Ghi chép của Quốc Thu

 

 

 

Khi tôi hỏi thăm đến thôn Hợp Hòa, xã Bằng Cốc, của huyện Hàm Yên thì trời bắt đầu nắng chói, ánh nắng sớm của những ngày hè oi bức, đổ tràn xuống những mảnh ruộng xếp thành từng bậc nối nhau - như nếp gấp của chiếc quạt giấy, mà ngày xưa bọn tôi vẫn hay làm trong giờ học thủ công - dưới dải thung lũng hẹp, chạy dài theo chân những ngọn núi, nương đồi. Dưới những thửa ruộng đang vào vụ cấy mới, những tấm lưng của các chị, các mẹ giơ ra, che cho nhánh mạ xanh trên tay, khi chùm rễ con ngập xuống lớp bùn nâu, hóa mình thành thân lúa con non nớt, khi ấy nắng mặt trời mới được tưới lên cây lúa. Cũng giống như những bé em đi học, khi đã ngồi hẳn ở trong lớp mầm non, lúc ấy mẹ của bé mới vẫy tay tạm biệt để ra về.

Trên khoảng sân của gia đình anh Nịnh Văn Lâm mới được san bằng phẳng, quang cảnh làm việc diễn ra thật náo nhiệt. Những tiếng hô “hai... ba... nào!” đồng thanh vang lên bên ngôi nhà gỗ đã cũ kỹ. Gọi là nhà, nhưng những tàu lá cọ được dỡ xuống đã cụt đi quá nửa, vì đã bao năm chống chọi với những cơn mưa nắng. Những cây đòn tay, dui mè và những bức vách đan bằng tre nứa được dỡ ra, phía bụng bám đầy thứ bột màu vàng trắng, chồng lên nhau thành đống chỏng gọng ở góc vườn. Vừa nhìn thấy tôi, anh Hà Văn Thanh, Bí thư Đảng ủy xã Bằng Cốc liền hỏi:

- Bác đi cày ruộng hộ ai đấy?.

Tôi chỉ vào đôi giày sũng màu bùn đất và hướng ra chiếc xe đỗ ở ngoài ngõ và nói như thanh minh:

- Không quen đường, bị rơi xuống rãnh, mãi mới lên được.

Thấy vẻ mặt nhăn nhó của tôi, anh gật đầu nhìn tôi vẻ đầy thông cảm:

- Còn mấy cây số nữa, muốn làm nhưng xã chưa có tiền.

Tôi động viên anh:

- Chưa quen đường thôi, lần sau đi xe gầm cao thì sợ gì - hai anh em cùng cười vui vẻ.

Chả là tôi và anh Thanh biết nhau ở ngoài thị trấn, anh làm cán bộ ở Huyện ủy Hàm Yên. Còn tôi, ngoài thời gian làm việc cơ quan, cũng tranh thủ làm thêm thiết kế nhà sàn bê tông và sân vườn sinh thái cho các gia đình ở vùng nông thôn. Khi anh Thanh được tăng cường về làm Bí thư của xã Bằng Cốc, để xây dựng nông thôn mới, anh cũng hay hỏi tôi về những mẫu nhà vườn và nhà sàn truyền thống để sau này người dân làm homestay. Nhớ lúc anh mới xuống xã, có đêm đang ngủ, bỗng thấy anh gọi điện hỏi “này, thay mái fibro xi măng bằng rơm nhân tạo có tốn lắm không?”. Lúc ấy còn đang ngái ngủ, tôi trả lời “đắt hơn nhiều, không hợp đâu”. Rồi anh lại hỏi một thôi, một hồi về khung cột, xà ngang, xà dọc…, bằng bê tông hay bằng gỗ, cái nào tốt hơn, cái nào rẻ hơn. Tôi đành hẹn là hôm sau sẽ trả lời từng việc một, rồi lẩm bẩm “hỏi gì vào lúc nửa đêm” nhưng lại chợt nghĩ “ban ngày phải đi xem xét, đêm về mới tính toán cách làm” rồi tặc lưỡi “có lúc mình cũng thế mà”.  

Trong không khí làm việc sôi động, tiếng nói tiếng cười của các anh, các chị vang lên vui nhộn. Chỉ một lúc, căn nhà vốn đã yếu đổ gục xuống, bụi mọt từ những thanh gỗ nứa túa ra xung quanh. Đợi cho lớp bụi lắng lại, mọi người cùng dỡ những thanh tre gỗ ra, xếp gọn lại thành đống, chỉ một lúc là xong. Những màu áo của những chiến sĩ công an, bộ đội và dân quân đan xen với những sắc màu thổ cẩm của bà con người Tày, người Dao như bức tranh thêu trên nền xanh của núi rừng Bằng Cốc. Đúng thật “để là nhà, dỡ ra là củi”. Nhớ lúc nãy qua đoạn đường khó, có một xe khách bị sa xuống hố sâu giữa đường, dẫu chỉ có độ chục người, nhưng họ hò nhau “hai... ba... nào” để đẩy chiếc xe. Tưởng là không lên được, nhưng cũng chỉ một lúc, sau những tiếng hô đồng thanh “hai... ba...” kéo dài, chiếc xe cũng dập dình rồi vượt qua được cái ổ trâu to tướng, ngập đầy nước. Tôi chợt nhớ tới bài hát “hò kéo pháo” quả thật sức mạnh ấy thật phi thường và mạnh mẽ.

Khi đã xếp dỡ xong, mọi người tập trung dưới tán cây xanh cuối vườn để nghỉ ngơi. Tôi thật bất ngờ và vô cùng thắc mắc khi nhìn thấy có nhiều người là cán bộ huyện và của tỉnh đi lao động ở đây. Tôi liền hỏi anh Thanh:

- Sao hôm nay có nhiều cán bộ ở đây vậy?

Anh Bí thư Đảng ủy xã vội trả lời:

- Không, đây là những cán bộ của lớp bồi dưỡng dự nguồn lãnh đạo, quản lý của tỉnh, xuống giúp dân xóa nhà tạm.

 Thấy tôi vẻ chưa hiểu, anh chỉ tay vào ngọn núi trước mặt nói:

- Thì cũng như nước ở trên nguồn chảy về ấy mà.

Thì ra là vậy. Quả thật, mấy năm nay tôi cũng hay gặp cán bộ của tỉnh xuống thôn bản giúp dân xây nhà, làm kênh mương, đường xá…, nhưng lần này gặp cán bộ thôn xã, của huyện và cả trên tỉnh cũng về. Một ý nghĩ vui tươi lướt qua trong tôi “tất cả như những người anh em một nhà”.

Trong lúc đang hào hứng, anh Thanh cho tôi biết thêm, xã được giao tám mươi triệu đồng cho hai hộ làm nhà ở, lấy từ nguồn ngân sách Trung ương hỗ trợ. Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới đã đạt được chín, trên mười chín tiêu chí, phấn đấu hết năm nay sẽ xong. Rồi anh lại bộc bạch:

- Cũng nhiều việc phải làm, như xây dựng nghĩa trang theo quy hoạch, rồi nâng cấp chợ, hay xây dựng trường Mầm non, trường Trung học và Trung học cơ sở.

- Toàn những việc cần kíp nhỉ - tôi bày tỏ sự ủng hộ anh. Nhưng cũng thấy trên khuôn mặt anh có điều gì lo lắng:

- Cũng còn chậm, nhất là bồi thường đất chợ, nghĩa trang, chỗ tập kết rác thải.

Tôi chưa kịp tìm hiểu nhiều về phong tục tập quán nơi này, nhưng ở đây, ngay trước ngõ ra vào nhà ở, lại có những ngôi mộ chắc cũng đã lâu năm lắm rồi, nằm ngay cạnh đường, trước lối vào nhà. Không biết, bây giờ có còn ai thân thích nữa không, nhưng trên nấm đất ấy, vẫn có những chân nhang bạc màu. Dẫu sao, cũng phải tìm một góc riêng của bản, để người khuất trở về nơi yên tĩnh.

Đang miên man suy nghĩ về những điều anh Thanh chia sẻ, tôi giật mình khi thấy có người gọi đúng tên mình và lập tức nhận ra anh Âu Thế Thái, cán bộ của Ban Tổ chức Tỉnh ủy - khi anh vừa bỏ chiếc mũ cối xuống. Sở dĩ tôi không phát hiện ra, do các bạn ấy mặc quần áo lao động, đội mũ và cả khẩu trang nên tôi đã không thể nhận ra được. Cùng lúc ấy có cả anh Phạm Mạnh Duyệt, Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường, cùng anh Mai Hồng Hà, Bí thư huyện ủy Hàm Yên cũng vừa lúc nghỉ tay.

Sau khi hỏi chuyện và nghe tôi trình bày các mẫu nhà thiết kế cho vùng nông thôn miền núi, anh Thái bảo tôi:

- Lớp còn một nhóm bên Sơn Dương, nhờ anh đến thiết kế giúp nhé! 

Trong lúc anh Bí thư Huyện ủy Mai Hồng Hà đang trầm ngâm xem từng mẫu nhà sàn mới, tôi vội mang thước dây ra đo đạc lại vị trí ngôi nhà và định vị chân móng và những hàng cột. Anh Thái cùng anh Duyệt và các bạn cùng lớp giúp tôi đóng những cây cọc mốc và tham gia thêm về cách đổ cột, lát mặt sàn…, để sao cho thẳng, nhẵn, mịn màng. Sau khi xem hết tập bản vẽ thiết kế mẫu nhà sàn, anh Mai Hồng Hà cùng anh Bí thư Đảng ủy xã góp ý thêm cho gia đình anh Nịnh Văn Lâm, khi dựng xong nhà, nên thay mái tôn bằng lá cọ, để phù hợp với những ngôi nhà sàn truyền thống của dân tộc mình. Hỏi thêm anh Hà tôi được biết, huyện đã có các xã Bạch Xa, Minh Khương và Yên Phú đạt chuẩn nông thôn mới. Đến năm hai nghìn hai lăm, bảo đảm đạt chuẩn nông thôn mới đối với ba xã Yên Lâm, Yên Thuận, Bằng Cốc, còn xã Thái Hòa đạt nông thôn mới nâng cao theo lộ trình và phấn đấu để thị trấn Tân Yên sớm đạt chuẩn đô thị văn minh.

Tôi tặng lại cho anh chủ nhà tập bản vẽ thiết kế ngôi nhà sàn, theo hình dạng và diện tích mảnh đất để bố trí nhà bếp và sân vườn cho phù hợp. Nhìn nét mặt của anh chị chủ nhà đang ngập tràn nỗi mừng vui, sung sướng và tôi cũng thấy niềm hạnh phúc đang ánh lên của các bạn ở lớp dự nguồn và cả những cán bộ, chiến sĩ vừa hoàn thành một nhiệm vụ đượm tình quân dân.

Trên đường sang Sơn Dương, anh Âu Thế Thái cho tôi xem những hình ảnh khai mạc hai lớp bồi dưỡng cán bộ dự nguồn của tỉnh. Tôi thấy có đủ những người lãnh đạo cao nhất của Tỉnh ủy và Ủy ban Nhân dân tỉnh. Nghe anh nói tôi hiểu thêm được rằng, làm lãnh đạo của dân thật khó “cán bộ có chức vụ càng cao thì trọng trách, nhiệm vụ càng lớn và càng phải gương mẫu trong công tác, sinh hoạt; truyền được cảm hứng sáng tạo, đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; có khát vọng cống hiến tạo động lực cho địa phương phát triển và ý thức phục vụ Nhân dân...”.

Khi chúng tôi đến thôn Khuôn Đào, xã Trung Yên, của huyện Sơn Dương thì đống bê tông chỉ còn độ vài chục xe “rùa” nữa là hết. Những vỏ bao xi măng đã xếp thành đống dày, tôi đoán là họ đã làm từ rất sớm. Chị chủ nhà vừa xăng xái rót nước cho anh chị em lớp cán bộ dự nguồn của tỉnh và bà con đến giúp sức, vừa lấy chiếc quạt lá cọ còn xanh nguyên, có cái cán thật dài để quạt cho mọi người. Chị chủ nhà phân bua:

- Đúng hôm các anh chị cán bộ về giúp lại mất điện.  

Lúc này tôi mới thấy, ai nấy đều mướt mồ hôi vì nắng nóng, anh Chủ tịch Ủy ban Nhân dân huyện Sơn Dương Giang Tuấn Anh, hai tay lái chiếc xe rùa, cùng bà con trong thôn chở mẻ bê tông cuối cùng đổ vào móng nhà. Tôi lấy chiếc đầm gỗ vỗ xuống mặt móng và nói với bác thợ cả:

- Bê tông trộn tay mà dẻo thật. 

Nhìn xung quanh, tôi lại gặp những hình ảnh của những người bạn trẻ lớp nguồn, đang miệt mài làm xong những phần việc cuối cùng. Trên lưng áo đẫm ướt mồ hôi của họ, tôi thấy những tấm lưng của các chị, các mẹ đang giơ ra, che chở cho những nhánh mạ non, trên những thửa ruộng thấp, cao ở cánh đồng Bằng Cốc lại hiện về. Trên những đôi vai kia, tất cả đều ướt đẫm những nhọc nhằn, lo toan của cuộc đời. Và trong những đôi mắt chứa chan bao khát vọng ấy, lại hiện lên những nụ cười sảng khoái.

Khi bóng râm in xuống dưới vườn, vừa đúng bằng tán lá xanh tươi ở trên cây, thì công việc cũng đã hoàn thành. Ai cũng vui mừng vì đã đổ xong móng của ngôi nhà lên đến “cốt không”. Dù mới chỉ xong được phần móng, nhưng đã mang dáng dấp của một anh chàng nông thôn hiện đại. Lúc chia tay, hai vợ chồng anh Triệu Văn Tuyến cứ nhắc đi, nhắc lại hai từ “cảm ơn” các bạn lớp cán bộ nguồn của tỉnh. Và tôi thấy, những người làm cán bộ lãnh đạo trẻ tuổi hôm nay được đào tạo cơ bản. Họ mang theo những kiến thức đã được học tập ở giảng đường, cùng sức lực và tâm trí của mình để đến đây dựng xây những con đường, những ngôi nhà mới. Và họ đang vun đắp cao thêm những niềm tin, dâng lên những khát khao, hi vọng ở trong mỗi ngôi nhà, từng góc phố trên quê hương Tuyên Quang yêu dấu của tôi.

Thành Tuyên, 6/2024

Q.T