Truyện ngắn của Dương Đình Lộc

Chị Mỉn phơi đám ngô tẻ hạt già ra trước khoảng sân ngôi nhà trình tường ám khói của mình, chỗ gần dưới gốc cây mận Tam Hoa lúc lỉu quả, nhìn đám ngô chắc những hạt đều tăm tắp tròn lẳn, hẳn sắp tới sẽ cho ra chất rượu ngọt và thơm ngát phải biết. Men lá, linh hồn của các loại rượu ngô hôm kia chị đã vượt mấy quả đồi về tận nhà bố mẹ đẻ lấy, mẹ chị làm men lá thì chuẩn lắm, đó là loại men được làm từ bột ngô trộn với nhiều loại lá, rễ cây rừng mà chỉ có bà mới biết được và đến tận giờ này còn chưa truyền lại bí quyết cho chị, nên mỗi lần nấu rượu cho chồng uống, chị Mỉn lại phải lặn lội về tận nhà xin mẹ đẻ cả chục cái bánh men đã được nặn và phơi khô đem về treo lên gác bếp để dùng dần.
- Thèm rượu quá rồi đấy vợ à…
Anh Mỉn đi từ vườn tam giác mạch vào sân, tay dính đầy đất vì vừa nhổ cỏ, nhìn đám ngô vàng óng phơi trong nắng sớm, tủm tỉm nói với vợ như vậy.
- À lui…
Chị Mỉn mắt hấp háy nhìn chồng rồi nhìn xuống cái bụng mình: - Uống nhiều thì hay ngủ sớm, ngủ sớm thì đẻ lắm con. Tôi chẳng thích nấu rượu cho uống nhiều đâu.
- Thế không muốn cho uống thì phơi đám ngô này để làm gì?
Anh Mỉn nói kiểu nịnh rồi khẽ véo vào mông vợ nhưng cái váy chị Mỉn dầy quá nên chị Mỉn chả thấy đau. Chị lườm chồng rồi nói:
- Sáng nay có phiên chợ Chí Lù, anh mang một con lợn nhơ nhỡ đi bán cho tôi có tiền để còn dùng bao nhiêu là việc. Sắp phải đóng tiền điện rồi đấy, rồi tiền thuế đất năm nay, tiền chuẩn bị đi đám cưới con gái nhà bà Sinh…
- Con gái nhà bà Sinh lấy chồng ở đâu đấy hả vợ?
Anh Mỉn buột mồm hỏi sau khi đã tới bên cây mận tiện tay hái mấy quả chín mọng.
- Lấy chồng Hà Nội đấy, đi học đại học dưới đó rồi quen người ta, người ta thấy đẹp thì muốn cưới, đón về dưới đó sống sung sướng, chứ đâu như tôi, lấy chồng ở bản, suốt đời làm con trâu, con bò cho họ Vàng nhà anh… 
- Giàng ơi… Anh Mỉn nhè một cái hột mận trong mồm ra, trợn mắt nhìn vợ: - Về dưới đó chưa hẳn đã là sung sướng, sung sướng thế sao họ còn thường kéo lên đây hàng đoàn để săn mây, để ngắm hoa mận, để đi chơi chợ phiên, để leo núi, để tắm suối… Vợ là sướng nhất khi lấy tôi rồi này, chẳng biết cái gì hết.
- À lui… - Chị Mỉn hét lên: - Đi vác con lợn tới chợ bán ngay cho tôi, chọn con nào tầm 15, 20 cân thôi. Ít ít cái mồm tôi ở nhà còn nấu rượu cho mà uống.
- Được rồi, được rồi, không việc gì phải căng thẳng thế… - Anh Mỉn thủng thẳng cười: - Tôi sẽ đi bán lợn, vợ ở nhà nấu rượu ngô. - À mà vợ ơi…
- Gì nữa? - Chị Mỉn vén váy để lộ hai bắp chân to như hai thân cây chuối trắng nõn, ấy là chị buộc váy vào rồi ngồi xổm để nhặt những hạt ngô nào còn lép vứt cho đám gà ăn…
- Có hái mận đi bán luôn không? 
Anh Mỉn ngó lên cây mận, nắng đang tắm cho nó một cái màu nếu nhìn lâu sẽ nhấp nha nhấp nháy hoa hết cả mắt.
- Không bán… - Chị Mỉn trợn mắt: - Để cho bọn trẻ mỗi khi đi học về còn có cái mà nhai. Nắng lên cao rồi đấy, ra chuồng bắt lợn đem đi bán là vừa.
Anh Mỉn vác bao tải đựng chú lợn trên vai, 18 cân, lúc nãy cân nhờ nhà ông Mạ hàng xóm rồi, anh vác nhẹ tênh chẳng nặng gì cả vì anh khỏe lắm, 32 tuổi, vợ anh 30, cả hai đã có 3 con, con gái tất. Rất mệt khi mỗi lần đi nương hay lấy củi về là chỉ toàn nghe thấy chúng chí chóe cãi nhau như lũ chim sâu làm tổ trên mái bếp. Nhưng vẫn vui, vì người ta bảo sau này anh có tận ba ông con rể, nếu một trong ba ông con rể làm công chức nhà nước hay làm giám đốc doanh nghiệp khai thác gỗ như con rể nhà Pín bạn thân thì vợ chồng anh sẽ được nhờ. Tự nhiên anh Mỉn thấy vui, anh đi lâng lâng trong mây, đường tới chợ phải qua mấy triền núi, giờ chắc có hơn 7 giờ sáng, nên mây nó định chặn bước chân anh lại nhưng anh chỉ mỉm cười nhìn xuống thung lũng Sênh Phạ phía xa xa trước mặt, chợ Chí Lù họp ở đó, chỉ lát nữa thôi, khi mây tan là anh đã có mặt ở đó rồi.
Khắp một dải đất rộng cạnh con suối trong đến nỗi có thể nhìn thấy rêu xanh dưới đáy. Chợ phiên Chí Lù tưng bừng họp trong một buổi sáng mùa hè náo nhiệt hơn bao giờ hết. Nào váy, nào ô, nào áo chàm, áo tả phủ, nào ngựa, nào trâu vv và vv chen lấn nhau mà đi. Lũ đàn bà con gái thì gùi đầy những khoai lang, măng khô, mộc nhĩ, còn đám đàn ông thanh niên trai tráng thì vác lợn, xách gà, bê rượu. Thì đây, mùi bánh dầy, mùi xôi ngũ sắc thơm lựng, mùi phở ngô chan nước hầm gà làm mũi anh Mỉn cứ nhấp nha nhấp nháy, rồi mùi thắng cố xen lẫn mùi rượu ở những quán gỗ thông đen kịt bồ hóng, khói bốc mù mịt. Anh Mỉn ngó mắt tìm chỗ nào xem còn trống để đặt bao tải lợn xuống, chả cần mời chào thì nó đã kêu gào không ngừng cái tiếng mà ai cũng biết là lợn rồi, nếu thích mua về nuôi hay mua về nhà có việc thì cứ đến hỏi, 18 cân, 35 nghìn một cân, vợ đã dặn kỹ thế, cùng lắm thì là 32, còn 30 thì không bán vác về. Bán rồi mới có tiền ăn phở ăn xôi, rồi nhớ mua một bộ kim chỉ, một túi miến, một cân mì chính. Còn tất cả tiền thừa đâu mang về để dùng vào bao nhiêu thứ việc mà vợ anh có liệt kê cả một ngày trời cũng không bao giờ hết. 
Xung quanh mua bán tấp nập quá, nhiều nhất là chỗ mấy đoàn khách du lịch đang tranh nhau bốc mận, cả hàng quả lê nữa. Đã bảo hái cả mận mang tới chợ bán rồi mà… Anh Mỉn thầm tiếc nuối bực bội nghĩ đến vợ. Phía bên kia chỗ bán trâu bò, mùi phân theo gió bay sang nồng nặc, anh Mỉn bịt mũi tìm ngắm những chú trâu to nhất, đẹp nhất. Anh cũng nhiều lần định mua một chú nhưng góp mãi lúc đủ tiền rồi thì con gái lớn lại xuống trường dưới xã học, dù được Nhà nước nuôi rồi đấy, nhưng cũng phải sắm cho nó bao nhiêu là thứ, sắm cả một cái xe đạp điện nữa. Giàng ôi, nghĩ đến cái xe đạp điện mà anh Mỉn phát hoảng, tận hơn 10 triệu, đắt có mà lè lưỡi. Cả mấy chú ngựa kia nữa, trông mới đẹp làm sao. Anh Mỉn đưa mắt về phía bán ngựa. Nhất là con ngựa đen tuyền kia kìa… Cho nó lên nương gùi ngô hay chở củi thì hay biết mấy, mình chỉ việc đi phía sau quất roi nhè nhẹ, rồi chăm sóc nó cẩn thận, đến mùa xuân, xã mở hội đua ngựa, cho nó tham gia có khi đạt giải cao cũng nên. Bỗng một bà ôm một con ngỗng đi tới trước mặt anh Mỉn làm cắt ngang luôn cái dòng suy nghĩ háo hức về trâu, ngựa của mình.
- Vẫn chưa bán được lợn à…?
Bà ôm ngỗng nói với nụ cười thân thiện dành cho người đàn ông đẹp trai bán lợn, cũng bởi trước khi tới chợ, anh Mỉn được vợ đội cho cái mũ vải đen có thêu những bông hoa tam giác mạch màu đỏ mà chính tay chị làm.
- Chưa… - Anh Mỉn mỉm cười trả lời chiếu lệ rồi chăm chú nhìn con ngỗng: -Con ngỗng béo quá nhỉ…!
- Ừ, nắng lên cao rồi đấy, chả mấy chốc mà tan chợ…
Bà ôm ngỗng nói làm anh Mỉn bỗng thấy đâm lo. Chợ tan mà vẫn chưa bán được lợn thì lấy tiền đâu mà mua kim chỉ với mì chính, mà con vợ anh thì, cái mồm nó… Chỉ nghĩ đến cái loa không cần điện ấy là anh thấy phát sợ.
- Có đổi lợn lấy con ngỗng béo này thì đổi. Ngỗng dễ bán hơn nhiều…
Bà ôm ngỗng vẫn còn đó nụ cười khoe hai chiếc răng bọc vàng chóe: - Hãy nhìn kìa… - Bà ta tiếp tục: - Lợn ế lắm, thấy mấy người ở chỗ đang bán mật ong kia không, chẳng thấy bán được con lợn nào cả.
- Ừ… - Anh Mỉn ngập ngừng nhìn theo rồi quay sang con ngỗng: - To quá, chắc phải nặng gần một yến, béo tròn béo nục.
- Ngỗng bảy tám mười nghìn một cân đấy… - Bà ôm ngỗng láu cá: - Con này 11 cân, gần triệu bạc chứ ít gì…
- Vậy á? - Anh Mỉn mở to mắt nhìn chăm chăm vào con ngỗng, tim đập mạch, lòng khấp khởi, rồi không chút nghi ngờ anh mau mắn: - Đổi thì đổi nào.
Bà kia chỉ chờ có thế, đặt con ngỗng nặng chịch đã buộc hai chân xuống, xách lấy bao tải lợn kêu éng éc, ì ạch đi vội vào đám đông rồi mất hút trong các đoàn người lên xuống.
Anh Mỉn vui vẻ nhìn con ngỗng, thời tiết cũng đến chiều lòng người, buổi sáng mùa hè mà chẳng thấy nóng, anh Mỉn thấy hân hoan quá, đúng là ngỗng dễ bán hơn lợn, bởi từ lúc anh đổi lợn lấy ngỗng đến giờ có mấy người tới hỏi nhưng họ trả rẻ quá, có 50 nghìn một cân nên anh chưa vội bán, mà con ngỗng to thế này cơ mà, ít nhất phải 70 nghìn một cân mới xứng đáng, bởi anh nghĩ cái gì càng to càng có giá.
Chợt có bác đàn ông đứng tuổi mặc bộ áo chàm cũ, đầu đội mũ nồi đen bạc màu, ôm một chú gà đi qua chỗ anh Mỉn, nhìn con ngỗng rồi ngập ngừng dừng lại.
- Con gà đẹp quá! - Anh Mỉn trợn tròn mắt nhìn chú gà trống trên tay bác.
- Suỵt! - Bác ôm gà vội tiến đến nói nhỏ vào tai anh Mỉn: - Khe khẽ chứ. Hãy nhìn xem.
Anh Mỉn nhìn chú gà rồi anh suýt ngất, chưa bao giờ anh thấy có con gà trống nào đẹp thế này, lông nó màu xanh cánh chả xen lẫn những sợi đỏ, cái đuôi thì lại màu trắng bạc dài tới tận gần đầu gối bác ta, quả là một con gà từ thiên đường bay xuống hạ giới trông thật oai vệ.
- Đổi ngỗng lấy gà không? Con gà này mà bán cho khách du lịch dưới xuôi lên chơi chợ, giá của nó không dưới hai triệu đâu…
- Giàng ơi! - Anh Mỉn thấy hôi hổi cả người lên: - Hai triệu cho một con gà trống?
- Chứ sao. Đây là gà cảnh, nuôi phong thủy để gặp may mắn, đón tài lộc trong làm ăn, chứ nó không phải là gà nuôi để mổ thịt đâu. 
Bác kia thì thầm vào tai anh Mỉn những lời đường mật, mắt hấp háy chờ đợi cái gật đầu của người đàn ông đẹp trai thật thà.
- Thế cơ ạ? - Anh Mỉn kêu lên kinh ngạc.
- Chứ sao? - Bác kia ra vẻ quả quyết.
- Đổi, tôi đổi luôn… - Anh Mỉn không một phút chần chừ, vội đón lấy con gà, còn bác kia, chẳng chờ giục lần thứ hai, cúi xuống xách ngược hai chân con ngỗng, lặc lè mang đi lẫn vào đám đông chẳng mấy chốc không thấy cái mũ nồi nhấp nhô của bác nữa.
Ôi Giàng… Anh Mỉn mắt yêu thương nhìn chú gà, anh ngồi bệt luôn xuống cỏ, ôm lấy chú ta lòng bồi hồi xúc động: Sao chú mày đẹp thế hả, đẹp thế này chốc nữa có người hỏi mua, trả hai triệu sao tao nỡ bán… Anh vuốt ve, âu yếm thì thầm nó, mặc nó ỉa khắp ra vạt áo tả phủ trước bụng, cái áo mua ở phiên chợ trước, tận hơn hai trăm nghìn, nhưng giờ đây anh cũng mặc, anh quên cả bụng đói, quên cả nắng lên cao, quên cả bên chỗ bán trâu bò người ta đã vãn chuyện mua bán rồi. Thì bỗng có một ông ôm can rượu đi ngang qua chỗ anh, tần ngần nhìn chú gà trống đang lúc túc cái mỏ trong lòng anh, ông mở to mắt kinh ngạc:
- Con… con gà…
- Vâng… - Anh Mỉn hãnh diện nhìn chú gà rồi ngước mắt lên, vừa lúc ông ôm can rượu đã bước tới gần để nhìn cho rõ rồi kêu lên thảng thốt:
- Con gà lôi, có tên trong sách Đỏ.
- Vâng… - Anh Mỉn ngơ ngác: - Thì, thì lông nó cũng hơi hơi có màu đỏ.
- Gà này mà mua bán là đi tù đấy.
- Sao cơ ạ? - Anh Mỉn đứng bật luôn dậy.
- Động vật, gia cầm, muông thú, chim chóc vv mà có tên trong sách Đỏ nếu mua bán là bị đi tù…
Ông ôm rượu kêu lên làm anh Mỉn choáng váng, hoảng hồn định buông ngay chú gà ra, nhưng anh hình như vẫn chưa hiểu lắm vấn đề:
- Sách, sách Đỏ là sách gì hả bác?
- Sách Đỏ là sách của Nhà nước có ghi rõ trong đó các loài động, thực vật, gia cầm, muông thú, chim chóc vv nghiêm cấm săn bắt, trao đổi mua bán. Con trai tôi làm kiểm lâm nên tôi có được đọc cuốn sách đó rồi. Kia kìa… Bác ôm can rượu chỉ về phía tòa nhà Ban quản lý chợ: - Có thấy mấy cái cậu mặc áo xanh xanh kia không, kiểm lâm đấy, họ mà tới đây thấy anh ôm con gà lôi này thì anh bị bắt ngay lập tức.
- Hả? - Anh Mỉn mặt cắt không còn giọt máu, anh lóng ngóng mà hai chân hình như đã mềm nhũn: - Vậy, cháu, cháu phải làm sao bây giờ? Thả con gà này vào rừng hả bác?
- Đưa chú gà cho tôi, còn anh ôm can rượu này đi, coi như anh đi bán rượu, để tôi xử lý chú gà trong sách Đỏ này cho…
- Vâng vâng…
Chỉ chờ có thế, anh Mỉn đưa vội con gà lôi cho bác ôm rượu, còn bác chuyển cái can sang cho anh. May quá… Đúng là thoát nạn… Anh Mỉn thở phào nhẹ nhõm, lòng tràn ngập cảm kích nhìn theo bác kia ôm con gà lủi vào đám đông còn sót lại của phiên chợ mất dạng trong đó. Anh Mỉn ôm can rượu ba chân bốn cẳng chạy tới quán thắng cố quen thuộc, bà chủ quán bảo vẫn còn một ít lòng lèo với bún, anh vội xì xụp ăn, sung sướng lấy rượu ra uống, uống tới say không còn thấy ông mặt trời mới thôi. Tới chiều muộn anh mới khật khưỡng về được tới nhà. Chị Mỉn đang nấu mèn mén trong bếp, sắn váy chạy ra sân trợn ngược mắt nhìn chồng, đứa con gái thứ hai bảo với chị rằng, cái mũ vải thêu hoa tam giác mạch màu đỏ trên đầu bố không còn thấy đâu nữa… Chị Mỉn vớ ngay lấy một thanh củi, anh Mỉn dù còn say rượu nhưng vẫn cố gắng loạng quạng chạy thoát được, anh chạy ra cánh đồng hoa tam giác mạch, hổn hển chui vào một lùm hoa rậm rạp rồi ngủ thẳng cẳng. Tối hôm ấy, tìm mãi chị Mỉn mới thấy thằng chồng nằm trong đó, chị bặm môi tru tréo:
- Con lợn của tôi đâu? Tiền của tôi đâu? Kim chỉ của tôi đâu? Mì chính của tôi đâu?
Anh Mỉn ngọ nguậy cái đầu, mắt nhắm mắt mở, rồi chợt nhớ ra là sáng nay anh đã tu gần hết cả can rượu vào bụng, anh chỉ xuống bụng của mình:
- Đây, nó nằm ở trong này, có chạy đi đâu mất mà lo…
- Ôi Giàng ơi… - Chị Mỉn ngồi xuống bù lu bù loa: - Sao số tôi nó lại khổ thế này. Con lợn của tôi nuôi mãi mới được gần 20 cân…
- Đã bảo là nó vẫn còn ở trong bụng mà… - Anh Mỉn thều thào trong hơi rượu rồi bỗng quàng tay vật chị Mỉn nằm xuống, chị Mỉn giãy giụa bực bội rồi thì cái thằng chồng chị nó khỏe như trâu, nó gồng người ấn mạnh bụng vào mông chị. Chị Mỉn bủn rủn cả tay chân, bỗng người chị mềm nhũn ra, vài phút sau chị tự đỏ mặt với đám hoa, tủm tỉm cười với ông trăng đã mọc tới đầu núi, thầm nghĩ: Cái con lợn nó chui vào bụng thằng chồng, giờ sao nó lại bé như quả dưa chuột thế này. Tài thật…

Đồng Văn, tháng 5/2026.
D.Đ.L