Truyện ngắn của Nguyễn Thị Minh Lý

nhỏ bé của chị không giữ nổi. Chị nhẹ nhàng ngồi xuống bên cạnh Mín. 
- Em chết, cái tiếng biết làm ma vẫn còn thì chết làm gì. Em không làm ma hại người thì phải sống, để cho họ biết mình không phải như thế chứ… Em chết để bố mẹ phải mang tiếng có con biết làm ma à?
Khi thấy có ánh đèn đi xuống, không quay đầu lại, Mín nghĩ: Thượng đi tìm mình! Mín chờ đợi bàn tay an ủi của người thương. Khi bàn tay nắm lấy vai, Mín mới biết không phải là Thượng, mà là chị Rọt, người được cả bản quý nể. Thất vọng, vì chồng không thương, không đi tìm, nỗi buồn tủi càng đè nặng lên tâm chí, Mín gục xuống nghẹn ngào:   
- Người nhà không biết cho em… người ta đến nhà nói em làm ma gà hại họ, đòi tiền, đòi dê của bố mẹ để cúng đuổi ma. Bố mẹ em nghe theo, ra tiền, ra dê trả… còn đuổi em đi chết… Em phải chết thôi… sống khổ quá rồi.
- Em không được chết! Em phải sống, sống thật tốt để cho mọi người biết em bị oan chứ. Thượng nó yêu em đấy, em không thương nó à?
Chị Rọt nhắc đến người chồng mà Mín yêu thương phải chịu tiếng xấu của vợ, Thượng có thương Mín thật lòng? Sao không đi tìm? Bao nỗi oan ức chất chứa trong lòng, được thể bung ra, tiếng khóc càng nức nở như con suối ngày lũ. 
Chị Rọt về nhà chơi, nghe người nhà nói chuyện: “Mín biết làm ma gà hại nhiều người, bị bố đuổi đi chết, đã đi hơn một ngày, không ai đi tìm, cũng không báo với xã”. Chị thương cô em gái cùng bản, bị oan ức không biết sống chết thế nào. Với trách nhiệm của người cán bộ về bản mà để xảy ra việc Mín bị oan ức chết, thì chị có lỗi lắm, phải cố gắng đi tìm, bằng mọi giá phải cứu Mín, chị gói cơm đi tìm. 
Thấy Mín chị mừng lắm, cứ ôm Mín như thế im lặng, lắng nghe Mín dãi bày nỗi oan ức tủi buồn. Hai chị em ngồi bên nhau, cơn oan khuất trong lòng Mín đã dịu xuống, em không khóc nữa, toàn thân mệt mỏi lả đi vì đói, vì mệt. Chị Rọt lấy nắm cơm trong túi ra, vừa gỡ lớp lá chuối bên ngoài, vừa nói:
- Chị đói rồi, chị em mình cùng ăn cơm nhé.
Mín thều thào:
- Vâng.
Chị Rọt bẻ nắm cơm, đưa cho Mín một nửa. Em cầm không muốn đưa lên miệng, thấy thế chị Rọt nói:
- Em phải ăn, mới có sức để về chứ! Chị không cõng được em đâu. Cố gắng ăn đi em!
Lời nói của con người, ác hơn con rắn độc. Từ lời đồn đại nghi ngờ, mà làm cho con người trở nên bần cùng khổ sở, oan ức phải tìm đến cái chết, lời nói của con người thật đáng sợ. 
- Em không biết vì sao, lại có lời nói độc về em như thế. Em học làm ma ở đâu chứ? Ai dạy cho em? Vì sao em biết làm ma hại người? Em không biết… em khổ quá!
- Chị biết em khổ vì tiếng ác, nên chị đi tìm em… Chị tin em không biết làm ma làm hại người, đấy chỉ là người không hiểu biết, nói ác cho em thôi. Mọi việc em phải bình tĩnh, xem cụ thể vì sao họ nói cho em tiếng ác ấy… Bây giờ em về nhà chị nhé!
***
Ngày ấy, bọn con gái, con trai hát Lướn ở đám cưới bản, mấy ngày đêm. Rượu và lời Lướn giao duyên ngọt ngào tình tứ, như men say cho con trai, con gái quấn quýt bên nhau cả ngày qua đêm không dứt. Thượng chồng Mín hát hay, lời Lướn khôn khéo làm cho lũ con gái phải chụm đầu vào nhau bàn, mới tìm được lời đối đáp. Rích thích Thượng, mỗi lời hát của Thượng, nó theo từng câu, từng ý như chỉ dành riêng cho nó. 
Tập tục của người Nùng U con trai mười hai, mười ba tuổi đã hỏi vợ, sau ba, bốn năm thì cưới. Ngày lại mặt, cô dâu ở lại nhà bố mẹ đẻ, khi có con mới về ở bên nhà chồng. Nếu ai bỏ vợ, bỏ chồng trước, thì phải trả cho bên kia một con trâu cái biết cày, là trai bỏ vợ ngoài đền trâu ra thì tất cả tiền của mang sang nhà gái không được đòi lại. Con gái bỏ chồng phải đền trâu và trả lại cho nhà trai tất cả tiền, bạc lễ vật cưới xin cho nhà trai. Cô dâu đang ở nhà bố mẹ đẻ bị chết, thì bố mẹ cô dâu phải đền tiền của cưới xin cho nhà chồng, để chồng đi lấy vợ mới. Vì thế, trai gái thích nhau vẫn phải tuân thủ theo tập tục của dân tộc từ xa xưa ràng buộc. 
Mín và Rích cũng thế, mới mười lăm mười sáu tuổi vừa biết thích, biết yêu đã có chồng rồi. Trong những cuộc vui hát Lướn, trai gái thích nhau cũng chỉ để làm duyên. 
Sự khát khao tình yêu đôi lứa, do mình lựa chọn càng trở lên day dứt. Hết cuộc vui Rích còn mang theo nỗi nhớ Thượng. Rích không gặp được Thượng, đến bữa không ăn, ngày không làm được việc, có lúc không chịu được, nó tự đi tìm. Rích đến tìm nhiều, Thượng sợ phải trốn. Rích sinh ra ốm, đầu tóc bơ phờ, miệng lải nhải nói chuyện một mình, lúc cười như nắc nẻ, lúc im lặng bần thần như bị ma ám. Thương con, bố Rích đến nhà nói với Thượng:
- Cháu trai à, con gái bác nó thích cháu thành điên rồi, cháu gặp nó một lần nói cho nó biết cháu không thích nó, để nó không theo cháu nữa. 
- Cháu không thích Rích, cháu có vợ rồi.
- Bác nhờ cháu gặp nó, nói cho nó biết, để quay về với chồng nó thôi. Hôm trước thằng chồng nó đến đòi tiền của, đòi trâu vì Rích thích cháu đấy. 
Nói mãi không được, Thượng đành gặp Rích: 
- Tôi có vợ rồi, Rích không tìm tôi nữa, về với chồng đi.
- Tôi yêu Thượng… Thượng cũng thích tôi mà.
- Tôi xin lỗi Rích! Tôi thích lời Lướn của Rích thôi. Tôi nghĩ lại rồi, không yêu Rích được... nhà tôi không có trâu trả cho nhà vợ. Không có trâu thay Rích trả cho chồng. Tôi cũng không có tiền lấy Rích, tôi lấy vợ mất nhiều tiền của rồi. 
Rích chỉ khóc không nói. Thấy Rích khóc nhiều Thượng cảm thấy áy náy, muốn qua bên kia đường an ủi, sợ Rích tưởng mình yêu, nên không dám. 
Đêm trăng sáng, con đường đi nương, mỗi đứa một bên. Ngồi trên tảng đá mồ côi bên kia đường, Rích gục đầu trên vòng tay khoanh trên gối khóc nức nở. Bên này Thượng vô thức bứt cả đống lá rừng. Bất giác, Thượng đứng lên 
dứt khoát:
- Về thôi, tôi không bỏ vợ lấy Rích đâu… tôi không yêu Rích. Rích đừng tìm tôi nữa… Trai gái thích nhau qua lời Lướn là chuyện bình thường thôi, Rích đừng thương tôi, mà làm khổ cho nhiều người đấy. 
Rích vội vàng nói:
- Tôi không yêu chồng. Tôi bỏ chồng lấy Thượng. Thượng bỏ vợ đi.
- Tôi không bỏ vợ đâu.
Thượng nghĩ đến vợ mình: Mín xinh đẹp chăm chỉ, cày bừa cấy hái thay cả việc con trai. Tối thêu khăn, làm váy áo, đôi bàn tay nhuộm vải xanh thẫm màu chàm, không trắng trẻo như những cô gái khác. Mín không giỏi đối đáp nhanh lời, nói năng nhỏ nhẹ dễ nghe. Tính hiền lành, cần mẫn đã lấy đi cái nhanh miệng của Mín rồi. Thượng cảm thấy có lỗi với người vợ tốt của mình.
Rích ốm nặng, chân không bước được. Mẹ nó đi xem ra con ma làm nó ốm, mời thầy về cúng không khỏi. Rích ốm như thế, bố mẹ Rích sợ nó chết không có tiền của đền cho nhà chồng. Bố Rích gọi chồng nó đến, giao trả cho chồng nó đưa về chăm sóc. Rích có con, cũng khỏi bệnh. 
Người này, truyền tai người kia: Cái Mín biết làm ma gà, thả ra làm hại cái Rích, vì cái Rích thích thằng Thượng chồng nó.
Chiều ấy, bà Tủi đang chăm lợn nhìn thấy Mín đi nương về qua, bà Tủi gọi: 
- Cháu gái à! vào nhà uống nước, rồi hãy về. 
Mín rẽ xuống nhà, xem bác dâu cho lợn ăn. Đàn lợn mũm mĩm, ăn xốc vỗ cám bồm bộp. Mín khen: 
- Đàn lợn nhà bác đẹp quá, ăn khỏe thế này, thì nhanh lớn lắm. 
Ba, bốn ngày sau, đàn lợn nhà bà Tủi lăn ra chết hết. Chồng bà bị ốm, người đau nhức, ăn gì vào cũng nôn ra, đi chảy mãi không khỏi. Nghe người ta nói, phải đi xem có ma gì hại không. Bà Tủi đi xem thầy bói hỏi:
- Có ai đến xem lợn nhà bà không?
Bà Tủi nhanh nhảu:
- Có cháu gái Mín con chú Sinh đi làm về vào xem 
lợn ăn.
- Thịt lợn có thấy gì khác thường không?
- Khi mổ lợn làm lông, da lợn có nhiều vết cắn, máu đen rồi.
- Đúng rồi, đấy là vết ma cắn hút máu, làm lợn chết đấy. Thầy của tôi nói: có đứa gái xinh biết làm ma gà vào xem lợn ăn, khen lợn đẹp, con ma gà của nó bắt lợn, làm cho người ốm. Phải cúng giải ma đi, thì người ốm mới khỏi, sau này nuôi lợn mới được. 
- Nhờ thầy xem làm lễ giải ma gà cho nhà tôi, đến ngày nào cúng được.
Thầy bói vẻ mặt nghiêm nghị, nhìn vào mấy hạt gạo trên chiếc áo của chồng bà Tủi để trong mâm nói:
- Thầy tôi, đã hẹn với ma, sau ba ngày chồng bà khoẻ lại, ăn được cơm, thì sang đón thầy tôi về làm lễ cúng cho. 
Thầy bói nhẩm tính rồi nói:
- Phải có 2 mâm lễ cúng: 1 mâm lễ cúng ở bờ suối có một con dê, hai con gà, làm lễ xong ăn hết thịt ở đấy, còn thịt cũng phải đổ đi, không được mang về; 1 lễ cúng ở cửa nhà, một con lợn, ba con gà. Trả lễ cho thầy tôi: 1 chân lợn, 1 con gà, 2 cân gạo và 3 trăm tiền.
Sau 3 ngày, chồng bà không đi chảy nữa, ăn được cơm đi lại nhẹ nhàng. Thầy bói nói đúng rồi, gái Mín biết làm ma gà. Bà nghĩ: gái Mín là cháu, con em trai chồng mình, là anh em đỏ* mà nó dám làm hại nhà mình. Bà cũng sợ con ma gà của nó, định không nói cho bố mẹ Mín biết, nhưng phải ra tiền của, để làm cúng đuổi ma, cả đàn lợn bảy, tám con to có, nhỏ có bị con ma của nó lấy đi, thì tức quá.
Bà Tủi đến nhà ông Sinh:
- Chú út không nhận à? Thầy bói xem ra gái Mín đấy, nó vào xem tôi cho lợn ăn, khen lợn đẹp, lợn nhà tôi chết hết rồi. Anh chú ốm sắp chết, đi xem về khỏi đấy, không phải con ma của nó, thì người ốm nặng, trong ba ngày có khỏi được không?
- Chị dâu à! Nhà em không có tiếng biết làm ma, gái Mín từ nhỏ đến lớn ở nhà làm ăn, đi đâu học mà biết làm ma gà chứ? 
- Tôi không biết, thầy bói xem ra nó rồi, phải cúng thôi. Chú trả đỡ cho tôi, một con dê được rồi.
Mặc dù, là em của chồng bà Tủi, nhưng ông Sinh không có lý nói lại, vì đúng là gái Mín đến xem bác dâu chăm lợn thật, đành dắt con dê trả cho bà Tủi.
Chuyện Mín biết ma gà, lan truyền khắp bản, bạn bè cùng trang lứa không dám chơi cùng. Mín như cái bóng không nói chuyện được với ai, dân bản lo sợ, ghét nó tránh mặt, gặp ở đâu cũng tránh. Ông Sinh bỏ ra con bò làm lễ cúng Thần trời, cởi bỏ con ma gà cho con gái, nhà treo bùa khắp nơi cấm kị ma gà, làm cho ai cũng sợ không dám đến. Ông bà Sinh lo sợ, không kém gì người trong bản. 
Ông bà Sinh luôn bị dân bản bắt vạ, phải đền hết lần này đến lần khác, mất tiền của vô cớ, ông Sinh xin con gái đừng thả con ma ra nữa, nhưng Mín một mực nói:
- Con không biết làm ma đâu, bố mẹ tin người ta đổ tiếng ác cho con, làm con khổ lắm, bố không thương con à? Đã ai nhìn thấy con ma của con hại người ta chưa? 
- Tôi không biết, sao mày cứ nhìn thấy cái gì, nói đến cái gì thì cái ấy bị hại thế?
- Nhiều người nhìn thấy, nhiều người biết, sao họ không phải là người biết làm ma, mà cứ phải là con? Thế mà bố cũng tin à?
- Cái Rích bị ốm phát điên, đi xem ra mày, những người khác cũng thế, phải cúng con ma của mày mới khỏi đấy. Tôi mất cả bò cúng đuổi con ma cho mày, sao mày không chịu bỏ con ma của mày đi thế?
- Con biết làm ma đâu mà bỏ. Bố mẹ tin người ngoài làm con khổ lắm.
- Tôi phải đền cho họ vì con ma gà của mày nhiều rồi. Mày phải tự bỏ con ma gà của mày đi, thì mới sạch được. Không làm ở ngoài được, thì con ma của mày ăn của nhà mình à? Mày ác quá mà!
- Trong nhà không ai biết làm ma, con đâu đi học chứ? Sao cứ bắt con phải nhận tiếng độc thế. 
- Người ta thấy mày rẽ rừng xuống khe, tránh con trâu nhà bà Sín đẻ đấy, mày không nhìn thấy, mà mày biết tránh đi đường khác à?
- Họ đến đổ tội cho con bố cũng tin à? Bố không trả cho họ có được không?
- Không trả không được! Mày không xem bác dâu chăm lợn, lợn nhà bác ấy có chết không? Mày không nhìn thấy trâu đẻ, thì con của nó có chết không? Mày không thù cái Rích thì nó có bị điên không? 
Uất ức không thể minh oan cho mình, Mín vừa khóc 
vừa nói:
- Bố nói thế, con phải làm thế nào?... Đi qua không được, tránh cũng không được... ai ốm đau bệnh tật cũng là con làm ma à? Con gái bố giỏi quá đấy! Con mà biết làm ma, con sẽ bắt hết những người nói ác cho con, vì họ làm con khổ nhiều quá rồi… Con không làm nên tội, mà không có bạn chơi... gặp anh em, gặp người trong bản phải tránh, sợ người ta bị ốm phải đền… Con trâu có đàn, con chó có bạn, còn con không được như con trâu, con chó đâu… Con như người câm, như người hủi, ai cũng tránh xa khinh ghét, con chịu không được nữa… con khổ lắm rồi… con chết sướng hơn đấy. 
Ông bà vừa xấu hổ, vừa thương con. Nhưng không nói ra được là phải trả tiền của cho người ta đến ăn vạ hết lần này, sang lần khác, mà nó không chịu bỏ con ma.
- Đúng rồi! Mày tự đi chết, mang theo con ma của mày đi, đừng về nhà tôi nữa…
Dù muốn chết cho hết nỗi khổ oan ức, nhưng khi đến vực sâu, Mín lại nghĩ đến Thượng: người chồng yêu thương, lúc này ở đâu? Có biết mình đi chết không? Sao không đi tìm? Mín mong chờ Thượng đi tìm để nói một lời, vì Mín đã là người của Thượng rồi… chờ mãi không thấy... Tình yêu níu giữ Mín ngồi ở đó. 
Gà vừa gáy sáng, Thượng đưa mẹ, cùng dì về nhà ngoại cấy ruộng, ở Nắm Tìn rất xa, đi mất hơn nửa ngày đường. 
Ngày cấy ruộng (Văn đẳm na) là ngày quan rất trọng đối với các dân tộc vùng cao. Ngày cấy ruộng của mỗi gia đình, phải xem chọn ngày. Nhà chủ làm đất sẵn, được ngày cấy ruộng tập trung anh em về nhổ mạ, cấy trong một, hai ngày. Khi cấy xong nhà chủ mời mọi người đến ăn cơm, mừng ngày cấy ruộng. Mỗi năm chỉ có một vụ nhờ vào nước mưa. Ngày cấy ruộng là ngày hội của mỗi gia đình, anh em con cháu phải có mặt đông đủ, chúc cho gia chủ mùa màng bội thu.
Trên đường đi, mẹ Thượng nói:
- Dì nói, Mín bị bố nó đuổi đi chết, từ hôm qua chưa về, không biết nó đi đâu.
Thượng vội hỏi:
- Sao không ai nói cho con biết? Mín không có bạn, đến nhà ai được chứ! Con phải về tìm Mín thôi. Con sợ có chuyện gì với vợ con thì khổ nó lắm.
- Con là con trai cả, phải đưa mẹ đến nhà bà ngoại, lấy mặt cho bố mẹ. Nó muốn sống thì ở đâu đó trong rừng, không lo đâu. Nó muốn chết thì cũng chết rồi.
Thượng nóng lòng muốn trở về tìm vợ, trong lòng nặng trĩu lo lắng. Mừng ngày cấy ruộng, đã đi thì phải đi đến nơi ăn bát cơm, uống chén rượu mới được về, cái lý nó phải thế. 
Sáng sớm Thượng về đến nhà bố vợ xem Mín đã về chưa. Ông Sinh ngồi bên cửa, vẻ mặt buồn rầu, nước mắt chảy dài trên má nhăn nheo, hướng ra con đường lên nhà. Trong nhà vắng lặng như không có người. Thấy con rể, ông Sinh đưa đôi mắt đỏ ngầu, sưng húp, đờ đẫn nói lí nhí:
- Vợ mày đi hai ngày rồi, không về nhà…
- Bố có tin gì, về vợ của con không?
- Không ai gặp nó, không biết nó ở đâu.
- Bố đuổi vợ con đi chết, không được đâu. Bố mẹ nhận tiền của nhà con đủ rồi, Mín là người của con, bố cho đi đâu cũng phải nói cho con biết chứ… giờ biết đi đâu tìm. Số con khổ quá rồi.
Thượng nghĩ ngay đến Văng Đản Phừu, nơi ấy nguy hiểm, vắng vẻ không ai dám đến, khả năng Mín muốn đi chết sẽ ra đấy. Thượng vội vàng đến bờ vực, đứng trên mỏm đá nhìn xuống vực sâu thăm thẳm, Thượng tìm đường đi xuống vực.  Loay hoay trên tảng đá, Thượng nhìn thấy mấy lá chuối héo còn dính cơm, mấy hạt cơm vương kiến đang tha, nhặt hạt cơm bóp, vẫn còn dẻo. Thượng nghĩ: “ai mới ăn cơm làm rơi”. Nhìn lên thấy cỏ cây có vết người đi, Thượng đến gần thấy cây rừng ngả theo chiều đi xuống, và vết cây rừng nghiêng theo chiều đi lên. Dấu vết để lại Thượng nghĩ: “có người xuống đây ăn cơm và đi lên rồi”. 
Thượng quay lại nhà bố vợ, từ bên ngoài đã nghe thấy có người nói chuyện, đoán là Mín đã về. Thượng vội vào nhà, thấy chị Rọt đang nói chuyện với bố vợ, không thấy Mín. Thượng hỏi:
- Bố à! Vợ con về chưa?
- Chị đã đưa Mín về ở nhà chị rồi.
Ông Sinh nghèn nghẹn:
- Nó biết làm ma, người trong bản không ai thích nó. Chị đón về làm gì, để nó chết mang theo con ma của nó đi, cho đỡ khổ.
Chị Rọt nghĩ: đến bố đẻ ra Mín còn nói thế, thì người khác còn nghĩ về Mín nặng nề hơn. Chị hỏi ông:     
- Bác biết em Mín làm ma hại người à?
- Tôi không biết, người trong bản nói đấy, người ta đến bắt đền nhiều lần rồi, tôi khổ quá.
- Bác muốn con gái bác phải chết thật à?
- Nó là con tôi, thương nó nhiều lắm, cũng làm hết cách rồi… mà nó không chịu bỏ con ma của nó, chết mới hết khổ thôi.
Thượng nói với chị Rọt:
- Em không tin vợ em biết làm ma, nhưng em không biết phải làm thế nào để minh oan cho vợ em. Chị cứu vợ em với…
- Chị xem việc này cụ thể như thế nào, thì mới biết giải quyết… Trước mắt, cháu đưa em Mín về ở với cháu một thời gian, để em bình tâm lại đã rồi tính sau. Cháu xin phép bác và em Thượng cho em Mín đi cùng cháu, ở nhà nhiều chuyện thế này thì em Mín không sống được đâu.
- Chị Rọt à! Cái tiếng ác của nó, làm cả bản không thích rồi. Chị cho nó theo, đi xa bản, để người ta không nói nó nữa.  
- Vợ em đáng thương lắm, ở bản ai cũng dị nghị, khinh ghét, chị cho vợ em đi cùng, chứ ở bản phải chết thật đấy.
***
 Gần một tuần sau, đoàn công tác của xã về bản tuyên truyền phòng chống mê tín dị đoan. Chuyện Mín biết làm ma gà hại người, được cán bộ xã về tìm hiểu, đưa ra trước cuộc họp dân bản. Cán bộ Kháy nói từng vụ việc cho dân bản hiểu. Chồng bà Tủi nhận ra, đứng lên nói:
- Tôi sai rồi, chú Sinh cùng dân bản thông cảm cho tôi, vì tôi không biết nên mới sai như thế. Chuyện là thế này: Thằng em rể bản bên Nắm Ta, lợn nhà nó chết gọi tôi sang uống rượu ăn thịt lợn, nó cho tôi mang thịt về nhà ăn. Vợ tôi lấy nước rửa thịt đổ vào cám cho lợn ăn, được gần 1 tuần lợn nhà tôi chết hết. Tôi không biết lợn nhà nó bị bệnh tụ máu chết, đến khi nó sang chơi mới biết lợn nhà tôi bị bệnh tụ máu như lợn nó. Do không biết nốt tụ máu là bệnh tụ huyết trùng ở lợn nên cho là ma cắn. Tôi uống rượu say đêm mới về, trời rét lại bị ngã dưới suối ướt hết, tôi bị cảm, lại ăn thịt lợn bị bệnh nên bị ốm nặng…  
- Như vậy bà con dân bản mình, thấy hiện tượng lợn, gà bị chết không được ăn thịt, không được mang thịt lợn gà bị bệnh đến nơi khác làm lây lan dịch bệnh, phải lên xã báo với cán bộ thú y để xử lý dập tắt dịch, chữa bệnh cho gia súc, gia cầm, để không ảnh hưởng đến kinh tế của gia đình. Người bị ốm đau phải lên trạm xá chữa bệnh không ở nhà cúng ma theo mê tín dị đoan.
Cán bộ Kháy ngừng một lúc rồi nói:
- Nhà bác Sín để trâu đẻ tự nhiên, gần hai tiếng mới lấy được con nghé bị chết ra, thấy nghé to, anh Sò con bác Sín cân con nghé được 22kg. Bình thường nghé sơ sinh chỉ có từ 16 đến 18kg, nhà bác cho ăn bỗng rượu ngô trâu béo, con nghé to không được hỗ trợ kỹ thuật hộ sinh, trâu mẹ không đẻ được, nghé bị chết ngạt lại cho là ma bóp cổ. Các gia đình chăn nuôi phải chú ý, hỗ trợ khi trâu, bò và vật nuôi sinh sản, để tránh trường hợp đáng tiếc như nhà bác Sín.
Bà Tủi, bà Sín tự thấy có lỗi với nhà ông Sinh, mang dê, mang tiền đến trả.

N.T.M.L

* Anh em đỏ: Anh em ruột.