Nguyễn Đình Lãm

 

Tôi với Tiện ở cùng bản, sinh cùng năm, tuổi Thân, cầm tinh con khỉ. Thấy bảo tên hắn là do thân mẫu hắn đặt. Phải nói, thân mẫu hắn là người đàn bà tài, có đôi mắt tinh đời. Hắn vừa chui ra từ cái khe thiên đả kia. Bà mẹ trông mặt rồi đặt luôn tên cậu con trai là Hà Tiện,  Bùi Đình Hà Tiện

*

Hai nhà cách nhau mỗi vạt nương ngô, cùng dùng chung một nần nước nên chúng tôi chơi với nhau từ lúc mới biết bò, lớn một tí đi học trường bản, ăn gạo nương, uống nước nần, hít thở khí núi nên chúng tôi lớn rất nhanh. Chả mấy chốc chúng tôi nhớn tồng ngồng. Biết thưởng trăng rừng thì hai đứa rủ nhau đi làm cán bộ, cũng vào cùng một ngày và công tác cho đến tận bây giờ.

Người đa cảm hay hoài niệm. Những lúc thư thả ngồi với chén trà, cái điếu ục, nhớ lại những chuyện hồi còn bé thì buồn cười lắm. Lúc ấy hắn có một bịch bi, nó là những viên tròn tròn bằng cỡ quả xoan, nặn bằng đất, nhuộm xanh đỏ tím vàng. Độ một trăm viên đựng trong cái túi nilon, và một bịch bóng bay nhiều màu đẹp lắm. Bọn trẻ con chúng tôi rất thích những thứ đồ chơi này. Tôi nghĩ: “Nó có hẳn một bịch thả nào nó chả cho mình một viên”. Nhưng đợi mãi nó vẫn không cho. Khi hai thằng giở trò chơi bi, nó chỉ cho tôi mượn, chơi xong lại giả nó. Thèm quá tôi bảo nó:

- Mày bán cho tao một hào.

Nó vào bếp lấy con dao chặt đôi viên bi đất đưa cho tôi một nửa. Tôi ngắm nửa viên bi, bảo:

- Thế này thì chơi làm sao được?

- Hai hào một viên, mày có một hào thì nửa viên là phải rồi, còn gì nữa.

Thế là mất toi một hào. Nhưng tôi vẫn cất nửa viên bi chả biết rồi để làm gì, vất thì tiếc. Về nhà xin mẹ hai hào mua hắn cả một viên thì mới chơi được. Bóng bay thì nó chọn một quả rất mỏng bán cho tôi rồi xui tôi thổi thật to. Thổi hết hơi, nó bảo lấy bơm xe đạp bơm. Quả bóng nổ cái “bụp”, thế là lại phải mua của nó quả khác.

Nhưng chẳng bao giờ tôi nghĩ xấu về thằng Tiện bạn tôi vì tôi thấy nó là thằng chả nói dối tôi bao giờ. Là bạn thân tôi thấy tính cách của nó cũng hay hay. Nhà chúng tôi nghèo. Đứa nào cũng chỉ có một bộ quần áo nâu, đi học mới mặc. Ở nhà thì quần đùi áo lót. Khi giặt không kịp khô, tôi phải mượn quần áo của anh tôi mặc. Thằng Tiện không có anh, mặc dăm hôm, nhè hôm trời nắng nó mới giặt. Có đợt trời mưa cả tuần. Quần chưa khô hẳn, nó mặc kệ cứ mặc đi học. Thấy thế tôi bảo:

- Bộ quần áo mặc đi học thỉnh thoảng mày không giặt à?

- Lâu lâu mới giặt. Giặt nhiều vừa tốn xà phòng, vải lại chóng rách.

Tiện có đôi giày ba ta trắng nhưng chỉ đi học nó mới dùng. Đi chân đất ra đầu làng mới xỏ giày. Lúc về đến đầu xóm lại tụt giày ra đi đất. Đôi giày tôi với nó mua cùng một ngày, tôi đi đã rách mõm, sắp phải bỏ. Đôi của nó vẫn còn tốt. Tôi nghĩ không biết có phải vì thế mà mẹ nó đặt cho cái tên Hà Tiện không?

Lên cấp ba, vì xa nhà chúng tôi phải lưu trú ở ký túc xá, sáng đi học chiều đi rừng kiếm củi bán lấy tiền mua gạo, mua mắm tôm, sách vở (thời chúng tôi chưa phải đóng học phí như bây giờ). Ăn cơm trưa xong nó bảo: “Đi củi luôn, cơm no vác khỏe, lúc nữa bụng đói không vác được nhiều”. (Có lẽ vì thế mà sau này hai chúng tôi đều có vấn đề về dạ dày chăng?).

Nhớ một lần bà ở đầu phố thuê chúng tôi làm cái cầu nước (kiếm độ hơn chục đoạn cây gỗ bằng bắp chân, dài độ hai mét lát thành cái sàn để đứng rửa chân tay). Vì không rành cây rừng, chúng tôi chặt mấy cây sơn về làm cầu nước cho bà kia. Chiều hôm sau xuống phố qua nhà, thấy mặt đứa con gái của bà sưng húp thế là chúng tôi phải vào rừng lấy cây khác làm đền. Nhìn những đoạn sơn hắn bảo:

- Giấu chỗ khuất đợi khô làm củi bán.

Tôi bảo:

- Nhỡ người dùng củi lại bị sơn ăn thì sao?

- Sơn ăn từng mặt. Hai thằng mình ôm cây sơn ngủ cả ngày có việc gì đâu?

Tôi nghĩ thầm “thằng cha này kiệt xỉ cả từng khúc củi rừng”.

Ở ký túc xá hai thằng tôi nấu cơm ăn chung. Gạo thì dùng tiền bán củi mua cũng đủ, còn thức ăn chủ yếu là rau rừng với mắm tôm. Mắm tôm thì nhất định phải mua rồi. Chỉ cần năm lạng với một lạng thịt lợn, vài củ hành chưng lên, bỏ vào ống bắng nút kín, ăn cả tuần. Nói đến rau xanh Tiện bảo:

- Ở rừng mà đi mua rau là ngu.

- Sao mày nói vậy.

- Đồi núi mênh mông. Ngót rừng, cây mảnh bát, rau dớn…đầy, chỗ nào chả có. Không biết hái về mà ăn lại đi mua thì chả là ngu à. Đồng tiền có phải lá mít đâu. Thế là chúng tôi quanh năm rau rừng nấu canh với mắm tôm mà vẫn béo khỏe, học tập tốt, lấy củi giỏi.

Một chiều hai thằng đang cậy rau má ở vệ đường (rau má trộn lẫn lá bắp cải già muối chua rất ngon) thì cái Súa qua (Súa là con gái bà chủ đã thuê chúng tôi làm cầu nước ấy). Súa ít tuổi hơn bọn tôi một tí, nó học dưới chúng tôi hai lớp. Nó chưa phải hạng đẹp gái, nhưng không hiểu sao ngắm phía sau nó, hồn tôi tự nhiên muốn tìm định nghĩa “thế nào là phồn thực”, lạ thế chứ lị! Ngồi vệ cỏ, Súa nhìn chúng tôi thủ thỉ:

- Các anh đúng là vất vả, thiếu thốn mà anh nào cũng điển trai, học giỏi.

Trước nhận xét của Súa, chúng tôi chả biết nói gì. Ngồi một tí, Súa đứng dậy khe khẽ:

- Em phải về nấu cơm.

Tôi bảo:

- Ừ, Súa về. Nhớ ở dưới phố có ai thuê làm gì, ví dụ làm cầu nước, rào vườn, làm chuồng lợn, chuồng gà, dạy trẻ con học... thì mách bọn anh nhé?

- Vâng.

Từ nãy đến giờ, tuy gọi là ngồi chuyện nhưng thằng Tiện vẫn vừa chuyện vừa lúi húi cậy rau má. Súa đứng dậy đi, tôi châm một điếu thuốc, vừa hút vừa ngắm nàng: “Ôi, mái tóc óng mượt, bồng bềnh trong gió núi. Hai quả mông nom như hai nửa quả mít, tròn mẩy cứ bật sang bên này, rồi lại bật sang bên kia theo nhịp bước”. Từ trong sâu thẳm hồn tôi bỗng thấy đời sao mà đẹp!

Sau này mãi khi đã đi làm cán bộ tôi vẫn nhớ hình ảnh hai thằng tìm xin mấy bà ăn trầu ít vôi để luộc vở cũ cho phai chữ rồi phơi khô viết lại. Mỗi tội thứ giấy này viết hay bị nhòe, nên phải viết vội. Có lẽ chính vì thế mà bây giờ chúng tôi viết rất nhanh, không cần giấy phóng (dùng một tờ giấy tốt kẻ dòng đậm, lót xuống dưới, dòng kẻ hiện lên lờ mờ theo đó mà viết).

Nhớn thêm tí nữa, nhà nước tuyển cho đi học một lớp sáu tháng, rồi đi làm cán bộ. Học xong nhà trường cấp cho mỗi đứa một cái ruột chăn bông ba cân (không có vỏ) và một cái áo bông có cả ruột cả vỏ. Cổ áo có miếng lông giả đủ ấm. Hai thứ đó tôi dùng một thời gian ngắn thì vất. Thằng Tiện dùng hai mươi năm vẫn còn tốt. Thỉnh thoảng rét lắm nó mới lấy ra dùng còn toàn đóng gói cất cẩn thận.

Máu tiết kiệm của hắn thể hiện ở cả cái sự mặc. Cái quần dài rách thải ra hắn không vất mà cắt bỏ hai ống chế thành quần đùi. Một hôm tôi sang chơi, ngồi xem hắn băm rau lợn, thỉnh thoảng cứ thấy nó buông tay dao dẹm dẹm ống quần đùi. Bỗng hắn đứng dậy, miệng khẽ lẩm bẩm: “thứ quần đùi tự chế này chỉ đứng thôi, ngồi không được”. Đặng, hắn buột miệng ứng khẩu:

 

 

Kìa ai trán hói tay gầy

Ngồi băm rau lợn gối tày mang tai

Áo may ô trễ xuống vai

Quần đùi chế bởi quần dài thành ra…

 

Thằng Tiện tiết kiệm lắm, đến cái tăm xỉa răng, xỉa xong, nó cũng bỏ túi, bữa sau dùng lại. Trên đường đi, gặp cái đinh hay cái ốc vít nó cũng nhặt về bỏ ống bơ, bảo có lúc dùng tới! (Tiện có cái ống bơ to, trong đựng rất nhiều thứ linh tinh như những cái đinh gỉ, những cái ốc vít cũ, những cái long đen… đủ loại). Thấy thế, tôi bảo:

- Mày hà tiện quá.

Nó bảo:

- Ông Lê Quý Đôn nói: “Tùng tiệm thì thường được đủ”.

- Ơ, thế mỗi mày đủ còn người khác thiếu cả à?

Nó cười hề hề.

*

Một lần đi củi hai thằng ngồi bìa rừng tâm sự, tôi rụt

rè bảo:

- Tiện à.

- Gì?

- Kể ra thiên hạ cũng nhiều người hà tiện, nhưng mày hà tiện quá. Hà tiện đến cung bậc gắt gao dễ thành hạ tiện đấy.

- Kệ tao, mày cứ lo cái thân mày đi.

Góp ý với nó xong, tôi lại nghĩ: “Nó hà tiện quá, mình thì lại hoang quá”. Chỉ trong hơn một năm mà tôi làm hỏng mấy mối tình, hoang toàng, thật chẳng ra làm sao. Có khi tôi cần tìm gặp lại Súa, Súa là mối tình thứ tư hay thứ năm gì đó của tôi. Lúc ấy, vẫn thấy nàng đeo cái nhẫn bằng bạch kim ở ngón tay út. Người đeo nhẫn ở ngón út, nói lên rằng, vẫn chưa cùng ai, vẫn đang là người của tự do. Đúng rồi, ngay bây giờ tôi đi gặp Súa. Mặc dù trời đang mưa rất to. Mưa to cũng mặc kệ, tôi cứ đi. Mặc áo mưa đi tìm Súa. Lòng tôi thầm tự nhủ: “Không nên lãng phí, lãng phí của giời là có tội với thiên nhiên!”. Bây giờ thỉnh thoảng ngồi nhớ lại chuyện xưa lại bỗng bật buồn cười, buồn cười quá!

N.Đ.L

Minh họa của An Bình