- Đến Nậm Ban rồi nhé. Ai xuống Nậm Ban thì chuẩn bị xuống xe nhé!

Tiếng bác tài xế vang lên lanh lảnh làm Nam giật mình tỉnh khỏi giấc ngủ chợp chờn. Nam dụi mắt, nhìn ra bên ngoài nhưng chỉ thấy sương mù trắng xóa. Cậu cất giọng còn ngái ngủ:

- Bác tài ơi, cho cháu xuống Nậm Ban ạ!

Chiếc xe khách liên tỉnh thả Nam xuống ngã ba đường rẽ vào xã Nậm Ban lúc chiều tối, khi sương mù bắt đầu tràn từ đỉnh Tây Côn Lĩnh xuống như những dải lụa xám ẩm ướt. Nam, hai mươi hai tuổi, vừa tốt nghiệp Khoa Sư phạm Tiểu học, vai đeo chiếc balo dã ngoại khổng lồ, tay phải khệ nệ xách một thùng carton dán kín băng keo. Cậu ôm khư khư cái thùng như ôm báu vật. Trong đó không có quần áo ấm, cũng chẳng có mì tôm dự trữ. Chỉ có một chiếc chân máy ảnh siêu nhẹ, một cây đèn livestream đổi màu, hai cục sạc dự phòng dung lượng lớn và chiếc máy tính xách tay cũ được dán đầy sticker hình các nhân vật anime đã theo cậu suốt những năm tháng sinh viên.

Nam là sinh viên vừa tốt nghiệp. Trông cậu vô cùng trẻ trung và sành điệu. Cậu chính là một Gen Z chính hiệu. Nam là chàng thanh niên sống tại Hà Nội. Cho dù nhà cậu không hẳn thuộc kiểu nhà giàu nứt đố, đổ vách nhưng bố mẹ cậu vẫn đủ sức chăm sóc cậu như một công tử. Lúc nào cậu cũng ăn mặc bảnh bao, tóc rẽ ngôi hai mái thời thượng, giày thể thao cổ cao, và một bộ não luôn vận hành theo thuật toán xu hướng của mạng xã hội. Ấy vậy mà, chẳng hiểu trời xui đất khiến thế nào, sau khi ra trường khi các bạn cùng khóa trầy trật nộp đơn vào các trường quốc tế ở thủ đô, thì Nam lại nằng nặc xin bố mẹ cho lên cùng cao để dạy học. Sự cương quyết của bố, những giọt nước mắt của mẹ và cả những lời khuyên bảo của bạn bè cũng chẳng ngăn cản được quyết tâm của Nam.  

- Mày khùng rồi Nam ơi. Trên đó sóng điện thoại còn không có, lấy gì mà lướt TikTok? - Cậu bạn thân cố gàn khi tiễn Nam ra bến xe Mỹ Đình. Nam chỉ cười, nháy mắt đầy tự tin: 

- Nơi nào không có sóng, nơi đó có cơ hội tạo ra đại dương. Tao sẽ cho cả thế giới thấy nơi đó đẹp thế nào.

Nhưng "đại dương" của Nam suýt chút nữa đã cạn nước ngay ngày đầu tiên. Con đường mòn từ ngã ba đường quốc lộ để đi vào xã dài gần hai chục cây số. Đường tuy đã đổ bê tông nhưng ổ gà, không, phải nói là ổ voi mới đúng, nhiều không đếm xuể. Chiếc xe ôm cứ lồng lên lại trượt xuống như con ngựa đứt cương chỉ chực hất Nam xuống vực. Mỗi khi đi qua bụi lại bay lên mù mịt, khiến Nam ho sặc sụa. Ấy thế mà anh xe ôm còn tươi cười bảo với cậu: 

- Đường này vẫn còn ngon lắm đấy, cậu em ạ. Tí đến đoạn đường bị sạt lở kia mới thật là kinh hoàng.

Nam toát mồ hôi hột. Tay bám chặt vào lưng anh xe ôm. Giọng nói cố tỏ ra hiên ngang:

- Em chả sợ đâu! Đi như này mới thú vị chứ ạ.

Tuy miệng nói cứng thế thôi, nhưng bàn tay Nam đã vô thức siết chặt hơn vào lưng anh xe ôm tự lúc nào. Đi thêm khoảng mấy cây số thì hiện ra trước mắt Nam là khung cảnh khiến cậu giật mình. Quãng đường sạt lở mà anh xe ôm nói lúc trước khiến Nam liên tưởng đến phim trường ở trong các bộ phim mà cậu từng xem. Bên bờ tả li dương đã sạt xuống nham nhở từng mảng lớn, có chỗ còn sạt cả quả đồi. Con đường bê tông dường như mất hút dưới lớp đất đỏ quạch. Nước thấm ra từ bờ tả li, chảy xuống mặt đường thành từng dòng đã chia cắt bề mặt đường thành nhiều mô đất gập ghềnh. Nam tụt xuống khỏi xe để đi bộ. Anh xe ôm một mình dong con xe mà hai bánh đã được gia cố thêm bằng những sợi dây xích mà vẫn thấy khó khăn. Nam cẩn thận bước từng chút qua những đoạn sạt lở đó. Vừa đi Nam vừa sợ những tảng đất đá kia có thể ụp xuống bất cứ lúc nào.

Sau gần hai tiếng đồng hồ thì Nam cũng đến được sân trường Nậm Ban. Cậu cúi đầu nhìn bộ quần áo thời trang của mình đã nhuộm một màu đất đỏ như đồng điệu với vách tường của dãy nhà học mà nụ cười méo xệch. Nó thật khác xa so với tưởng tượng của cậu. Tệ hơn nữa, khi mở thùng carton ra, chiếc chân máy quay thân yêu của Nam đã bị gãy mất một chân do va đập trên đường đi.

- Thầy mới lên nhận việc à?

Một giọng nói trầm, khàn và khô khốc vang lên từ phía sau. Nam giật mình quay lại. Một người đàn ông luống tuổi, mặc chiếc áo màu xanh đã sờn cũ, chân đi ủng cao su đen bết bùn, đang đứng nhìn cậu. Gương mặt ông hằn sâu những nếp nhăn như rãnh ruộng bậc thang, đôi mắt nghiêm nghị nép sau cặp kính lão trễ xuống mũi. Đó là thầy Thắng, Hiệu trưởng kiêm cả đầu bếp bấy lâu nay của trường Nậm Ban. Thầy Thắng đã ở nơi này hơn ba mươi năm, bằng tuổi đời của Nam cộng thêm một con giáp nữa.

- Dạ, em là Nam, giáo viên mới ạ! - Nam vội vàng đứng dậy, phủi tay vào quần, chìa bàn tay trắng trẻo ra.

Thầy Thắng nắm chặt bàn tay Nam, rồi nhìn xuống đống đồ công nghệ đang bày bừa trên chiếc bàn tre. Ông chỉ khẽ thở dài, một làn khói trắng thở ra giữa cái lạnh vùng cao: 

- Lên đây dạy học thì mang sách vở, giáo án với quần áo. Mang mấy cái sắt vụn này theo làm gì? Ở đây điện lưới lúc có lúc không, điện thoại muốn có sóng thì phải ra gốc cây thông đầu dốc mà hứng. Sáng mai tôi sẽ dẫn thầy lên điểm trường Phìn Hồ để nhận lớp dạy. 

Nói rồi, thầy Thắng quay lưng, xách ba lô của Nam đi về phía khu nhà tập thể, để lại Nam đứng trơ trọi giữa sân trường lộng gió. Gió Nậm Ban rít qua những khe vách nứa, nghe như tiếng cười nhạo một cậu trai trẻ thành phố mang theo ảo tưởng thay đổi thế giới bằng mạng xã hội.

Tuần đầu tiên ở Phìn Hồ trôi qua như một trò chơi sinh tồn ở chế độ "khó nhất" mà Nam từng trải qua. Khác hẳn với những thước phim flycam lung linh về núi rừng Đông Bắc mà cậu thường xem trên mạng, thực tế ở Phìn Hồ lại vả thẳng vào mặt Nam bằng cái lạnh buốt xương của sương muối và mùi phân trâu nồng nặc quanh quẩn đầu lớp học. Điểm trường Phìn Hồ cách xã Nậm Ban khoảng chục cây số đường núi đi lại rất khó khăn. Cả điểm trường chỉ có Nam, thầy Thắng và 3 giáo viên khác ở lại. Khu nhà công vụ và khu bán trú cho học sinh cũng chỉ là những gian phòng được ghép lại bằng những tấm phên nứa và lợp tấm tôn cũ nát. 

Lớp học của Nam là một gian nhà vách gỗ trống huơ trống hoác, vỏn vẹn mười lăm học sinh. Những ngày đầu, Nam bước vào lớp với chiếc máy tính bảng trên tay, định bụng sẽ trình chiếu những slide bài giảng đầy màu sắc mà mình đã thức thâu đêm để thiết kế khi còn ở Hà Nội. Nhưng Phìn Hồ lại dội cho cậu gáo nước lạnh đầu tiên: điểm trường lẻ không có điện lưới, chiếc máy tính bảng hết pin sau hai tiếng bỗng trở thành một tấm kính đen vô dụng. Học trò của Nam là người Mông, người Cờ Lao, người Nùng… chúng nhìn thầy giáo mới bằng đôi mắt trong veo nhưng đầy dè chừng. Nam nói tiếng Kinh, tụi nhỏ gật đầu lia lịa nhưng đến khi làm bài lại viết chữ ngược. Đáng sợ nhất là "bảng phong thần" sĩ số. Cứ hôm nào trời mưa, đường dốc trơn trượt là lớp học lại trống trơn quá nửa. Đêm đêm, nằm trong gian nhà công vụ nghe tiếng mọt nghiến gỗ ken két và tiếng gió rít qua khe nứa nghe như tiếng hú của đại ngàn, Nam nhìn cái chân máy ảnh gãy vứt trong góc phòng, lần đầu tiên tự hỏi: “Mình lên đây để làm gì thế này?”.

Sự bế tắc lên đến đỉnh điểm vào ngày thứ Năm. Sáng hôm đó, lớp học chỉ có đúng năm đứa trẻ đến trường. Em Sùng Thị Mai - học sinh nhỏ bé và lanh lợi nhất lớp - cũng nghỉ học. Không thể ngồi yên nhìn lớp học ngày càng trống, Nam quyết định thực hiện một cuộc “hành quân” vào bản theo cách truyền thống mà cậu từng đọc trong sách báo: đi vận động học sinh. Đi cùng cậu là thầy Thắng. Người thầy già lặng lẽ đi trước, đôi ủng cao su bấm chặt vào mặt đường đất đỏ nhão nhoét như cháo loãng sau trận mưa đêm. Nam lảo đảo bám theo sau, đôi giày thể thao hàng hiệu giờ đã bết chặt một tảng bùn dày, nặng trĩu như đeo chì.

- Thầy Thắng ơi, nhà em Mai còn xa không thầy? - Nam quẹt mồ hôi trên trán, thở không ra hơi.

Thầy Thắng không quay đầu lại, chỉ tay về phía một vách núi dựng đứng, nơi có một nếp nhà sàn nhỏ xíu nằm lọt thỏm giữa làn sương mù xám xịt:

- Đi qua khe suối kia, sau đó leo ngược lên ba cái dốc nữa là tới.

Khi hai thầy trò đặt chân đến nhà em Mai, Nam sững người. Không có cảnh bố mẹ ép con nghỉ học đi làm nương như cậu tưởng tượng. Mai đang ngồi bệt trên nền đất lạnh, trên lưng địu đứa em nhỏ mới vài tháng tuổi đang khóc ngằn ngặt, tay cầm que củi đun dở cời bếp lửa. Bố mẹ em đã đi làm thuê dưới xuôi từ tháng trước, ba ông cháu ở nhà nương tựa vào nhau, nhưng sáng nay ông nội Mai đổ bệnh không dậy nổi. Con bé mười tuổi bỗng chốc phải gánh trên vai cả một gia đình.

Nhìn thấy thầy giáo, Mai sợ hãi giấu đôi bàn tay lem nhem muội than ra sau lưng, lí nhí: "Thầy ơi... em muốn đi học lắm. Nhưng em bé khóc... ông ốm... Em không đi học được".

Lồng ngực Nam nghẹn lại. Mọi lý thuyết sư phạm, mọi phương pháp giảng dạy hiện đại Nam được học ở giảng đường đại học bỗng chốc trở nên bất lực trước hoàn cảnh của một đứa trẻ mười tuổi ở Phìn Hồ. Lần đầu tiên Nam nhận ra, nếu cứ đi theo lối mòn bắt tụi nhỏ phải thích nghi với trường học thì những chỗ ngồi trong lớp học ở Phìn Hồ vẫn cứ mãi trống thôi. 

Chiều hôm đó, trên đường trở về điểm trường, Nam im lặng suốt chặng đường. Chiếc điện thoại trong túi quần cậu bỗng rung lên. Nam rút điện thoại ra, nhìn vào màn hình. Có một vạch sóng 4G yếu ớt vừa bắt được khi đi qua đỉnh dốc. Thế giới dưới xuôi vẫn đang chuyển động không ngừng với những xu hướng mới, những công nghệ thông minh. Nam chợt nghĩ: “Tại sao mình lại không dùng chính cái thế giới mà mình am hiểu nhất để mang lại ánh sáng cho Phìn Hồ nhỉ? Muốn tụi nhỏ đi học, phải bắt đầu từ thứ chúng nó thích". Nam tự nhủ và nhìn sang thầy Thắng, rồi nhìn xuống chiếc điện thoại. Một kế hoạch táo bạo bắt đầu hình thành trong đầu người thầy giáo trẻ Gen Z.

Về đến phòng ở, Nam vội lôi chân máy bị gãy ra để sửa. Hì hục cả buổi tối mà không xong, cậu chán nản vứt ra giường rồi cầm điện thoại lên nghịch. Nhưng rồi cậu lại ngồi bật dậy: “Mình không thể dễ dàng bỏ cuộc như này được”. Cả tối đó, trong căn phòng vách nứa của cậu tiếng chặt cây, gọt đẽo… như át cả tiếng mưa rơi rả rích ngoài trời.

Sáng hôm sau, khi học sinh đến lớp thì cũng là lúc Nam mang sản phẩm ra thực hiện kế hoạch. Cậu dùng dây chun buộc chặt ba đoạn tre tạo thành một giá đỡ. Sau đó lại lấy dây nịt để buộc chặt chiếc điện thoại cố định vào đó rồi mang ra đặt giữa sân trường. Nam bắt đầu quay những thước phim ngắn đầu tiên. Đó không phải là những video kể khổ, khóc lóc kêu gọi từ thiện theo kiểu mọi người hay làm. Những video của Nam lại khai thác Phìn Hồ dưới lăng kính của một người trẻ tràn đầy năng lượng tích cực.

Những nỗ lực của Nam cũng được đền đáp xứng đáng. Video đầu tiên chỉ sau một đêm đã lên xu hướng trên mạng xã hội. Đó chính là video có tiêu đề "Lớp học Gen Z trên đỉnh mây mờ". Trong video Nam không quay cảnh học trò ngồi im phăng phắc, khoanh tay lên bàn để nghe thầy giảng bài. Cũng không phải cảnh thầy giáo cầm thước gỗ gõ nhẹ lên bàn. Mà chỉ thấy trong video là hình ảnh thầy giáo trẻ dạy học sinh làm toán bằng cách đếm quả thông khô. Hay hình ảnh vào giờ ra chơi Nam dạy tụi nhỏ một điệu nhảy nhẹ nhàng. Khi học sinh nào làm đúng, nhảy đẹp sẽ được thầy thưởng cho một cái đập tay high-five kiểu Mỹ hay tặng một viên kẹo sữa. Hình ảnh những đứa trẻ vùng cao, mặt mũi lem nhem bùn đất nhưng nụ cười rạng rỡ như hoa dã quỳ, cùng nhau nhảy một điệu nhảy ngắn đang thịnh hành trên mạng xã hội đã lập tức đốn tim hàng triệu người xem.

Thấy có kết quả khả quan, chỉ chưa đầy một tuần sau, kênh TikTok "Thầy giáo bản mây" ra đời. Qua mấy ngày kênh đã đạt được hơn một trăm nghìn lượt theo dõi. Cuộc sống của thầy trò Phìn Hồ hiện lên mỗi ngày qua những lát cắt sống động. Đó là cảnh thằng bé Cáo Sy kẹp đôi dép mới mua vào nách mà đi chân trần tới trường vì sợ dép bị bẩn. Cảnh bé Sùng Thị Mai trượt chân ngã vào vũng bùn khi đi bộ đến trường, thay vì khóc, con bé đứng dậy, tạo dáng "cute" trước ống kính của thầy Nam rồi chạy tiếp. Cảnh bữa cơm trưa bán trú của học sinh trong chiếc cặp lồng nhôm mở ra chỉ có cơm nguội trắng và vài cọng rau cải mèo luộc, đôi khi là một miếng cá mắm nhỏ xíu. Đó là cảnh quay cận cảnh dòng chữ: "Hôm nay lớp có thịt kho, do thầy Nam tài trợ bằng tiền túi" - kèm theo đó là hình ảnh Nam đang mồ hôi nhễ nhại xào thịt trong gian bếp xập xệ.

Một buổi tối khi Nam vừa soạn xong giáo án và đang mở điện thoại để edit video mới được quay vào buổi trưa thì thầy Thắng bước vào. Thầy dằn mạnh cuốn sổ chủ nhiệm lớp 4 của Nam xuống bàn, khuôn mặt thầy tối sầm:

- Từ ngày mai, cậu thôi ngay cái trò quay chụp này lại mà tập trung cho chuyên môn đi.

Nam ngẩn ngời, ngơ ngác nhìn thầy:

- Thầy ơi, em chỉ làm ngoài giờ thôi ạ. Với lại em đang quảng bá cho trường mình mà. Nhiều người vào khen học sinh trường mình dễ thương, đáng yêu lắm thầy ạ.

- Dễ thương cái gì! - Thầy Thắng đập tay xuống bàn, giọng run lên vì giận dữ: - Dễ thương sao? Trường học là nơi tôn nghiêm để truyền thụ tri thức, không phải là cái sân khấu để cậu diễn trò câu “view”, câu “like”. Cậu mang cái nghèo, cái khổ của học trò ra phơi bày cho thiên hạ bàn tán, cậu không thấy xấu hổ à? Người ta thương hại tụi nhỏ nhưng người ta nhìn vào lại bảo cái trường này, cái ngành giáo dục này bất lực để thầy cô phải đi làm trò hề trên mạng!

- Thầy… thầy không hiểu gì về công nghệ cả! - Nam cũng đứng bật dậy, cái tôi của một người trẻ bị xúc phạm. - Thời đại nào rồi mà thầy còn giữ cái tư duy phong kiến đó? Cái nghèo ở đây là thật, đâu cần em phải phơi bày thì người ta mới biết? Nhưng thay vì giấu nó đi, em dùng công nghệ để kết nối, để người ta thấy học trò vùng cao dù khổ vẫn lạc quan. Em không xin tiền ai, em tự dùng tiền túi của mình mua thịt cho các em từ tiền nhuận bút video đấy chứ!

Thầy Thắng liếc nhìn Nam bằng ánh mắt giận dữ rồi tuyên bố: 

- Tôi không cần biết tiền ở đâu ra! Quy định của trường này là không dùng điện thoại trong giờ học. Từ ngày mai, nếu tôi còn thấy cậu cầm cái máy đó chĩa vào mặt học sinh, tôi sẽ lập biên bản báo cáo lên cấp trên. Rõ chưa?

Nói rồi thầy Thắng rảo những bước thật nhanh ra khỏi phòng. Nam ngồi thẫn thờ nhìn ra ngoài cửa sổ tối đen. Cả căn phòng rơi vào im lặng tĩch mịch. Chỉ có tiếng mọt nghiến gỗ trong vách nứa nghe ken két. Nam mím môi, tắt màn hình điện thoại. Cậu cảm thấy một sự bất công nghẹn ứ nơi lồng ngực. Những người già ở đây thật bảo thủ, họ thà ôm lấy cái nghèo một cách tự trọng, còn hơn là mở lòng ra với thế giới bên ngoài.

Mùa đông năm đó ập xuống Phìn Hồ nhanh và tàn nhẫn hơn mọi năm. Đến tháng Mười hai, nhiệt độ trên đỉnh núi tụt xuống dưới 3∘C. Sương muối phủ một lớp trắng xóa như đường phèn lên những nhành cây, ngọn cỏ. Gió lùa qua những vết nứt trên vách lớp học, thổi bay cả những tờ giấy kiểm tra của học trò. Học sinh đến lớp thưa thớt dần. Nhìn những đôi bàn tay nhỏ xíu, sưng tấy lên vì cước, những đôi chân trần tím tái vì lạnh bước vào lớp, tim Nam thắt lại. Cậu không còn quay video nhảy múa nữa. Cậu chỉ muốn làm sao cho lớp học của mình ấm lên.

Mùa đông ở Phìn Hồ vốn đã đáng sợ, nhưng cái đêm thứ Ba ấy mới thực sự là một cơn ác mộng tàn nhẫn của đại ngàn. Từ chạng vạng tối, bầu trời đã sụp xuống một màu đen kịt, đặc quánh như hũ nút. Không khí lạnh sặc mùi ẩm mốc tràn về, kéo theo những tiếng gầm gừ âm u từ phía sau dãy đá vôi dựng đứng. Rồi mưa ập xuống. Đó không phải là cơn mưa phùn mùa đông bình thường, mà là một trận mưa lốc dữ dội, ném những hạt nước lớn như hạt ngô, quật chan chát vào mái tôn điểm trường.

Đến nửa đêm, gió bắt đầu nổi điên. Tiếng gió rít qua khe nứa của dãy nhà công vụ nghe hun hút, rú lên từng hồi kinh hoàng như tiếng gầm của thú dữ bị thương. Căn nhà gỗ rung lên bần bật dưới từng cú vỗ chát chúa của cơn giông. Nam nằm trên sạp tre, đắp chiếc chăn bông dày mà toàn thân vẫn run lên bần bật, mắt nhìn trân trân lên trần nhà, cầu nguyện cho mái nhà không bị thổi bay.

- Rắc... Rầm!...

Một tiếng động kinh hoàng xé toạc màn đêm, át cả tiếng mưa gió. Mặt đất dưới chân Nam như chao đảo. Tiếp theo là những tiếng la hét thất thanh, tiếng khóc ré lên của tụi nhỏ vang lên từ phía gian nhà bán trú.

- Mái sập rồi! Mọi người ơi, dậy mau! - Tiếng thầy Thắng gào lên ngoài cửa, lẫn trong tiếng mưa xối xả.

Nam bật dậy như một chiếc lò xo, không kịp xỏ giày, cậu lao phăng ra cửa dưới trời mưa buốt giá. Một cảnh tượng kinh hoàng đập vào mắt: Trận mưa lốc đã giật sập một góc mái tôn của gian nhà bán trú - nơi nấu ăn và là chỗ ngủ của gần hai mươi đứa trẻ nhà ở xa nhất bản. Mái tôn bị xé toạc bay mất, nước mưa và sương muối từ trên trời trút xuống xối xả, làm ướt sũng chăn màn, sách vở và cả những thân hình nhỏ bé đang co rúm lại vì sợ hãi ở góc phòng.

Dưới ánh đèn pin loang loáng, Nam cùng thầy Thắng và các thầy cô giáo khác phải thức trắng đêm để di dời tụi nhỏ. Gió quật rát mặt, sương lạnh cào vào da thịt đau nhói. Nam bế thốc hai đứa học trò nhỏ lớp một đang khóc ngằn ngặt vì lạnh, chạy băng qua khoảng sân sũng nước để lùa chúng vào gian phòng công vụ chật hẹp của giáo viên. Gian phòng vốn chỉ vừa chỗ cho hai cái giường cá nhân, giờ chật ních gần hai mươi đứa trẻ ngồi túm tụm, người run bần bật, ánh mắt sợ hãi nhìn ra ngoài trời đêm vẫn đang gầm rú. Cho đến khi tảng sáng, sấm chớp mới thưa dần.

Sáng hôm sau, khi những tia nắng hiếm hoi của mùa đông không xuyên nổi qua lớp sương mù dày đặc ở Phìn Hồ, ngôi trường hiện ra tan hoang như vừa trải qua một trận chiến. Mấy tấm tôn rách nát nằm chỏng chơ ngoài bờ rào, những cuốn vở ướt sũng nước mưa phơi trên bậu cửa sổ bị gió thổi bay loang lổ mực. Thầy Thắng đứng lặng người bên góc nhà bán trú đổ nát, đôi mắt thâm quầng và trũng sâu sau một đêm thức trắng. Trên người ông vẫn là chiếc áo khoác đại tướng cũ kỹ, giờ đã ướt đẫm nước mưa và bết dính những mảnh lá rừng. Thầy đã vét đến đồng lương cuối cùng của tháng này để mua một bao tải áo phao cũ dưới chợ cho tụi nhỏ, giờ trong túi thầy không còn nổi năm trăm nghìn để mua lại mấy tấm tôn mới. Đôi vai người thầy già còng xuống, bất lực trước cái nghèo dai dẳng của vùng cao.

Nỗi buồn đó chưa qua, nỗi buồn khác lại ập tới bao trùm lên cả bản Phìn Hồ. Mùa quýt đã chín. Những cây quýt cổ thụ của người dân bản quả sai trĩu cành, vỏ mỏng, mọng nước và ngọt lịm. Mọi năm, đây là nguồn thu nhập duy nhất để các gia đình mua gạo, mua quần áo ấm cho con cái ăn Tết. Nhưng năm nay, con đường độc đạo dẫn vào bản bị sạt lở nặng, xe tải của thương lái không vào được. Những người lái buôn ngoài thị trấn ép giá xuống còn ba nghìn đồng một kg, mà còn bắt dân bản phải tự gùi bộ gần hai mươi cây số ra ngoài ngã ba.

- Rẻ thế bán sao được ạ? - Nam hỏi anh Sùng Mí Lỏ, bố của em Sùng Thị Châu khi anh đến xin cho con nghỉ học mấy hôm để ở nhà hái quýt. 

Anh Lỏ thở dài thườn thượt, lắc đầu:

- Cũng tiếc công, tiếc của lắm thầy ạ. Nhưng mùa đông năm nay khắc nghiệt quá. Sương muối làm cho quýt rụng đỏ cả gốc. Thôi thì, bán được đồng nào hay đồng đó ạ. 

Nói rồi hai cha con lầm lũi bước ra khỏi cổng trường. Nam nhìn đôi vai như sắp còng xuống của bố Châu mà lòng nghẹn ứ. Mấy tháng ở cùng người dân nơi đây, Nam càng thấu hiểu được cuộc sống vất vả, khổ cực nơi này. Để có được những quả quýt chín mọng đó thì họ đã đổ bao công sức chăm sóc. Nam ngước nhìn sang bên cạnh, tấm lưng như chùng xuống của thầy Thắng khi cố đóng lại chiếc bàn học bị gãy.  Nam bất chợt nảy ra một ý tưởng điên rồ. Cậu mở điện thoại lên, kiểm tra vạch sóng. Chỉ có một vạch, thỉnh thoảng hiện chữ "E" thay vì "4G". Nam hít một hơi thật sâu, bước đến trước mặt thầy Thắng: 

- Thầy ơi, em muốn xin thầy một cơ hội. Một cơ hội duy nhất để cứu mái trường này và cứu mùa quýt của dân bản.

Thầy Thắng dừng búa, nhìn Nam bằng ánh mắt mệt mỏi: 

- Cậu lại muốn làm trò gì nữa?

- “Em muốn livestream bán quýt rừng ngay tại sân trường này”. - Nam nói với giọng kiên định, ánh mắt không hề né tránh:

- Trên kênh của em có hơn một trăm nghìn người theo dõi. Em sẽ bán quýt trực tiếp cho người tiêu dùng dưới xuôi với giá hai mươi nghìn một kg. Tiền thu được, một nửa trả cho dân bản, một nửa em xin phép dùng để mua tôn sửa lại mái trường. Em không xin ai một đồng từ thiện nào cả, đây là chúng ta tự lao động, tự bán sản phẩm của mình.

Thầy Thắng cười khổ, lắc đầu: 

- Cậu điên rồi. Sóng điện thoại còn không có, cậu bán cho ma à? Với lại, người ta ở dưới xuôi thiếu gì trái cây ngon, ai đi mua mấy quả quýt rừng của cậu qua cái màn hình?

- Nếu em làm được, thầy sẽ cho phép em tiếp tục dùng công nghệ hỗ trợ giảng dạy. Nếu em thất bại, em sẽ tự nguyện viết đơn không bao giờ dùng điện thoại trong trường nữa. Thầy dám cược với em không?

Thầy Thắng nhìn chằm chằm vào chàng trai trẻ trước mặt. Trong đôi mắt của Nam, ông không thấy sự bốc đồng của một cậu trai trẻ thích thể hiện, mà thấy một ngọn lửa rực cháy - ngọn lửa của sự liều lĩnh nhưng đầy lòng trắc ẩn. Ông nhìn quanh ngôi trường hoang tàn, nhìn lũ trẻ đang co ro trong góc phòng.

- “Được”. - Thầy Thắng hạ chiếc búa xuống: "Tôi cho cậu ba tiếng đồng hồ chiều nay. Nếu không có ai mua, cậu tự biết mình phải làm gì rồi đấy".

Thông báo về phiên livestream đặc biệt được Nam đăng tải trước đó hai tiếng bằng cách chạy ra tận đầu dốc để hứng sóng. Đúng hai giờ chiều, một "studio" dã chiến được dựng lên giữa sân trường Phìn Hồ. Chiếc điện thoại của Nam được buộc vào một cây sào tre, cố định bằng đống gạch vỡ. Phía sau là một chiếc bàn gỗ bày đầy những quả quýt vàng ươm, còn nguyên lá xanh do tụi nhỏ vừa hái xuống. Em Sùng Thị Châu và mấy đứa trẻ mặc những bộ quần áo truyền thống đẹp nhất, ngồi ngoan ngoãn phía sau. Nam bấm nút "Bắt đầu phát trực tiếp". Nhờ bài đăng thông báo trước đó, ngay khi mở live, số lượng người xem đã nhảy vọt lên con số một ngàn, rồi ba ngàn.

- “Chào mọi người, em là Nam, “Thầy giáo bản mây” đây ạ!" - Nam bắt đầu bằng giọng nói tràn đầy năng lượng, dù đôi môi đang run lên vì cái lạnh 3oC.

- Hôm nay, Phìn Hồ không có điệu nhảy nào cả. Hôm nay, em muốn mời mọi người cùng tham gia một chiến dịch đặc biệt: “Mỗi kg quýt, một tấm tôn cho học sinh".

Nam cầm một quả quýt lên, dùng tay bóc vỏ, nước quýt bắn ra, óng ánh dưới ánh nắng chiều yếu ớt. Cậu đưa cho bé Châu ăn, con bé nhắm mắt hít hà rồi cười toe toét: "Ngọt lắm ạ!". Người xem dưới xuôi bắt đầu để lại hàng loạt bình luận:

- LookingGood: Quýt nhìn mọng nước quá thầy ơi! Ship Hà Nội không ạ?

- Mẹ Bỉm Sữa: Cho chị năm kg, gửi về Hải Phòng nhé. Nhìn tụi nhỏ thương quá.

- TechNerd: Giá bao nhiêu một kg thế thầy giáo?

Nam tươi cười: 

- Dạ, giá chỉ hai mươi nghìn đồng một kg, cam kết quýt sạch 100% của bà con Phìn Hồ. Phí ship mọi người tự trả cho đơn vị vận chuyển giúp em ạ. Toàn bộ tiền lãi...".

Đột ngột, màn hình điện thoại hiện lên vòng tròn xoay tít. Chữ "4G" biến mất, thay vào đó là một dấu chấm than màu đỏ: "Kết nối bị gián đoạn". Nam rụng rời tay chân. Sóng đã sập. Số lượng người xem từ năm ngàn tụt xuống còn số không. Bình luận đóng băng. "Chết tiệt, sao lại đúng lúc này cơ chứ!" - Nam cuống cuồng tháo chiếc điện thoại ra khỏi sào tre, giơ cao lên trời, chạy vòng quanh sân trường như một gã điên. "Sóng ơi là sóng, làm ơn đi mà!".

Tụi nhỏ ngơ ngác nhìn theo thầy. Thầy Thắng đứng bên hiên lớp học, chứng kiến cảnh tượng đó. Ông không cười nhạo. Ông nhìn thấy những giọt mồ hôi hột đang chảy dài trên trán Nam dù thời tiết đang đóng băng. Ông nhìn thấy sự bất lực và cả sự sụp đổ trong ánh mắt của người đồng nghiệp trẻ. Thầy Thắng im lặng quay vào nhà kho. Một phút sau, ông vác ra một chiếc thang tre dài và nặng, chiếc thang mà ông vẫn dùng để trèo lên sửa mái nhà hằng năm. Thầy vác thang ra sát gốc phượng cổ thụ nằm ở rìa sân trường - nơi cao nhất của điểm trường, hướng thẳng về phía thung lũng.

- Nam! Cầm lấy máy, trèo lên đây! - Thầy Thắng hét lớn, giọng vang động cả núi rừng.

Nam giật mình nhìn lại. Thầy Thắng đã dựng chắc chiếc thang vào thân cây phượng, hai tay ông bám chặt vào thành thang, chân đi ủng xuống tấn vững chãi trên nền đất trơn trượt.

- Thầy... thầy làm gì thế ạ?

- Đừng lôi thôi nữa! Trèo lên cây thử xem! Trên đó thoáng hơn, chắc chắn có sóng! Mau lên, không người ta bỏ đi hết bây giờ!" - Thầy Thắng nói to, đôi mắt nghiêm nghị thường ngày giờ đầy sự khẩn trương.

Nam không kịp suy nghĩ thêm một giây nào. Cậu ngậm chiếc điện thoại vào miệng, hai tay bám vào thang tre, thoăn thoắt trèo lên. Chiếc thang tre kêu rắc rắc dưới sức nặng của cậu. Khi đã lên đến ngọn cây, Nam bám chặt vào một cành cây lớn, giơ chiếc điện thoại hướng về phía thung lũng phía dưới. Màn hình sáng lên. Chữ "4G" xuất hiện trở lại với hai vạch sóng định mệnh. Phiên livestream được kết nối lại.

Điều mà Nam không ngờ tới là, trong khoảnh khắc mạng vừa được kết nối, camera góc rộng của điện thoại đã thu trọn toàn bộ khung cảnh lúc đó: hình ảnh một thầy giáo trẻ đang cheo leo trên ngọn cây phượng khẳng khiu giữa sương mù, và phía dưới gốc cây, một người thầy hiệu trưởng tóc bạc phơ, hai tay gân guốc đang gồng mình giữ chặt chân thang tre giữa làn gió rít.

Khung chat lập tức nổ tung với tốc độ chóng mặt.

- HaNguyen: Ôi trời ơi, xúc động quá! Thầy hiệu trưởng giữ thang kìa!

- TrầnQuân: Hình ảnh đẹp nhất năm đây rồi! Tôi mua 50 ký!

- ĐạiGiaBấtĐộngSản: Tôi chốt 1 tấn quýt cho công ty làm quà Tết. Thầy giáo cho số tài khoản, tôi chuyển khoản tiền tôn sửa trường ngay bây giờ!

Nam nhìn màn hình, nước mắt cậu trào ra, hòa cùng nước mũi vì lạnh. Cậu nghẹn ngào hét xuống dưới: "Thầy Thắng ơi! Có sóng rồi! Người ta chốt đơn rồi thầy ơi! Một tấn quýt... người ta mua một tấn quýt rồi!".

Thầy Thắng ngước lên. Qua cặp kính lão nhòe đi vì sương muối, ông nhìn thấy nụ cười rạng rỡ của Nam trên ngọn cây. Lần đầu tiên sau nhiều năm, người ta thấy thầy Thắng nở một nụ cười thực sự - một nụ cười hiền hậu, làm bừng sáng cả khuôn mặt già nua khắc khổ.

Hai tuần sau phiên livestream lịch sử đó, điểm trường Phìn Hồ như có một phép màu đi qua. Con đường vào bản đã được thông tuyến nhờ sự hỗ trợ của chính quyền cấp trên sau khi vụ việc "livestream trên ngọn cây" lan truyền mạnh mẽ trên các mặt báo. Xe tải vào tận nơi chở quýt đi. Toàn bộ ba tấn quýt của cả bản được bán sạch bách trong vòng ba ngày. Dân bản Phìn Hồ năm đó có một mùa đông no ấm, nhà nào cũng có tiền mua thịt, mua gạo tẻ ngon. Còn điểm trường Phìn Hồ thì thay da đổi thịt. Gian nhà bán trú được lợp lại bằng những tấm tôn lạnh màu xanh mới toanh, chắc chắn. Một nhà hảo tâm dưới xuôi sau khi xem livestream đã gửi tặng trường một máy phát điện gia đình chạy bằng xăng, ba chiếc máy tính tính bảng cũ để học sinh học tập, và một bộ thu phát sóng vệ tinh tầm thấp.

Bấy giờ là một buổi chiều cuối năm. Gian phòng học mới thơm mùi sơn và mùi gỗ mới. Cả lớp học đang ríu rít tiếng trẻ nô đùa. Nam đang đứng trước một màn hình máy chiếu lớn - thứ mà trước đây cậu có nằm mơ cũng không dám nghĩ sẽ có ở Phìn Hồ. Trên màn hình là giao diện của một ứng dụng gọi video trực tuyến. Đầu dây bên kia là các bạn học sinh lớp bốn của một trường Tiểu học Quốc tế tại Hà Nội. Đây là "Lớp học không biên giới" do Nam khởi xướng. Hôm nay là buổi giao lưu văn hóa. Học sinh dưới xuôi đàn guitar và hát tặng các bạn vùng cao. Còn học sinh Phìn Hồ thì biểu diễn thổi kèn lá và tự tin giới thiệu về trang phục truyền thống của dân tộc mình bằng vốn tiếng Kinh đã tiến bộ vượt bậc.

Nam đứng bên cạnh máy chiếu, tay vẫn cầm chiếc điện thoại, nhưng không phải để quay video câu view, mà để điều phối buổi học. Cậu nhìn sang góc lớp. Thầy Thắng đang ngồi trên một chiếc ghế đẩu, tay cầm tách chè nóng hổi, lặng lẽ quan sát.

Buổi học kết thúc trong tiếng vẫy tay chào lưu luyến của học sinh hai miền. Khi màn hình máy chiếu tắt đi, lũ trẻ ùa ra sân chơi trò đuổi bắt. Nam bước đến gần thầy Thắng:

- Thầy ơi, thầy thấy buổi học hôm nay thế nào ạ?

Thầy Thắng nhấp một ngụm trà, nhìn chàng trai trẻ bằng ánh mắt đầy trìu mến. Ông đặt tách trà xuống, thở ra một làn khói dài:

- Tôi già rồi, cậu Nam ạ. Tôi cứ nghĩ tri thức chỉ có thể truyền qua những trang sách vở và những nét phấn trên bảng đen. Tôi đã quên mất rằng, thế giới ngoài kia đang chuyển động rất nhanh, và nếu chúng ta cứ đóng cửa giữ lấy sự tự trọng cũ kĩ, học trò của chúng ta sẽ là những người chịu thiệt thòi nhất.

Ông vỗ vai Nam, bàn tay gân guốc nhưng vô cùng ấm áp: 

- Cậu đã đúng. Công nghệ không làm mất đi sự tôn nghiêm của giáo dục, nếu người sử dụng nó có một cái tâm trong sáng. Cảm ơn cậu đã mang sóng về cho Phìn Hồ, đã mang lại sức sống mới cho lớp học trên mây này.

Nam xúc động, cậu gãi đầu cười, nụ cười hóm hỉnh của chàng trai Gen Z quay trở lại: 

- Thầy ơi, thực ra kênh của em bây giờ có nhiều người hâm mộ thầy lắm đấy. Họ bảo thầy là “Hot boy giữ thang”. Thầy có muốn gửi lời chào đến khán giả của em không?

Nam bật camera điện thoại lên, chuyển sang chế độ quay video ngắn. Thầy Thắng hơi giật mình, theo phản xạ định xua tay né tránh như mọi khi. Nhưng nhìn ánh mắt tinh nghịch và chân thành của Nam, ông dừng lại. Thầy hiệu trưởng già ba mươi năm cắm bản từ từ chỉnh lại chiếc cổ áo khoác đại tướng sờn cũ, đứng thẳng người trước ống kính. Ông đưa bàn tay thô ráp, vụng về giơ lên ngang tai, chào theo kiểu điều lệnh quân đội, rồi nở một nụ cười hiền từ:

- Chào các đồng chí trên mạng nhé! Phìn Hồ bây giờ ấm lắm rồi!

Nam bấm nút dừng quay, tim cậu rộn ràng một niềm vui khó tả. Trên đỉnh Phìn Hồ đêm nay, sương mù vẫn dày đặc, nhưng dường như không còn cái lạnh lẽo của sự cô lập nữa. Bởi vì ở đây, sóng công nghệ đã hòa làm một với sóng tình người, thắp lên những hi vọng mới rực rỡ giữa đại ngàn bao la.

 

T.T.S