Đỗ Anh Mỹ
Một ngày về bản. Ảnh của Ma Tuyên
Trải qua 79 năm xây dựng và trưởng thành, dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện, tuyệt đối của Đảng Cộng sản Việt Nam quang vinh, với sự quan tâm sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, được nhân dân thương yêu, đùm bọc, giúp đỡ, lực lượng CAND đã vượt qua muôn vàn thử thách cam go, từng bước trở thành lực lượng vũ trang cách mạng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, lập được nhiều chiến công xuất sắc, viết nên truyền thống vẻ vang của CAND Việt Nam. Ngày 19/8 hàng năm là ngày truyền thống của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam và được nhà nước lấy làm “Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc!”.
Quá trình hình thành lực lượng CAND được bắt đầu từ sự ra đời các đội Tự vệ đỏ trong phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh (1930 - 1931), sau đó là các Đội Danh dự trừ gian, Hộ lương diệt ác... do Đảng Cộng sản Đông Dương thành lập. Những năm 1930 - 1945, để chống các hoạt động phá hoại và do thám của thực dân Pháp và bọn tay sai, bảo vệ cách mạng, Đảng ta đã thành lập các đội Tự vệ đỏ, Tự vệ công nông, Danh dự trừ gian, Danh dự Việt Minh v.v... được coi là các tổ chức tiền thân của lực lượng công an nhân dân cũng như quân đội nhân dân sau này. Sau Cách mạng Tháng 8/1945, chính quyền lâm thời Việt Minh chỉ thị thành lập một lực lượng vũ trang làm nhiệm vụ bảo vệ an ninh trật tự. Tuy nhiên, lực lượng này chưa có tên gọi chung, mà mang các tên gọi khác nhau, như: Sở Liêm phóng ở Bắc Bộ, Sở trinh sát ở Trung Bộ và Quốc gia tự vệ cuộc ở Nam Bộ.
Ra đời trong cách mạng Tháng Tám, trước bối cảnh nạn đói năm 1945 gây ra cái chết cho hàng triệu người; các thế lực phản động trong nước ngóc đầu dậy câu kết với thực dân đế quốc; chính quyền cách mạng non trẻ như ngàn cân treo sợi tóc. Ngày 25/11/1945 Hồ Chủ tịch kêu gọi toàn quốc "kháng chiến kiến quốc". Với lực lượng non trẻ, mỏng manh, quán triệt quyết tâm chính trị của Đảng, lực lượng Công an phát huy ý trí cách mạng kiên cường, anh dũng, mưu trí kịp thời khám phá, đập tan âm mưu phá hoại của bọn đặc vụ Tưởng, bọn mật thám gián điệp Pháp, tiến công tiêu diệt sào huyệt bọn quốc dân Đại Việt tại phố Ôn Như Hầu câu kết với thực dân Pháp âm mưu lật đổ chính phủ cách mạng. Ở Nam bộ, với danh nghĩa quân đồng minh vào giải giáp quân đội Nhật, ngày 6/9/1945 quân Anh trắng trợn giúp thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta lần thứ hai. Ngay từ ngày đầu kháng chiến, Quốc gia tự vệ cuộc đã trở thành lực lượng vũ trang chủ yếu, vừa bảo vệ an toàn cơ quan Đảng, chính quyền, các đoàn thể và nhân dân rút ra căn cứ chuẩn bị kháng chiến lâu dài, vừa tổ chức các trận chiến đấu kìm chân địch, xây dựng cơ sở phá tề trừ gian.
Chín năm kháng chiến chống thực dân Pháp, Công an nhân dân Việt Nam vừa chiến đấu vừa tổng kết kinh nghiệm, xây dựng lực lượng, trưởng thành trong thực tiễn, nâng cao khả năng chiến đấu và trau dồi nghiệp vụ. Tổ chức bộ máy luôn thay đổi phù hợp thực tiễn chiến đấu. Trước yêu cầu nhiệm vụ công tác an ninh cách mạng, ngày 21/2/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh 23-SL thống nhất lực lượng liêm phóng, cảnh sát ở Bắc bộ, Sở trinh sát ở Trung bộ, Quốc gia tự vệ cuộc ở Nam bộ thành "Việt Nam công an vụ", do đồng chí Lê Giản làm Giám đốc. Tiếp đó, ngày 18/4/1946, Chính phủ ra Nghị định 121-NĐ quy định tổ chức Công an vụ có 3 cấp: Nha công an Trung ương, Sở công an ba kỳ, Ty công an tỉnh. Lực lượng công an được triển khai thống nhất trên cả nước, có nhiệm vụ bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền cách mạng, bảo vệ nhân dân, trấn áp bọn phản cách mạng và bọn phạm tội khác, giữ gìn an ninh trật tự. Ngày 16/2/1953 Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 141-SL đổi Nha Công an Trung ương thành Thứ Bộ Công an, trực thuộc Bộ Nội vụ. Tháng 8/1955, Chính phủ họp dưới sự chủ trì của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đổi Thứ Bộ Công an thành Bộ Công an. Đồng chí Trần Quốc Hoàn, ủy viên Trung ương Đảng được cử giữ chức Bộ trưởng Bộ Công an đầu tiên.
Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ (1954) đất nước ta tạm thời bị chia cắt làm hai miền, có hai nhiệm vụ chiến lược. Để bảo vệ công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, làm hậu phương vững chắc cho chiến trường miền Nam, tháng 7/1956 Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa ban hành Nghị định 982/NĐ-TTg quy định bộ máy tổ chức, chức năng nhiệm vụ của Bộ Công an. Năm 1959, sáp nhập lực lượng Bộ đội biên phòng thành Công an vũ trang. Lực lượng Công an được sự ủng hộ, giúp đỡ của nhân dân, sự phối hợp hiệp đồng của lực lượng Quân đội đã tiêu diệt và làm tan rã tổ chức Phỉ do Pháp và Mỹ giật dây, ổn định an ninh trật tự trên vùng biên giới, điều tra khám phá, bóc dỡ nhiều ổ nhóm gián điệp do đế quốc cài đặt lại. Tiếp đó, ngày 20/7/1962 Hồ Chủ tịch ký lệnh công bố pháp lệnh Cảnh sát nhân dân, quy định nhiệm vụ quyền hạn, chế độ cấp bậc hàm đối với sĩ quan, hạ sĩ quan Cảnh sát.
Ở miền Nam, những năm sáu mươi của thế kỷ trước, cách mạng miền Nam phát triển ngày càng giành được thắng lợi to lớn. Các tổ chức "Ban bảo mật", "An ninh cơ sở", "An ninh nhân dân" ra đời; vùng giải phóng được mở rộng. Trước sự lớn mạnh của phong trào cách mạng miền Nam, tháng 2-1962 Ban An ninh miền Nam được thành lập, có nhiệm vụ tham mưu cho Đảng, phát động và dựa vào nhân dân điều tra nắm tình hình địch, bảo vệ cơ sở Đảng, hỗ trợ các cuộc đấu tranh chính trị của quần chúng, vừa hoạt động tình báo bí mật, vừa hoạt động vũ trang tiêu diệt ác ôn. Các tổ chức điệp báo, an ninh bí mật, cơ sở bí mật, trinh sát vũ trang, biệt động nội thành được hình thành và không ngừng phát triển ngay trong lòng địch. Các tổ chức này đã gây cho địch nhiều thất bại to lớn, bọn ác ôn hoang mang giao động, nhiều tên hoảng sợ không dám ngủ lại ở đồn bốt, không dám hống hách với nhân dân.
Những năm tháng Đế quốc Mỹ điên cuồng leo thang chiến tranh, cho máy bay đánh phá miền Bắc, các lực lượng CAND đã sát cánh cùng các lực lượng vũ trang, bán vũ trang, được sự giúp đỡ của nhân dân, đã hoàn thành sứ mệnh giữ vững an ninh chính trị, bảo vệ trật tự an toàn xã hội, bảo vệ và phát triển sản xuất, đảm bảo sự chi viện sức người, sức của từ hậu phương miền Bắc cho tiền tuyến.
Thắng lợi của chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử đã đưa cách mạng nước ta chuyển sang giai đoạn mới: Cả nước độc lập, thống nhất, xây dựng chủ nghĩa xã hội. Phát huy truyền thống cách mạng, lực lượng Công an nhân dân nhanh chóng kiện toàn tổ chức, phát triển lực lượng, trang bị phương tiện hiện đại đáp ứng yêu cầu ổn định chính trị để nhanh chóng hàn gắn vết thương chiến tranh, xây dựng đất nước. Tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa 6, ngày 6/6/1975, đã quyết định đổi tên Bộ Công an thành Bộ Nội vụ.
Diễn tập. Ảnh của Ma Tuyên
Sau ngày đất nước thống nhất, giang sơn còn ngổn ngang, cùng với sự tan rã của hệ thống Xã hội chủ nghĩa, các thế lực phản động trong nước và bọn lưu vong có sự tiếp tay của bọn phản động nước ngoài liên tục tổ chức lực lượng, đưa người vượt biên về phá rối chính trị, âm mưu khủng bố, gây hoang mang tư tưởng nhân dân, hòng làm suy yếu chính quyền, chờ thời cơ lật đổ. Kẻ địch tiếp tay cho tổ chức Phulrô quấy phá ở Tây Nguyên, gây chiến tranh biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc, tiếp tay bọn phản động lợi dụng tôn giáo, tín ngưỡng kích động mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân, khoét sâu sự yếu kém của ta trong quản lý nhà nước, âm mưu phá hoại môi trường ổn định, chống phá kế hoạch đầu tư xây dựng, phát triển nền kinh tế nước nhà. Bên cạnh đó, tình hình tội phạm hình sự cũng nảy sinh nhiều phức tạp mới: gia tăng về số lượng, gia tăng về tính chất và mức độ nghiêm trọng; tội phạm xuyên quốc gia phát triển, tội phạm có yếu tố nước ngoài, tội phạm ma túy, tham nhũng ngày càng tăng. Với kinh nghiệm đấu tranh cách mạng, phát huy truyền thống vẻ vang, các lực lượng CAND kịp thời điều tra khám phá, bóc dỡ nhiều tổ chức phản động và ổ nhóm tội phạm; đấu tranh phân hóa, làm tan rã tổ chức và truy quét tận gốc bọn phản động Phulrô; đón lõng bắt gọn các toán biệt kích, bọn phản động từ nước ngoài vượt biên trở về; làm trong sạch địa bàn dọc biên giới; khám phá, đưa ra truy tố, xét xử hàng trăm vụ án, hàng ngàn đối tượng nguy hiểm, khám phá nhiều vụ án kinh tế, án ma túy, buôn bán trẻ em, tham nhũng, bọn tội phạm có tổ chức v.v... gây lòng tin đối với Đảng, với nhân dân; đề xuất với cấp ủy Đảng nhiều chủ trương, biện pháp, đối sách đấu tranh, tuyên truyền, giác ngộ quần chúng; kết hợp phát huy sức mạnh của nhân dân với đẩy mạnh các mặt công tác nghiệp vụ, đấu tranh truy quét, làm giảm tội phạm nguy hiểm, giữ môi trường chính trị ổn định để thu hút đầu tư, kiềm chế lạm phát, phát triển kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân.
Trong cuộc chiến đấu thầm lặng, các chiến sĩ công an nhân dân không chỉ đối mặt, đấu trí, đấu lý, đấu pháp với mọi loại tội phạm, mọi loại đối tượng nguy hiểm: gian ngoan sảo quyệt có; lưu manh, côn đồ hung hãn càng nhiều hơn, lại còn đối mặt với sự hiểm nguy xâm nhập vào các tổ chức địch từ cấp trung ương đến cơ sở nắm tình hình địch, âm mưu chiến lược, cũng như các cuộc hành quân chiến thuật của địch cung cấp cho Trung ương Đảng, Bộ chính trị đề ra chủ trương cách mạng đúng đắn, bộ đội và nhân dân ở chiến trường giảm bớt máu xương.
Truyền thống của lực lượng CAND là: Công an nhân dân tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng Cộng sản Việt Nam, với Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam và nhân dân Việt Nam; - Suốt đời phấn đấu, hi sinh vì độc lập, tự do, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, vì an ninh Tổ quốc; - Từ nhân dân mà ra, vì nhân dân phục vụ, dựa vào dân để làm việc, chiến đấu và chiến thắng; - Không ngừng tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư; phát huy cao độ tinh thần độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường, vượt qua mọi khó khăn, thử thách, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ; - Đoàn kết, thống nhất, dân chủ, kỷ luật, phối hợp hiệp đồng chặt chẽ với các lực lượng, giữa các ngành, các cấp; - Cảnh giác, bí mật, tích cực phòng ngừa, mưu trí, dũng cảm, cương quyết, khôn khéo, chủ động tiến công; - Không ngừng học tập nâng cao trình độ chính trị, năng lực công tác; nghiệp vụ chuyên môn, tiếp thu, vận dụng sáng tạo, hiệu quả thành tựu khoa học - kỹ thuật và công nghệ; - Nêu cao tinh thần đoàn kết quốc tế trong sáng, thủy chung, nghĩa tình.
Để lập nên truyền thống vẻ vang đó, nhiều thế hệ cán bộ chiến sĩ CAND đã dũng cảm hi sinh, không chỉ trong chiến tranh cách mạng giành chính quyền, mà ngay cả cuộc chiến đấu bảo vệ sự bình yên cho mọi nhà. Máu của các thương binh, liệt sĩ CAND đã đổ vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì cuộc sống yên vui và hạnh phúc của nhân dân. Với những thành tích to lớn, chiến công xuất sắc đã đạt được, lực lượng CAND vinh dự được Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Hồ Chí Minh (năm 1975) và ba Huân chương Sao Vàng (năm 1980, 1985 và năm 2000).
Cán bộ chiến sĩ CAND nhận thức sâu sắc rằng, với những chiến công mà lực lượng Công an nhân dân đã đạt được, trước hết là nhờ sự quan tâm lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ kính yêu, từ bài học: “Nhân dân ủng hộ ít, thắng lợi ít, nhân dân ủng hộ nhiều, thắng lợi nhiều, nhân dân ủng hộ hoàn toàn, thắng lợi hoàn toàn”, cũng là thắng lợi của bài học Bác Hồ dạy “Đối với tự mình, phải cần kiệm liêm chính; đối với đồng sự, phải thân ái giúp đỡ; đối với Chính phủ, phải tuyệt đối trung thành; đối với nhân dân, phải kính trọng lễ phép; đối với công việc, phải tận tụy; đối với địch, phải cương quyết, khôn khéo!”.
Lực lượng Công an nhân dân cũng nhận thức sâu sắc rằng, bên cạnh sự lãnh đạo tài tình của Đảng Cộng sản Việt Nam quang vinh, sự quan tâm sâu sắc của Bác Hồ kính yêu, lực lượng Công an còn nhận được sự đoàn kết gắn bó, gian khổ sẻ chia, phối hợp, hiệp đồng chiến đấu chặt chẽ của lực lượng vũ trang quân đội nhân dân, và các lực lượng bán vũ trang khác, sự thương yêu đùm bọc, chở che của nhân dân, của các mẹ, các chị, của những người vợ đảm đang, người chồng thủy chung đã cùng cán bộ chiến sĩ công an hi sinh hạnh phúc riêng tư, tạo mái ấm gia đình, hậu phương vững chắc cho cán bộ chiến sĩ công an nhân dân phấn khởi, tin tưởng, rảnh tay phấn đấu, quên mình vì sự bình yên mỗi bản làng.
Đ.A.M
