Truyện ngắn của Đặng Thùy Tiên

Cửa gỗ mở ra, căn nhà tối om, không thấy Mẩy đâu cả. Phàn ra sau nhà rửa chân tay, nước dẫn từ đầu nguồn về mát lạnh. Phàn tiện tay, rút mấy thanh củi ở chái nhà vào đun nước. Khói bốc lên, đuổi nhau chạy xuyên qua mái ngói, lửa liếm trên thanh củi lách tách lách tách. Phàn đặt ấm nước lên trên. Lửa ấm đã xua tan đi cái lạnh, nhen vào lòng Phàn những niềm vui nho nhỏ. Phàn lôi trong túi ra cái ống tre già vàng ươm nhẵn bóng, mở nắp ra để lấy chè Shan tuyết cho vào ấm chuẩn bị pha. 
Nhấp ngụm chè ngòn ngọt, thơm thơm hương vị của núi rừng, Phàn thấy trong lòng thư thả, bao nhiêu mệt nhọc tan biến đi đâu cả, Phàn khe khẽ cất lên tiếng hát: "Núi choàng khăn mây trắng tầng tầng, tuyệt tác thiên nhiên giữa đại ngàn, anh có về Nà Mụ, Pắc Khoang, thăm Khau Tràng, dệt thổ cẩm, cấp sắc, múa chuông,...”1.
Mùa đông trời tối nhanh lắm, thoáng chốc đã không nhìn thấy cái gì bên ngoài trời nữa cả. Điện bật lên sáng trưng cả nhà, vẫn chưa thấy Mẩy về, chắc Mẩy sang nhà ngoại chơi rồi, Phàn chả nghĩ nhiều mà đi vo gạo nấu cơm chờ vợ về.
Vợ chồng Phàn lấy nhau đã lâu mà chưa có con. Người ta xì xầm bảo Mẩy là cây lê tuyết đực chỉ kết chùm hoa trắng mà không thành quả ngọt. Phàn không tin, Phàn yêu vợ lắm, con cái là duyên số, Phàn cũng chưa nhìn thấy cây lê nào ra hoa mà không thành quả, tất cả là do người chăm sóc cây thôi.
Mẩy vẫn xinh đẹp như ngày đầu Phàn gặp trong điệu hát đón xuân về, bên nhành hoa lê tuyết trắng tinh. Những đôi con trai con gái rủ nhau đi hát hết bản này sang đến bản khác. Hai má Mẩy đỏ ửng lên vì hơi rượu, Phàn cũng say, say câu hát của Mẩy: "Như là duyên phận trời se duyên, em đây một lòng và một dạ, được gặp nhau tại đây như đất trời xui khiến, mong được có duyên cùng kết bạn, kết thành bạn thân cùng vui hội...”2.
Phàn và Mẩy đã thay lời hát thành lời thề hẹn trăm năm trước bàn thờ tổ tiên, trước bức tranh tam thanh đẹp đẽ trang trọng. Phàn không muốn làm con chim cư tóoc bỏ ruộng bậc thang mà đi khi hết mùa lúa chín. Phàn sẽ không bao giờ bỏ Mẩy đâu.

***

Những câu hát hòa vào với tiếng trống chiêng dập dìu, điệu múa nghiêng ngả đất trời, những giọt cay cứ rót mãi, rót mãi... Phàn say tự lúc nào. Con mắt Phàn lúc này chìm đắm trong hình ảnh cô gái xinh đẹp với điệu múa truyền thống ngàn đời, cô gái khiến lòng Phàn say mê chỉ có Mẩy thôi.
Mẩy bỏ đi đã mấy tháng nay rồi. Phàn chìm trong men rượu từ đấy. 
Tiếng con chim ríu rít ở đầu nhà khiến cho Phàn không tài nào nhắm mắt lại mà ngủ yên được nữa. Từng hình ảnh cứ hiện ra như một bộ phim. 
Thằng Giàng bảo với Phàn phải trông lấy vợ đấy, vợ Phàn xinh đẹp, má hồng phơi phới như gái chưa chồng thế kia rồi có ngày... Phàn có nghĩ tới cái ngày Mẩy rời xa đi nó nhanh tới thế đâu. Phàn thấy Mẩy cười nói với Goong trên đường, Phàn thấy Mẩy mua thật nhiều quần áo mới sành điệu hơn, đúng "dấu hiệu" thằng Giàng bảo rồi, thế là lòng Mẩy đã thay đổi thật rồi. Mẩy về nhà hay cười nói hơn, cái lòng Phàn ghen tuông khiến cái đầu Phàn nó tăm tối, chỉ nghĩ tới cái xấu thôi! 
Mẩy trong mắt Phàn làm gì cũng sai. Cái mồm Phàn biết nói lời nặng, cái gì trong nhà cũng khiến Phàn ngứa con mắt, cái lòng Phàn hóa đá rồi, lạnh lẽo trước những giọt nước mắt của Mẩy.
Mẩy cam chịu, Mẩy tin Phàn chỉ nhất thời nóng giận vô cớ thôi! Mẩy nhẫn nhịn thu dọn những mảnh bát vỡ, quét dọn lại nhà cửa, nhóm bếp đun một ấm nước pha chè Shan tuyết cho chồng. Lòng Mẩy vẫn ấm nồng như ngày đầu, như chén chè thơm ngon ngàn đời nay trên núi.
Nhưng Phàn đã không nghĩ như thế. Phàn tin lời ong tiếng ve là thật, Mẩy im lặng chịu đựng vì Mẩy sai vì Mẩy đã làm những điều xấu hổ với Phàn. Phàn đã từ từ phá vỡ niềm hạnh phúc của mình mà chẳng hay biết. Nhà Giàng mời Phàn đi ăn cỗ cơm mới. Ừ thì đi. Đúng lúc Phàn cũng cần một bữa say.
Say rồi, con người ta không còn là con người ta muốn nữa. Tỉnh dậy bởi một cơn khát buốt ruột, Phàn ngỡ ngàng với nhà cửa bừa bộn, với mảnh bát chén vỡ tung, trên nền đất ngay cạnh cửa ra vào còn vương vài vệt máu đỏ. Trời ơi! Phàn đã làm ra chuyện gì thế này! 
- Mẩy hú! Mẩy à!?
Phàn gọi khản cả cổ, tìm nhà trước, ra bếp sau cũng không thấy Mẩy đâu cả. Phàn cố nhớ lại đêm qua mà mờ mịt như đêm mùa đông rét sâu. Phàn tìm sang nhà Mẩy, chỉ thấy bố mẹ vợ nhìn Phàn với đôi mắt lạnh lùng. Tải, anh trai Mẩy xông tới đòi đánh Phàn thì được mọi người ngăn lại. Phàn giống như con chuột rừng bị bắt lại, lơ ngơ, láo ngáo, luôn miệng hỏi Mẩy đi đâu. 
- Chúng tao không biết!
Bố vợ đáp lại lạnh tanh. Mẹ vợ đuổi khéo Phàn về. Tới lúc này Phàn mới hiểu có một thứ quan trọng nhất đã bị chính sự giận dữ của Phàn đánh mất. Trời đất đã sụp cả xuống cùng với sự bất lực, đau đớn khôn nguôi của Phàn.

***

Những nuối tiếc còn theo Phàn mãi. Mẩy bỏ về phố cũng lâu rồi, để lại Phàn cùng nỗi cô đơn dài theo đêm vắng. 
Tải là đứa em họ của Phàn. Tải lấy vợ năm trước năm sau đã sinh ra thằng cu Sành, bụ bẫm dễ thương lắm. Thằng Sành vừa tròn sáu tháng tuổi, buổi trưa đi làm về thì Tải thấy bếp núc lạnh tanh, gọi vợ không thấy thưa, trên giường thằng Sành đang say ngủ. Thấy vợ nằm ngủ mệt thì Tải cũng không nói gì, lặng lẽ đi nấu cơm, nó trông con đêm mệt quá đây mà! Cơm nước xong xuôi, Tải vào gọi vợ dậy ăn cơm thì người vợ đã cứng đơ, cái chết đến bất ngờ và đột ngột. Người ra đi thì thanh thản mà người ở lại thì đau đớn tột cùng. Thằng Sành thiếu hơi sữa khóc ngặt nghẽo. 
Tải nén đau thương địu con đến từng nhà có con nhỏ đi xin sữa mặc sương độc, mặc gió núi đêm lạnh. Đêm về Tải không ngủ nổi khi nỗi nhớ về vợ cứ cuồn cuộn như những đám mây bò về núi Hồng Thái mỗi khi trời trở gió sâu. Sầu khổ, lao lực, hai tháng sau Tải cũng bỏ con đi theo vợ, để lại thằng Sành bơ vơ một mình trên cõi đời. Mồ côi cả bố lẫn mẹ, chẳng còn ai nương tựa ngoài bà cụ già ngoài tám mươi, cực chẳng đã, Phàn đưa cháu về nhà nuôi.
Chẳng có kinh nghiệm nào ngoài sự yêu thương, Phàn nuôi thằng Sành bằng sự bỡ ngỡ. Phàn nấu cơm cho thật nhiều nước để chắt nước cơm cho Sành, để nóng thì sợ bỏng, Phàn để thật nguội rồi mới xúc từng thìa cho thằng bé uống. 
Sành đi ngoài liên tục, không khóc nổi, cả người đờ ra vì mất nước. Phàn sợ hãi, ôm con chạy tới trạm xá. Quãng đường từ nhà đi tới trạm xá, Phàn không biết đã vượt qua như thế nào, lần đầu tiên trong cuộc đời có điều khiến Phàn cảm thấy sợ hãi tới như vậy. Nhìn cô y tá luồn kim tiêm vào cổ tay bé xíu xiu của thằng Sành, Phàn rơi nước mắt. Tất cả là tại Phàn, do Phàn bất cẩn, Phàn tự trách bản thân vô dụng làm khổ thằng bé, nó mà có mệnh hệ gì thì Phàn ăn nói làm sao với bố mẹ nó ở trên trời.
Cô y tá chỉ dẫn cho Phàn từ cách pha sữa, thời điểm ăn, cữ ăn, cho trẻ ăn như thế nào, ăn làm sao cho đủ dinh dưỡng. Cô y tá lại mang tới một bọc đồ toàn quần áo cho trẻ con, có cả sữa, cả bình, Phàn nhận đồ mà mắt rưng rưng. Cuộc đời lấy của Phàn nhiều thứ mà cho lại cũng thật nhiều ân tình.

***

"Như là duyên phận trời se duyên, em đây một lòng và một dạ, được gặp nhau tại đây như đất trời xui khiến, mong được có duyên cùng kết bạn, kết thành bạn thân cùng vui hội...”.
Lời hát ru ngân nga bên cửa sổ, từng bông hoa lê trắng muốt khẽ rung rinh cùng nắng xuân phơi phới. Gương mặt bầu bĩnh, đôi môi nhỏ nhắn chóp chép trên hai má trắng hồng, đôi bờ mi cong vút nhắm nghiền, nhìn con say ngủ trên tay, mọi mệt nhọc của Phàn tan biến đi cả. Biết Phàn thân gà trống nuôi con, cả bản ai cũng tới phụ giúp một chân một tay, đàn ông thì giúp chẻ củi, làm việc nặng, đàn bà giúp giặt đồ, bế con hộ Phàn, tình làng nghĩa xóm ngày càng thắm đượm, thằng cu Sành đã thành con chung của cả bản.
Tiếng chim cư toóc lạc bầy thánh thót bên hiên nhà, đậu trên cây lê tuyết tới mấy ngày liền. Phàn đưa con ra hiên nhà xem, thằng bé thích chí cười khanh khách. 
Gió xuân man mát, hương hoa dịu nhẹ, nỗi buồn cũ cũng đã nguôi ngoai.
Goong vẫn thường sang nhà Phàn luôn. Lúc thì cái tã, khi thì bình sữa, thi thoảng là cân thịt lợn cho Phàn cải thiện.
Tấm lòng của Goong với bố con Phàn khiến cho những hiềm khích xưa cũ với Goong đã dần biến mất nhường chỗ cho một tình cảm bạn bè quý mến nhau như người thân trong một nhà.

***

Mẩy trở về khi hoa lê tuyết chưa kịp rụng hết. Người đàn bà đi lạc khi trở về phải đối mặt với lời xì xầm bàn tán, đối mặt với khuôn mặt lạnh tanh của chồng cũ, dù trong lòng Phàn chưa hẳn đã hết thương.
Mẩy trở về bản với cái đầu nhiều toan tính, Mẩy trở về hẳn là có lý do và không chắc sẽ ở lại lâu nên Phàn ra sức tránh mặt Mẩy.
Mọi thứ đã không giống như Phàn suy nghĩ. Mẩy trở về việc đầu tiên là cùng với trưởng bản họp bàn về việc làm du lịch cộng đồng kết hợp với “hôm stây” gì gì đó… Dĩ nhiên, Phàn không đi họp, Phàn cũng là người tích cực phản đối nhất. Đã bao đời nay, người Dao ta tới mùa thì cấy lúa, hết mùa thì trồng thêm ngô, rau cải, nuôi thêm mấy con lợn, một đàn gà, đến mùa múa Páo dung, hát đối, cuộc sống cứ bình dị mà trôi đi như thế, cứ vui vẻ mà trôi qua như chén trà Shan tuyết nồng đượm, thơm ngon hương núi hương rừng trên đỉnh núi Hồng Thái này. 
Mẩy sống dưới phố lâu, hợp với phố, hợp với kiểu ăn mặc của người phố, về làm gì với thổ cẩm dân dã quê mùa này, đừng mang về núi cái thứ hư hỏng học từ phố thị xa xôi, đừng phá hỏng tâm hồn thuần khiết của núi rừng, đừng vứt bông lê tuyết xuống bùn lầy bẩn thỉu hôi thối.
Những lời lẽ cay độc này đã từ miệng Phàn đưa ra cho Goong truyền tới tai Mẩy. Phàn hả hê, Phàn tin rằng Mẩy sẽ nghĩ thấm, sẽ chịu từ bỏ mà rời đi như lúc Mẩy bỏ Phàn lại đây mà về phố.
Phàn đã đánh giá thấp Mẩy. Mẩy đã không từ bỏ như cái cách nghĩ của Phàn. Mẩy đi tới từng nhà vận động, phân tích lý lẽ tới từng người già người trẻ. Đã có người tin theo Mẩy mặc dù còn nhiều ánh mắt nghi ngại.
Phàn nghe người tới nhà kể rằng, Mẩy đã nói sẽ không mất đi gì mà có thêm thôi, thêm thu nhập, thêm sự ổn định, thanh niên trong bản không phải xuống phố làm thuê nữa mà sẽ kiếm tiền ngay trên quê hương của mình. Bằng cách nào, bằng cách giữ gìn truyền thống của dân tộc mình, bằng những điều mình vẫn thân thuộc làm hàng ngày, bằng cách trồng lê, vẽ sáp ong lên vải, thêu trang phục truyền thống. 
Phàn vẫn giữ cái lòng cứng như đá. Mẩy chỉ giỏi thêu dệt thôi, đàn bà không được cắm que hương lên gian giữa thì làm được cái việc gì cho ra hồn, để đó rồi xem.
Trong lòng Phàn không phải không lung lay trước những gì Mẩy nói nhưng cái miệng không nói lời cay độc, Phàn không chịu nổi. Phàn chỉ nhớ tới những đêm dài, những nỗi đau đớn mà Mẩy đã khiến trái tim Phàn tan nát. Phàn không thấy lỗi của mình, Phàn không thấy tại vì Phàn nên Mẩy mới phải bỏ nhà mà đi, Mẩy đi không phải vì cái ánh sáng lung linh của phố thị đâu, Mẩy đi tìm cái con đường sáng cho mình, cho người dân quê mình thoát khỏi cái đói cái nghèo đeo đẳng đã bao đời nay. Phàn đã không thấy những giọt mồ hôi của Mẩy, những giọt nước mắt tủi hờn mỗi đêm dài ở phố.

***

Mẩy vay tiền từ Ngân hàng Chính sách, Mẩy không phá cái nhà trình tường lâu đời của gia đình mà chỉ cải tạo nó trở nên tiện nghi cho khách tới nghỉ dưỡng. Mẩy trồng hoa quanh nhà, Mẩy sắp xếp lại không gian cho thuận mắt, vận động bà con trong bản cùng giữ gìn vệ sinh môi trường, cùng trồng những con đường hoa xinh đẹp. Mẩy biết dùng cả máy tính, biết liên hệ tìm khách qua ứng dụng,… Dần dần người trong bản cũng quen với cảnh người lạ tới bản cùng tìm hiểu cuộc sống mộc mạc của người Dao, cùng chụp ảnh, chơi đùa với đám trẻ con trong bản.
“Hôm stây” của Mẩy đông khách lắm, Mẩy biết cả cách nấu ăn ngon vừa đậm đà truyền thống lại phù hợp với khẩu vị của du khách. Mẩy không làm một mình, Mẩy còn truyền dạy thêm cho cả thanh niên trong bản nữa.
Mô hình làm du lịch cộng đồng đã lan nhanh ra khắp bản, tới mùa lúa chín thì khách càng đông, công việc càng bận rộn. Cái cảnh ruộng bậc thang Hồng Thái mùa lúa chín bao nhiêu năm qua Phàn vẫn thấy, quen thuộc với Phàn từng thửa ruộng, Phàn không biết được vẻ đẹp tiềm ẩn của nó cho tới khi có những cảnh quay rất đẹp từ Mẩy, từ Goong và những khách du lịch tới đây. Mọi hình ảnh, thước phim được Mẩy đăng đều đặn lên các trang mạng xã hội. Phàn vẫn vào xem, vẫn theo dõi Mẩy từng ngày nhưng không mạnh dạn kết nối, Phàn thấy Mẩy thành công thì trong lòng không thấy vui. 
Nếu nói Phàn ghen tị với Mẩy thì không đúng hết, Phàn chỉ thấy không cam lòng, Mẩy xinh đẹp, Mẩy giỏi giang như thế từ ngày xưa rồi mà, nhưng Mẩy đã từng thuộc về Phàn, Mẩy giờ đây ngày càng xa cách Phàn hơn bởi những hiểu lầm không đáng có. Phàn biết lời xin lỗi muốn nói ra với Mẩy ngày càng trở nên xa vời. Mẩy xứng đáng với những điều tốt đẹp hơn.
Goong vẫn tới nhà Phàn thường xuyên, vẫn tiếp tế đồ ăn, tiền bạc cho Phàn nuôi thằng cu Sành. Phàn không sao kể được hết ân tình của Goong. Phàn mời thầy tào về làm lễ cho thằng Sành nhận Goong làm bố nuôi. Nợ tiền dễ trả chứ nợ ân tình thì không bao giờ trả được hết Sành ạ, con phải nhận người đàn ông này làm bố mới xứng đáng đứng dưới bàn thờ thắp hương cho tổ tiên, cho bố mẹ đã khuất của con.
Đông qua đi trên từng cành cây khô cong queo rụng hết lá, từng mầm non căng tràn nhựa bung lên xanh mơn mởn. Từng chùm những bông lê tuyết he hé nụ. Trong tiết trời vẫn còn mù mịt, nắng tới nhanh và cũng đi nhanh chưa kịp làm ấm mặt người sương đã kéo về hòa vào với màu trắng của hoa lê tuyết.
Du khách tìm tới Hồng Thái ngày một đông để ngắm cảnh sắc xuân, để trải nghiệm những món ăn núi rừng độc đáo, để xem Mẩy dạy em nhỏ vẽ sáp ong trên vải, Mẩy để cả một căn phòng chỉ để người già dạy con trẻ thêu hoa văn truyền thống. Phàn bế con đi chơi, Phàn đứng từ xa ngắm Mẩy đang miệt mài vẽ sáp ong trên vải, vẻ đẹp toát ra dịu dàng, đôi tay uyển chuyển, Phàn như thấy lại điệu múa Páo dung hôm nào. Những bông hoa lê rụng cánh, gió thổi ào ạt qua như cơn mưa cánh hoa trắng muốt.
Goong đã kể ra tất cả rồi, người giúp Phàn nuôi Sành trong suốt những năm qua chính là Mẩy, chỉ vì Mẩy không muốn Phàn bận lòng nên mới nhờ Goong. Goong cũng đã có người trong lòng mình và người đó không phải Mẩy, vì trong lòng Mẩy chỉ có Phàn thôi. Phàn gạt dòng nước mắt ân hận, bế Sành đi vào, Mẩy ngước mắt lên, đôi mắt ngỡ ngàng, hạnh phúc. Trên mọi con đường đi ở Hồng Thái hôm ấy, hoa đào hoa lê đua nhau nở, tạo lên một bức tranh thiên nhiên rực rỡ giữa tiết xuân ấm áp, hân hoan.

Đ.T.T

1, 2. Dân ca dân tộc Dao Tiền ở xã Hồng Thái, Tuyên Quang.