Ghi chép của Lê Na

Cầu Tình Húc. Ảnh của Quang Hòa

 

 

 

Mùa Trung thu năm nay, Tuyên Quang khác hẳn so với những năm trước. Ngay từ đầu tháng Tám, từ các tổ dân phố đến mọi công sở, không khí náo nức, hân hoan trên mỗi gương mặt người. Những mô hình Trung thu đua nhau diễn diễu, khoe đủ hình dáng, kích thước, sắc màu và âm thanh sống động. Từng đoàn người, trong các trang phục dân tộc, truyền thống hát múa nườm nượp trên đường. Ngày Quốc khánh 2/9 năm 2024, thành phố Tuyên Quang, tưng bừng cờ hoa và ánh sáng. Cả chục ngàn người trong và ngoài tỉnh đổ về trung tâm thành phố dự lễ chào cờ. Đêm buông xuống, dòng sông cờ hoa rực hồng, trôi trên phố. Hàng trăm mô hình Trung thu lung linh sáng đèn. Một đặc sản riêng có của người Tuyên. Giây phút trang nghiêm như đất trời cũng ngưng lại. Tiếng hô chào cờ vang lên. Lễ cử hành Quốc ca. Giai điệu trầm hùng, hào sảng vang lên từ mỗi con tim yêu nước, trên quê hương cách mạng Tân Trào. Chưa bao giờ, chưa nơi đâu có được phút giây thiêng liêng, hào hùng và trang trọng đến thế. Chương trình đó, thời khắc đó đã đi vào lịch sử của người dân Tuyên Quang.

Chỉ sau đó ít ngày, khi lễ hội Thành Tuyên chuẩn bị khai mạc, các phương tiện thông tin đại chúng đã liên tục phát đi thông tin về cơn bão số ba, có tên quốc tế là Yagi. Bắt đầu từ ngày 9/9 bão đổ bộ vào đất liền nước ta. Các tỉnh thành phố trực tiếp bị hứng chịu bão đổ bộ là Quảng Ninh, Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định... Đài Truyền hình Việt Nam, liên tục cập nhật, hướng đi, tốc độ siêu bão chưa từng có trong vài chục năm nay.

Thành phố Tuyên Quang, tuy không thiệt hại quá nhiều do bão trực tiếp gây ra, nhưng nhiều ngày mưa to, kéo dài khiến mực nước các sông, suối, ao hồ đã đầy nước. Từ thượng nguồn hàng chục con suối như Nắc, Cái Hẻ, Ngòi Dương, Pắc Cáp, Cổ Linh, Quẵng đổ ra sông Lô, sông Gâm. Nguồn nước lũ dồn từ sông Lô cuồn cuộn đổ về đoạn chảy qua thành phố Tuyên Quang. Mực nước đã qua cos 25 mét.

Cuối giờ chiều 10/9, tôi lượn một vòng xe ra bến phà Nông Tiến cũ, đi xuôi xuống qua chợ Tam Cờ, thấy dân tình xôn xao phòng chống lũ lụt. Mặt nước sông Lô đã mấp mé mặt đường nhựa. Người lo dự trữ lương thực, thực phẩm, người khẩn trương chuyển vật tư, hàng hóa lên cao. Cả một dãy phố ven sông, dọc đường Chiến Thắng Sông Lô, nhiều nhà dân đã nháo nhác chạy lụt. Chợ Tam Cờ xao xác, nhốn nháo trước biến động. Công việc hối hả như đàn kiến chạy nước sông. Cũng khá đông người ra ngắm nước sông. Bộ đội, công an và các lực lượng dân phòng đã sẵn sàng nhiệm vụ ứng cứu. Trong khi đó các gian hàng cho Lễ hội Thành Tuyên đã được dựng sẵn, chỉ vài ngày nữa lễ hội sẽ được diễn ra. Những khung bạt chơ vơ, rỗng tuếch. Hai tiếng sau đó, bản tin của Báo Tuyên Quang Online đã cập nhật, lũ đã tràn vào các ngả đường trũng thấp của nội thành.

Trước đây, mỗi khi sông Lô dâng cao, mọi người lo chuẩn bị bè mảng, thuyền, vận chuyển người, tài sản, vật nuôi, nước sạch... lên chỗ cao. Đã lâu lắm, người thành phố chưa phải chạy lụt. Những kinh nghiệm và tinh thần đã phai nhạt và không ít người chủ quan. Không có lũ lụt, người dân ít làm bè mảng. Chỉ có thuyền gắn máy và thuyền tre của dân nhà bè. Đã có nhiều nhà xây cao tầng mọc lên dọc ngang các trục lộ của thành phố, nhiều nhà hơn chục tầng. Đó là chỗ dựa để người thành phố chạy lụt. Nước tiếp tục dâng. Hai bên sông, những nhà bè, được bà con chằng néo rất kỹ. Các mô hình Trung thu đã được chuyển lên chỗ cao tránh nước.

Phương tiện truyền thông, dồn dập cập nhật mưa, bão, mực nước và kế hoạch phòng chống lũ lụt. Tổ dân phố, hội nhóm cũng chia sẻ thông tin rất nhanh. Hồ Thủy điện Tuyên Quang mở hết tám cửa xả đáy đã tăng mạnh nguồn nước về hạ lưu. Mưa không ngớt phía thượng nguồn. Mệnh lệnh phát đi của các cấp chính quyền đến tổ dân phố là: Hãy chủ động, bình tĩnh đối phó khi mực nước sông Lô dâng cao. Không chủ quan, coi thường và cũng đừng quá hoang mang, hoảng loạn. Có gia đình vắng người khỏe mạnh không lo được việc chuyển đồ. Thậm chí đèn tích điện, đèn pin cũng không có. Họ đã được các tổ chức đoàn thể công an, bộ đội và thanh niên tình nguyện giúp sức. Thủy - Hỏa - Đạo - Tặc là mối nguy hại trực tiếp, từ thiên nhiên, cần phải ứng phó kịp thời và đúng cách.

Giữa lúc nguy nan ấy, mạng xã hội đã lan truyền những tấm lòng cao cả. Đọc những dòng tin trên Facebook, Zalo… mà ứa nước mắt vì tình người. Có xe tải, có thuyền mảng nhận chở hàng chạy lụt miễn phí; Gia đình có nhà trên cao cho người ở nhờ; Ai cần nước uống, lương khô, mì tôm nhắn gọi số điện thoại... sẽ ủng hộ.

Tối 11/9 cos nước sông Lô, tại thành phố ở mức trên 26,50m. Các phường nội thị như Phan Thiết, Tân Quang, Minh Xuân, Ỷ La... Nước sông vẫn ào ạt tràn vào phố. Thứ nước đất đục ngầu, sóng sánh màu vàng sậm. Mất điện từng khu vực. Ngừng cung cấp nước. Nhiều nơi thành phố tối đen như mực. Những cảnh báo nguy hiểm liên tục được phát đi. Nhờ có mạng xã hội, những chia sẻ của các hội nhóm, dân thành phố đã kịp thời ứng phó.

Tài sản, nước sinh hoạt, thực phẩm, thuốc men... được chuẩn bị chu đáo. Người già, trẻ em hạn chế đi lại, đảm bảo tuyệt đối an toàn. Đêm, đôi lúc trời lại mưa, tiếng sóng thuyền ì oạp ngang trần nhà. Tiếng gọi to từ dưới thuyền máy vọng lên: Gia đình có thiếu nước, thực phẩm, thuốc men gì không, chúng tôi tiếp tế. Chúng tôi là người của Ban chỉ đạo phòng chống lụt, bão của phường, của thành phố, của... Những giọng nói ấm áp, đầy truyền cảm. Đêm đã muộn, vẫn vang lên tiếng gọi hỏi của những người đi cứu trợ. Gia đình cần đồ gì cứu trợ thì nói cho chúng tôi biết, chúng tôi sẽ trở lại ngay.

Làm sao mà ngủ được, khi mà tiếng sóng vỗ ngay bên tai. Sóng không dập dềnh ru ngủ. Sóng mà như sấm nổ, sét đánh. Những trái bàng chín rụng vào đêm, rơi trên mái tôn nghe tiếng vang khủng khiếp. Hàng loạt những tin dữ choáng váng dội về. Sạt lở đồi đất, xô đổ nhà dân, đẩy một xe con, một xe khách xuống suối ở Nguyên Bình, Cao Bằng. Sạt đường, lở núi, trôi nhà tại Pác Nặm, Bắc Kạn. Đêm, mưa lũ sạt núi, cuốn đi cả một làng Nủ, ở Lào Cai, hơn trăm người chết và mất tích. Sập cầu Phong Châu, một số phương tiện đang lưu thông trên cầu bị chìm sâu và lũ cuốn. Vỡ đê sông Lô, đoạn qua xã Quyết Thắng, huyện Sơn Dương. Tai nạn do nước lũ tại Yên Thuận, Hàm Yên. Đập thủy điện Tuyên Quang, mức nước vượt quá giới hạn cho phép, có thể phải mở cửa xả tràn. Nguy cơ vỡ đập thủy điện Thác Bà, cả một vùng rộng lớn Việt Bắc, Tây Bắc chìm trong đau thương, tang tóc…

Tất cả những thông tin rùng rợn ấy, không ai có thể ngủ được. Thành phố thao thức trong đêm đen, chỉ mong trời hửng. Sáng ra, hơn nửa phần thành phố nước đã ngập, nhiều nhà nước vào sâu hơn hai mét. Dấu vết con đường là khoảng nước màu vàng, lềnh bềnh những bao tải, túi ni lông, thùng rác, chai lọ, bàn ghế, ván gỗ, hộp xốp, giày dép... Nước lũ đã moi móc khắp các ngõ ngách, khe hẹp của phố những rác rưởi lưu cữu. Chưa hết. Các loại côn trùng, giun dế, sâu bọ, chuột cóc được ngày bơi lội. Chúng cũng nhớn nhác tìm nơi cao ráo để tránh nước. Chỉ nhìn chúng đã thấy ngại, huống chi phải đi lại trên mặt nước hay lặn mò tìm kiếm tài sản bị ngập.

Từ sáng sớm đến trưa chiều, từng con thuyền vẫn kiên trì, nhẫn nại luồn lách khắp ngả đi cứu trợ. Họ là công an phường, lực lượng phòng cháy chữa cháy, là bộ đội, thanh niên tình nguyện hay đơn giản chỉ là người dân tốt bụng, thấy người khó khăn, gặp nạn thì giúp đỡ.

Rồi những phút giây lo lắng hồi hộp đến nghẹt thở qua đi. Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo địa phương đã có mặt kịp thời, chỉ đạo ứng phó với lũ lụt. Tổng Bí thư, Chủ tịch Nước Tô Lâm, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã trực tiếp đến tận nơi đồng bào gặp nạn để thăm hỏi động viên chia sẻ nỗi đau thương mất mát của bà con. Nguồn năng lượng và tình yêu thương ấy, góp phần làm dịu bớt nỗi đau thương cho đồng bào.

Trận lũ đi qua, để lại một thành phố hàng trăm ngàn tấn bùn đất và rác thải. Đường phố, đâu đâu cũng bùn ngập ngụa, nhớp nháp, có nơi dày trên mười cm. Bùn chui rúc khắp chỗ, trong nhà, nơi công sở, trường học, ngoài tường, trên bàn ghế, đồ dùng chỏng chơ sau lũ. Xác động vật, cây xanh chết bắt đầu bốc mùi. Rác nằm ngổn ngang khắp các ngả đường. Lại một cuộc cách mạng dọn dẹp, tổng vệ sinh môi trường. Trời chưa yên, lúc nắng, lúc mưa. Những chăn áo, sách giấy, chưa kịp phơi khô đã phải dọn vào. Cả hệ thống chính trị vào cuộc cho khắc phục hậu quả sau lũ. Trong lũ lụt tiềm ẩn nhiều bất trắc, sau lũ còn khó khăn chồng chất. Dịch bệnh, nếu không phòng chống sẽ là cơ hội phát sinh.

Những người dân lại đoàn kết bên nhau, dọn dẹp đường phố, lau rửa nhà cửa, vật dụng, dần ổn định cuộc sống. Những màu áo chiến sĩ công an, bộ đội, áo xanh tình nguyện lao vào cuộc chiến mới. Mỗi góc phố, mỗi con đường đều in bóng dáng họ. Lại những đùm bọc sẻ chia của đồng bào cả nước cho người dân sau lũ. Chia sẻ với Tuyên Quang còn có rất nhiều doanh nhân, nhà hảo tâm, các tổ chức từ thiện trong và ngoài nước, những người con của Tuyên Quang sống xa quê hương. Hay chính từ những người cùng cảnh ngộ, “lá lành đùm lá rách, lá rách ít đùm lá rách nhiều”. Nghĩa cử đó như gió thu mát lành tràn về thành phố, thổi đến các làng quê nông thôn, xóm bản vùng cao…

Hậu quả của trận lũ lịch sử chưa dễ gì khắc phục, trong một tuần, hai tuần hay trong vài ba tháng. Bao mất mát đau thương còn sâu nặng trong lòng người. Qua sóng cả mà người dân quê ta không ngã tay chèo. Chúng ta đã vượt qua nhờ sự đoàn kết, đồng lòng, trên dưới chung tay hành động, như Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã tổng kết. Đó là sáu điểm tựa của sức mạnh Việt Nam…

Những ngày này, mùa thu trời quê hương đã xanh lại. Sự tàn ác của Thủy Tinh đã bị ngăn chặn. Nước sông Lô chưa thể trong xanh, nhưng đã rút đi rất xa. Đường phố bắt đầu trở lại nhịp sống thường ngày. Lỡ hẹn với Lễ hội Thành Tuyên 2024, nhưng người Tuyên Quang luôn hi vọng và chờ đón khách. Tuyên Quang, nơi hội tụ vẻ đẹp vẫn giang tay gọi mời người thân và du khách.

Thành phố Tuyên Quang, cuối tháng 9/2024

L.N