Lê Na

 

Minh họa của An Bình

 

Chẳng biết tự khi nào, tôi đã yêu... đá. Yêu đến cạn lòng mà không cần so đo, tính toán. Đá như một phần máu thịt của đời tôi. Trộm nghĩ xa hơn, đá là một phần xương cốt của quê hương, đất nước tôi. Cũng như cuộc đời mỗi con người, mỗi dân tộc, đá được sinh ra tồn tại, và trải qua nhiều biến cố mà nên. Đá ở đâu mang dáng hình và tâm hồn của miền quê đó.

Tôi yêu đá. Vì đá mang hồn cốt của dân tộc mình. “Mẹ yêu con qua cầu Ái Tử/Vợ thương chồng ra ngóng Vọng Phu”. Ôi câu ca vọng lên từ ruột đá. Từ thuở mang gươm đi mở cõi, đá đã ghi dấu nỗi đau, niềm thương của một dân tộc. Hòn đá nào mang vết gươm dọc đường lông ngỗng? Đá yêu nhau nên thành Trống Mái. Đá kiên cường nên hòn Gà Chọi giữa biển khơi. Từ núi lửa tuôn trào ven biển Phú Yên, nham thạch ngàn xưa dựng nên ghềnh Đá Đĩa. Đá xếp nghiêng, nắng cũng xiên nghiêng thành trò chơi tạo hóa. Đá làm nên nỗi chờ mong và hi vọng. Vị ngọt dưa hấu của An Tiêm vẫn hòa cùng vị thơm, cay nồng của tỏi Lý Sơn.

Chẳng nơi nào, trên mảnh đất Việt Nam mà thiếu vắng đá. Đá là nhân, cốt, là xương của núi. Đá làm thềm lục địa, kê đất nước cao lên trên bờ sóng. Đá tạo khối bền vững giăng giữ lũy thép biên cương, biên giới. Nơi phân thủy, tụ thủy của mốc giới, đường biên, đá luôn là nhân chứng và dấu mốc của lịch sử. Phên rậu Việt Nam được bao bọc bằng đá. Ai đã từng lên cao nguyên đá Đồng Văn, Hà Giang, để ngợp lòng với rừng rừng đá núi. Cao nguyên trập trùng cây đá, vườn đá, rừng đá. Những Thạch - Lâm - Viên ngút ngàn dưới trời. Đồng bào tôi lẫn vào đá mà sinh tồn. Đá giang tay ôm ấp, chở che những ngôi nhà trình tường. Đá vụm tay dành từng hốc đất nhỏ cho hạt ngô, cây đậu mọc xanh, cho cây lanh sợi dài. Đá tạo những hồ treo trên núi giữ nước cho đồng bào. Người Mông, Dao, Lô Lô... mọc trong đá, làm xanh tươi sắc đá để cuộc sống vươn lên. Tiếng khèn, điệu múa, câu hát dân ca và tình yêu sinh ra từ miền đá.

Phía biển khơi, đá cũng đổ mồ hôi, sôi nước mắt. Đá ngăn sóng gió, bão bùng, che chắn mỗi con thuyền, mỗi làng chài. Đá dựng thành eo, thành vịnh cho giấc ngủ mỗi con tàu bình yên sau những chuyến đi khơi. Đá vẽ nên bản đồ đất nước, eo thon như cô gái tuổi trăng tròn. Đá, đá ơi, tưởng như người khô khốc mà sao nặng nỗi yêu thương. Đá viết thành bản hịch trên núi Bài Thơ: “Nam Quốc sơn hà, Nam Đế cư...”. Cả trăm ngàn đảo đá giữa Trường Sa, Hoàng Sa, đã in dấu bàn chân Việt. Đảo đá không tên và có tên đã viết bản trường ca về biển đảo. Đá giữ vững chân những giàn khoan giữa khơi xa để làm giàu cho Tổ quốc.

Đá, đá ơi. Biết bao danh lam thắng cảnh, những kỳ vĩ của non sông nhờ đá, do đá tạo nên. Ai đã chui luồn trong những hang núi đá hàng chục cây số theo sông suối ở Tràng An. Ai đã được chiêm ngưỡng những kỳ bí sửng sốt đến không ngờ ở Sơn Đoòng. Những tuyệt tác có một không hai trên thế giới mà chỉ có ở đây mới được thiên nhiên ban tặng. Chưa nhà thám hiểm nào có thể khám phá hết những bí mật từ đá trong các lòng núi ở Việt Nam.

Tôi không dám ví em như hồng ngọc, bích ngọc. Em như viên đá cuội của tình anh. Dọc dải đất hình chữ S Bắc, Trung, Nam đất còn giấu bao nhiêu đá quý. Quỳ Hợp của Nghệ An hay Lục Yên của Yên Bái mảnh đất vừa xa xôi vừa gần gũi. Chỉ nghe tên đã thấy miền đất của sa hoa, đài các. Thôi, giàu có cũng đến vừa đủ. Tôi bảo em làm một viên đá sỏi bờ sông hay bên suối. Chỗ nào cũng có thể gặp sỏi, nhưng anh phải biết tìm chọn viên cho hợp với phong thủy của riêng mình. Tôi chọn sỏi đá về làm bè bạn.

Chẳng biết tự bao giờ tôi chơi thân với đá. Sỏi đá như bè bạn không thể thiếu vắng. Trong những ngày cả nước đang thực hiện dãn cách xã hội, tránh xa Covid, tôi lại càng gần gũi đá hơn. Bộ sưu tập đá của riêng tôi đang lớn dần. Đá kể chuyện về hôm qua, hôm kia hay ngày xưa, rất xa nữa. Giống như người già hay nhìn về quá khứ. Tôi lau rửa sạch sẽ từng viên đá nhỏ, rồi ghi rõ ngày tháng năm và nơi mang về. Mỗi chuyến đi xa, gần có đá sẻ chia, ghi dấu ấn. Đá là kỷ niệm mỗi bước chân tôi qua, mỗi dòng sông, con suối tôi đến.

Tôi quý từng vân đá. Chúng đều có bí mật riêng của đời đá. Nó cũng giống như đường vân trên ngón tay mỗi con người, chẳng ai giống ai. Vân đá như mây bay, thác cuốn, như gió thổi, trăng tàn. Khi dịu dàng, bằng lặng đến trầm lắng. Không như các loài gỗ, người ta thường đếm tuổi cây qua đường vân, thớ gỗ. Đừng ai rồ dại mà hỏi tuổi của đá, kể cả các nhà khoa học. Đồ rằng, đá có cả triệu triệu năm tuổi. Một thứ đồ cổ, cổ nhất trong các loại đồ cổ. Vậy thì tôi, đang chơi thân với các triệu triệu đời cụ, kị... đá. Làm sao hiểu hết tấm lòng của thiên nhiên ngàn vạn đời trước.

Tôi thích màu sắc của đá. Đá phản chiếu và thu nhận tất cả màu sắc của tự nhiên. Đỏ, hồng, vàng, trắng, tím, xanh có cả. Mỗi khoảnh khắc, mỗi góc độ nhìn đá đều cho màu sắc khác nhau. Tôi không có được những viên đá quý, như hồng ngọc, bích ngọc hay cẩm ngọc. Nhưng biết các loại đá quý hiếm đó, màu sắc đến lung linh, huyền diệu. Thiên nhiên và thời gian đã pha màu đá. Hơn cả tài hoa hội họa kiệt suất. Đá biết tự làm đẹp cho mình và làm đẹp cho con người.

Tôi yêu hình dáng đá. Thiên nhiên không phải nhà máy sản xuất đá. Chẳng có viên đá nào giống nhau tuyệt đối. Nếu bằng nhau về kích cỡ lại khác nhau màu sắc, đường vân. Cho nên chẳng có ngọn núi nào trên thế gian này giống nhau. Từ đồi núi, ruộng nương đá chảy trôi theo mưa lũ, quăng quật trong lòng nước rồi nằm nghỉ đâu đó hay vẫn đang trôi trong hành trình muôn thuở. Các cụ xưa đã dạy: Nước chảy đá mòn. Một câu ngạn ngữ với cách nhìn thật biện chứng, khoa học. Không phải thứ gì rắn chắc hơn đẽo gọt đá mà chính là nước. Nước mềm yếu, mỏng manh mà lạ kỳ làm cho đá phải mòn. Đâu cứ phải chát chúa, đanh thép với nhau. Lạt mềm buộc chặt là đây.

Trở về với mảnh đất nơi tôi sống, đá núi làm ra bao nhiêu huyền thoại. Có đá đi, đá ở, đá đứng, đá ngồi. Nơi cột đá cao vút lên trời, nếu ở nơi văn hiến người ta có thể ví đó là ngọn bút tả trời xanh, nhưng quê tôi, đơn giản, chỉ là cọc buộc trâu Trời. Cọc Vài Phạ sinh ra từ bản làng trồng lúa nước. Núi đá Nàng Tiên - Chú Khách có tên từ văn hóa trồng bông, dệt vải. Viên đá lửa Phia Phặt Phày dành cho người khổng lồ, nặng cả trăm ngàn tấn. Đá làm ra những Động Tiên trên lưng chừng núi cao đầy kỳ bí, hoang sơ. Vào khu Đá Bàn, bạn có thể thảnh thơi nằm trên giường đá nghỉ ngơi sau những giờ leo núi. Khu di tích lịch sử của nước bạn Lào nằm trong quần thể đá như những chú voi khổng lồ đứng, ngồi hay nằm nghỉ.

Tôi muốn dành một chút với những phiến đá bên căn lán nhỏ của vị lãnh tụ Hồ Chí Minh, bên lán Nà Lừa, đá đã mọc từ bao giờ không thấy ghi trong lịch sử. Nhưng lịch sử của dân tộc Việt Nam được mở sang trang mới từ căn lán này, những phiến đá kia. “Lúc này, thời cơ đã đến, dù có phải đốt cháy cả dải Trường Sơn, cũng phải quyết dành cho được độc lập”. Dân tộc ta đã đi từ hang núi Pác Bó đến phiến đá Độc Lập Tân Trào. Xin được sưởi ấm và hát ru đá. Để đá mãi trường tồn bền vững sắt son như lòng dân đất Việt.

L.N