng thịt lợn to như viên gạch. Trên nhà, mâm ngũ quả được bày tươm tất dưới cành đào với những búp lộc tươi non, những nụ hoa bắt đầu he hé nở. Cạnh ban thờ, hai cây mía còn tươi cả ngọn đứng ngay ngắn hai bên, mùi hương trầm quyện vòng sực lên ấm cúng. Bất chợt tôi hỏi ông tôi: “Không biết nhà ông Chột đã gói bánh chưng chưa nhỉ?”. Chú tôi buột mồm: “Lão ấy làm gì có Tết”. Ông tôi khẽ cau mày: “Ai lại đi nói thế bao giờ”. Tôi thức đến giao thừa xem đốt pháo, ông bà cùng chú, dì mừng tuổi tôi bằng những đồng bạc lẻ còn thơm mùi mực in. Ngoài trời, những hạt mưa xuân li ti đọng trên lá, lâu dần quyện vào nhau thành những giọt to và nặng hơn, rơi xuống đất lộp bộp.

Sáng mùng Một Tết, tôi dậy sớm, bà tôi đang hí húi làm cơm cúng, ông tôi ngồi trên cái sập gụ uống trà. Tôi bận bộ quần áo mới bằng vải xanh Sỹ lâm. Tàn một tuần hương, dì tôi dọn cơm, tôi được phần hai cái còng gà to tướng, lại còn được uống một tí rượu Ngũ Gia Bì thơm thơm, ngòn ngọt. Xong bữa chú dì tôi xin phép về bên nội chúc Tết. Tôi ở nhà với ông bà, chắc ngày mùng hai mới được ra thị trấn.

Tôi quanh quẩn trong sân, làm bạn với những quả pháo xịt. Ông tôi lại ngồi uống trà. Bà tôi mở cơi trầu têm miếng trầu mới. Chừng tàn một tuần hương nữa, có tiếng húng hắng ngoài cổng. Tôi chạy ra, chợt giật bắn mình. Lão Chột, đúng là lão Chột đương đứng trước cổng với khuôn mặt dị dạng, một tay lão xách con cá chép to có đến hai ký lô, hai mang còn ngam ngáp, cái đuôi đỏ hồng phe phẩy. Thay vì bộ quần áo cáu bẩn hàng ngày, hôm nay lão kiếm đâu được cái áo dạ tá với đôi giày Ku-sơ-ghin nên bộ dạng cũng dễ nhìn hơn nhiều. Tuy thế, tôi vẫn ngay đơ ra vì sợ. Vừa lúc ấy, ông tôi đi ra. Lão chột cười. Nụ cười tuy méo mó, nhưng vui vẻ.

- Năm sớm, có con cá tươi sang mừng tuổi ông bà.

Ông tôi vồn vã:

- Quý hóa quá, tôi xin. Gớm, ông cứ chu đáo quá thế này, cả năm nhà tôi có lộc to.

Bà tôi cất con cá chép vào cái chum sau bếp. Ông tôi và lão chột ngồi trên cái sập gụ. Tôi nép vào người ông tôi, vẻ chưa hết sợ hãi. Thấy vậy, lão Chột lại cười, đoạn lần túi áo dạ tá lấy ra mấy đồng bạc cũ, rồi bảo tôi:

- Lại ông mừng tuổi, cháu học lớp mấy rồi?

Thấy tôi dè dặt, ông tôi đỡ lời:

- Cháu nó học lớp năm, lại là học sinh giỏi cơ đấy. Nào, xin ông đi!

Tôi lí nhí mấy câu chả rõ là gì. Lão Chột xoa đầu tôi gật gù: “Giỏi lắm”. Ông tôi với tay lấy chai rượu Ngũ Gia Bì, rót ra hai cái chén:

- Năm sớm, chúc sức khỏe ông!

Lão Chột nâng chén đáp lời:

- Chúc ông bà mạnh khỏe, phát tài!

Hết lưng chén rượu, giọng lão Chột chợt chùng xuống:

- Lâu lắm rồi, tôi chả nhớ gì đến Tết nhất. Hôm qua ông bà cho mấy cái bánh chưng tôi mới kịp thấy mình có lỗi, trước với tổ tiên, sau với bà con chòm xóm. Người ta khinh rẻ tôi cũng vì tôi khinh rẻ ngay chính bản thân mình. Đời còn nhiều người tốt, thế mà tôi cứ mặc cảm, chán nản, bi quan phỏng có ích gì chứ? Nay quả ông bà làm tôi nghĩ lại, tôi chả biết phải cám ơn ông bà thế nào cho nó phải.

Giọng ông tôi trầm trầm:

- Bán anh em xa mua láng giềng gần, hàng xóm tắt lửa tối đèn có nhau, ông khách sáo mà làm gì. Tết nhất, cốt sao ai cũng có phần vui vẻ là mừng.

Chuyện của ông tôi và lão Chột cứ thế miên man hết chừng vài tuần rượu. Có lúc tôi nghe thấy tiếng hai ông cười khà khà. Lúc lão Chột xin phép ra về, ông tôi tiễn ra tận cổng. Tôi đứng khoanh tay chào, lão Chột lại xoa đầu tôi, gật gù: Giỏi lắm!

Cả buổi chiều, nhà ông bà tôi ồn ào khách khứa với những lời chúc tụng tốt lành, tôi được mừng tuổi rất nhiều những đồng bạc mới. Xẩm tối, chú dì tôi ở bên nội về, tôi kể lại chuyện lão Chột buổi sáng. Chú tôi lẩm bẩm: “Bỏ mẹ, thế thành ra lão Chột xông nhà mình”. Dì tôi thở dài đánh sượt: “Khéo lại dông cả năm”. Ông tôi cười. Tôi chả hiểu gì cả.

Hết mấy ngày Tết, tôi về thị xã cho kịp buổi trồng cây, trước khi về, tôi sang chào lão Chột, lão lại xoa đầu tôi, gật gù: “Giỏi lắm!”.

Nửa năm sau, tôi nghe tin lão Chột bị cảm nhập tâm, lúc lão đi nhấc cần câu cắm ngoài sông. Người xóm Hóc Trai đi đưa rất đông. Tội cho lão, thân cô thế cô, chả họ hàng bà con thân thích. Thấy ông tôi bảo, lão hưởng dương được hơn sáu chục năm. Cũng thời gian này dì tôi sinh đứa đầu lòng, con trai, nặng ba cân rưỡi. Cuối năm, chú tôi trúng thầu mấy chục cây số đường, chú dì tôi xây nhà mới ngoài thị trấn, những hai tầng, ông bà tôi vẫn ở lại xóm Hóc Trai.

Cứ mỗi lần Tết đến, tôi lại nhớ cái ngày lão Chột xông nhà với con cá chép, thế mà đã mấy chục năm...

H.V

Minh họa của Tân Hà