Truyện ngắn của Bàn Loan

 

 

 

Một chữ cắn đôi cũng không biết ấy vậy mà bà Nải lại hăng hái tham gia thi dân vận khéo của xã mới là chuyện lạ.

Chuyện xảy ra ở một làng quê miền núi, trong làng không ai đi thoát li thành cán bộ cả, làng có vài cô giáo thì toàn là người ngoài xã, ngoại huyện hoặc ngoại tỉnh về làm dâu, trẻ con trong làng chỉ học hết lớp 9 hoặc lớp 12 là đi công ty kiếm tiền. Mọi công việc ở nhà đều do các ông bà đảm nhận, còn lớp trẻ thì họa lắm mới có một người ở nhà vì có con nhỏ chưa đi làm được. Một buổi chiều cô Thúy Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn đến nhà tìm bà Nải. Nhìn thấy bà từ đằng xa cô Thúy đã hồ hởi chào.

- Cháu chào bà Nải ạ, bà có rảnh không cháu muốn nói chuyện một tí.

Bà Nải đang lúi húi trồng rau, ngẩng lên thấy cô Thúy liền trả lời.

- Bà thì lúc nào chả rảnh, thế có chuyện gì?

- Cháu đến tìm bà là muốn nhờ bà đi tham gia thi dân vận khéo cùng bọn cháu ở ngoài xã bà đồng ý nhé!

Thúy vừa nói vừa đưa mắt thăm dò bà Nải. Không nhịn được cười bà cười hô hố như kiểu sảng khoái lắm ý. Bà là người vô tư như các cụ bảo là người ăn to nói lớn, thẳng như ruột ngựa. Bà có cái tật cứ gặp ai là phải hỏi bằng được hôm nay họ làm gì hoặc là đi đâu thế nên mọi người mới đặt cho bà cái tên là bà Nải. Nải là tiếng dân tộc của bà có nghĩa là hỏi, còn tên thật của bà ấy là bà Lan. Sau khi cười xong bà Nải mới quay ra hỏi cô Thúy.

- Tao hỏi thật mày nhá, mày xỏ lá tao đấy à? Tao có biết đọc cái chữ đâu mà bắt tao đi thi hả. Thế bọn trẻ để làm gì, để trang trí thôi à?

Cô Thúy phân trần:

-  Không phải đâu bà ạ, đội thi cần phải có đủ diễn viên mới được, bọn cháu tìm được rồi nhưng còn thiếu vai một bà già già một chút để đóng vai bà già hay đòi hỏi chế độ, bà giúp cháu nhé!

Bà Nải lại cười.

- Tao có biết đọc chữ đâu mà biết diễn kịch.

- Cháu sẽ dạy bà ghi nhớ thuộc lòng là được mà.

Thủy năn nỉ, bà Nải miễn cưỡng.

- Ờ, để tao thử nếu mà không nhớ được thì chúng mày đừng cười tao đấy nhé.

Thúy nói mừng như bắt được vàng.

- Hoan hô bà Nải thế mới là thanh niên chứ, bà nhận lời rồi đấy nhé, không được nuốt lời đâu đấy, phải làm thanh niên gương mẫu đấy, ha ha. Nói rồi cô Thúy vui vẻ ra về để còn chuẩn bị kịch bản và đạo cụ để tối còn ra nhà văn hóa thôn tập kịch.

Buổi chiều sau khi mặt trời đi ngủ cả nhóm bắt đầu gọi nhau đi tập. Mỗi người một vai bà Nải đóng vai tên nhân vật là bà Nải luôn, cô Thúy vai cháu bà Nải, anh Hòa trưởng thôn vai chồng bà Nải, còn cô con gái bà Nải thì lại đảm nhận vai cán bộ xã cơ đấy. Mọi việc phân công xong xuôi êm đẹp nhưng đến lúc tập mới xảy ra chuyện cười vỡ bụng. Cô Thúy kéo chiếc loa ra giữa sân khấu rồi bắt đầu cho mọi người tập nói vào micro xem giọng của mình thế nào, đến lượt bà nải thì ối dồi ôi, khi bà vừa nói a lô, a lô thì cả nhóm giật mình, người thì bịt tai người thì ôm bụng lăn ra cười vì bà nói như hét trong loa. Thế rồi mọi người đều nhập vai diễn thử, còn riêng bà Nải thì cứ ngồi xem mọi người tập vì bà chưa đọc lời thoại của mình. Bà nói với mọi người là bà không biết chữ nhưng thực ra bà vẫn biết đọc chỉ tội viết thì không ra chữ mà thôi. Mọi người vào vai xong đến lượt bà Nải, thấy bà vừa đi vừa cầm chai nước tu ừng ực, chân đi chữ bát cười ha ha mọi người trố mắt ra nhìn, ông trưởng thôn hỏi:

- Bà Nải làm gì thế?

- Thì tôi đóng vai bà say rượu rồi chửi cán bộ không phải à?

Bà Nải vẫn giả vờ say như thật, nói lè nhè.

- Sao bà bảo bà không biết chữ mà vẫn biết kịch bản nói gì à?

Cô Thúy tròn mắt hỏi.

- Thì tao nhìn qua là biết mà, ha ha. Không phải tên vở kịch là “Tao không ngu đâu” à?

Bà lại cười hô hố rồi tiếp vai của mình, bà giơ tờ thông báo đóng góp các khoản của thôn lên đọc như đúng rồi. Đọc xong bà đập mạnh tay xuống bàn, hai tay chống hông chân loạng choạng oang oang chửi:

- Mẹ cha mấy cái thằng cán bộ thôn này, nhà bà mày là hộ nghèo, chẳng cho bà mày thì thôi còn đóng đóng cái gì, cứ đợi đấy, bà mày không ngu đâu.

Anh trưởng thôn thấy vậy cứ mắt tròn mắt dẹt nhìn bà Nải rồi gật gù lẩm bẩm: “Thì ra bà này biết đọc chữ, thảo nào bà nuôi được mấy đứa con nhà bà học tốt vậy, cả ba đứa con đứa nào cũng học đại học cả. Thật là đáng nể”. Đang mải suy nghĩ anh Hòa giật mình vì cô Thúy quát ngay sau lưng.

- Kìa bác Hòa vào vai với bà Nải đi chứ!

- Ờ để tao thử xem.

Anh Hòa khẩn trương, nói rồi đi ra ngoài vác cái cuốc, quần sắn ống thấp ống cao đi vào quát bà Nải:

- Ô cái bà này làm gì mà giờ này chưa nấu cơm, lại còn uống rượu à! Đàn bà gì mà suốt ngày say xỉn.

 Bà Nải đưa ra cái giấy báo các khoản của nhà chưa nộp cho ông Hòa.

- Đấy ông xem đi chúng nó láo như này mà, nhưng tao có ngu đâu mà đóng góp.

Nói rồi bà lại dốc chai rượu lên tu ừng ực rồi cười ha ha.

Thúy cười muốn rụng cả hàm luôn vì thấy bà Nải không biết chữ mà vẫn biết diễn kịch thì vui lắm. Cô tuyên bố xanh rờn.

- Sau cuộc thi này sẽ yêu cầu trưởng thôn in cho bà Nải một cái giấy khen, ha ha.

Cả nhóm cùng nhau cười vui vẻ rồi không ai bảo ai đồng loạt nói.

- Tối nay tập vậy thôi mai ta đi tập tiếp.

Thúy nói với bà Nải:

- Bà Nải về tự đánh vần đọc lại vai diễn của mình đi nhé, tối mai ra đây tập là múc luôn đấy!

Bà Nải hỏi cô Thúy:

- Tao diễn vậy có được không, sao thấy bọn mày cười nhiều thế?

- Bọn cháu cười vì bà diễn hay quá còn gì nữa.

Nghe Thúy nói bà Nải không tin vào tai mình nhưng cũng thấy vui vui. Buổi tập thứ hai, cả đoàn đã đến đông đủ còn thiếu bà Nải mọi người bảo nhau ngồi đợi mãi không thấy bà ấy đến, cô Thúy sốt ruột, gọi điện thoại thì không thấy nghe máy liền đến nhà bà xem như thế nào. Đến nửa đường thì gặp bà ấy đang trên đường đến Nhà văn hóa tập.

- Đông đủ rồi, bây giờ ta bắt đầu tập phần tiếp theo phần hôm qua nhé.

Cô Phương con gái bà Nải bảo với Thúy:

- Cứ cho bà Nải tự thoại phần của mình đi đã.

- Thế cũng được, bà nhớ phần của mình chưa?

Anh Hòa hỏi.

- Ừ thì cứ thử xem nào, diễn cái gì thì khó chứ diễn đòi cái tiền nghèo thì tao thuộc làu, ha ha.

Bà Nải nói chắc như đinh đóng cột.

- Vậy thì ta vào vai thôi.

Nói rồi anh Hòa chuẩn bị vác cuốc tiếp đoạn tập hôm qua với bà Nải.

- Bà Nải này tôi có chuyện muốn nói với bà. Lại cái chuyện thoát nghèo á, thôi khỏi phải nói tao biết thừa, nhưng tao không ngu đâu, còn lâu nhá.

 Bà Nải nói làm cho anh Hòa loát không kịp nên cứ đứng đó mà cười. Một lúc sau anh mới nhập vai:

- Nhưng mà hôm qua tôi đi họp thôn, họ nói còn mỗi nhà mình là chưa chịu thoát nghèo thôi, tôi xấu hổ quá đi.

Bà Nải loạng choạng khoát tay rồi dứ dứ vào mặt chồng.

- À lôi, có cái gì mà xấu hổ ọ, nghèo sướng như tiên, cái gì cũng được cho. Tiền điện, tiền học, gạo ăn..., đi chữa bệnh cũng không mất tiền có ngu mới không biết nghèo.

Nhìn bà Nải diễn quá nhập vai cô Thúy nói thầm

với Phương.

-  Bà chậm chữ nhưng diễn tốt quá chị ạ.

Nghe vậy Phương mới kể lại cho Thúy nghe về suy nghĩ của mẹ mình.

- Mẹ chị bảo là bà muốn làm một việc gì đó để đưa cái suy nghĩ của bà con thôn ta thoát ra khỏi tư tưởng trông chờ đòi hỏi từ Nhà nước. Bà muốn mọi người cùng nhau chung tay xây dựng nông thôn mới nhưng mọi người cứ ỷ lại bà không thích đâu. Chắc vậy nên bà mới cố gắng truyền đạt thông điệp này bằng vai diễn của mình. Nghe vậy Thúy phân trần.

- Ai cũng nghĩ được như bà thì tốt quá, chả mấy mà thôn ta bằng các thôn bạn.

Mọi chuyện diễn ra êm xuôi, nếu như không có cái tối bà Nải say rượu đó.

Hôm đó bà Nải say rượu thật, không biết sao bà lại uống rượu. Trên đường đi tập bà liền rẽ vào nhà bà Lành. Bà Lành nổi tiếng với cái tư tưởng ỷ lại vào các chế độ, nhà bà không bao giờ chịu đóng góp các khoản trong thôn và luôn đòi hưởng hộ nghèo. Vừa vào nhà, bà liền chỉ tay vào mặt bà Lành.

- Tôi nói cho bà biết nhé, bà là cái đồ không biết xấu hổ. Cái gì cũng không đóng góp nhưng vẫn đòi xin ở hộ nghèo, không chịu thoát nghèo, chuyến này tôi cho bà biết mặt.

Bà Lành không hiểu chuyện gì xảy ra, bà đứng chôn chân giữa cửa. Bà Nải lại tiếp.

- Bà ra nhà văn hóa mà xem, người ta nói xấu thế mà không biết à? Cái gì mà không chịu thoát nghèo ấy, đó là nói bà đấy.

Lúc này bà Lành mới hiểu ra sự thật, bà hằm hằm cái mặt rồi cầm tay bà Nải lôi xềnh xệch ra thẳng nhà văn hóa. Cả đoàn tập kịch trố mắt kinh ngạc không hiểu chuyện gì xảy ra thì bà Lành đã chí chóe.

- Đâu tao xem đứa nào xỏ xiên tao cái gì nào. Tao nghèo kệ tao, tao không thoát nghèo kệ tao, việc gì đến chúng mày phải lên kịch bản chửi tao.

- Bà Lành ơi, bà nghe ai nói là bọn cháu chửi bà, có ai nói gì đâu, bọn cháu tập kịch đi thi mà.

 Cô Thúy phân trần với bà Lành.

- Tập cái gì mà tập, tập kịch mà lại nói là người không chịu thoát nghèo là tao à, đòi hưởng quyền lợi gì gì đó à? Bà Nải vừa nói với tao thế đấy.

 Bà Lành vẫn tức sôi máu, bà Nải lúc này cứ như không có chuyện gì xảy ra, bà ngồi lim dim mắt nhìn bà Lành, nghe bà Lành chửi mọi người rồi bà nói với giọng lè nhè như người say rượu thật sự.

- Bà không dám nhận cái tật xấu của mình à, nhận mẹ đi cho thông não.

Bà lành giơ tay định tát bà Nải thì Phương cầm tay bà ngăn lại.

- Bà ơi, mẹ cháu say rượu nói thế cũng hơi quá, nhưng mẹ cháu nói đúng sự thật đấy bà ạ. Bọn cháu tập kịch này không phải nói riêng nhà bà mà cái này là phản ánh tình trạng chung của bà con trong xã và trong thôn hiện nay thôi. Bọn cháu hi vọng qua tiểu phẩm dự thi của thôn ta sẽ có nhiều gia đình xin thoát nghèo vượt khó vươn lên để giảm gánh nặng cho nhà nước bà ạ. Mẹ cháu cũng không muốn đóng vai này đâu nhưng vì tập thể thôn ta, bà cũng không thể trách mẹ cháu cũng như chúng cháu được.

Bà Lành nghe cô Phương nói một hồi thì im hẳn không nói gì thêm, bà nhìn bà Nải với ánh mắt căm ghét rồi dứ dứ nắm đấm vào mặt bà Nải rồi quay phắt ra cửa đi về. Lúc này bà Nải mới đứng dậy rồi nói oang oang:

- Ha ha, thế mà hay, nói trúng tim đen của bà này rồi, sướng sướng chuyến này xem có biết xấu hổ không.

Nói xong bà bảo mọi người:

- Tập thôi các cháu ơi!

 Anh Hòa lắc đầu nói:

- Bà say thế tập sao được, hôm nay có gì vui hay sao mà bà uống rượu thế?

 Bà Nải khoát tay.

- Không có gì đâu, tao uống một chút thôi, giả vờ say để cho bà Lành một bài học thôi, tập đi.

- Tí nữa thì bị bà Lành đánh oan.

Phương nói rồi nhìn mẹ cười. Cả đoàn lại vui vẻ tập phần còn lại. Đến đoạn bà Nải chửi cô Phương cán bộ xã thì cả đoàn không nhịn cười được.

Cô Phương giải thích với bà Nải:

- Thật ra cháu chỉ vào thăm ông bà thôi.

Bà Nải lườm cô Phương rồi chu mỏ đanh đá:

- Thật à, chứ không phải như mấy cái cán bộ trước à? Đến đây ngó trước ngó sau, sau đó bảo cái nhà tôi là cuối năm nay thoát nghèo đi bà nhé. Hứ, tôi không ngu đâu. Hãy đợi đấy.

Anh Hòa đứng bên cạnh liền nói.

- Cái bà này, cái mồm ác quá!

Bà Nải quay sang phía anh Hòa.

- Ơ cái này là tập mà.

Thế là cả đoàn phá lên cười. Gay cấn và gây cười nhất là đoạn cuối. Cả đoàn đều ôm bụng cười bà Nải ở cái đoạn mà cô Phương khuyên bà Nải đăng ký thoát nghèo mà bà ấy không nghe còn quay lại mắng ông chồng:

- Nhà tao thế này thì thoát nghèo sao được. Cái ông này thì biết cái gì, ngày mai để tao đi họp thôn, tao còn đòi lấy cái sổ nghèo, đòi cái tiền họ cho ăn Tết nữa, nhìn tao thế này thôi tao khôn lắm đấy ha ha.

- Cái bà này làm cho tôi xấu hổ quá đi.

Anh Hòa chồng bà Nải nói rồi đi ra ngoài. Cô Phương lại nhẹ nhàng giải thích về các nguồn vốn được hỗ trợ.

- Khi thoát nghèo còn được hỗ trợ 50 triệu để làm nhà mới nữa bà Nải ạ.

Lúc này bà Nải làm như ngạc nhiên thật sự, bà nhìn sát mặt cô Phương rồi nói:

- Thế được cho 50 triệu thật à? Nhưng mà 50 triệu là bao nhiêu tiền hả cán bộ?

 Lúc này mọi người ôm bụng lăn ra sàn nhà mà cười không nhặt được mồm vì thấy bà Nải diễn quá đạt. Tối thứ năm là tối cuối cùng tập dượt, trưởng thôn lên loa mời bà con đến xem và góp ý cho đoàn để hôm sau đi thi. Khi bà con đã đến đông đủ, tất cả mọi người đều nghĩ bà Nải sẽ không làm được, vì họ đã truyền tai nhau là bà Nải không biết chữ. Trong đám đông đó tất nhiên có cả bà Lành. Vở kịch bắt đầu sau phần giới thiệu vai nhân vật và tên tiểu phẩm của cô Phương thì bà con bắt đầu xì xèo:

- Xem cái bà Nải mù chữ ấy có biết diễn không.

 Vở kịch diễn ra trơn tru không hề vấp một chút nào, bà con chỉ mong đến vai bà Nải để xem, mọi người không nghĩ là bà ấy lại diễn nhập vai đến vậy. Sau khi kết thúc bà con vui mừng hoan hô không ngớt. Mấy cháu học sinh trong xóm hô to:

- Bà Nải giỏi quá đi! Bà Nải giỏi quá! Hoan hô bà Nải!

 Bà Nải vui lắm bà hứa với bà con rằng ngày mai đi thi sẽ rinh giải về cho thôn mình. Khi chuẩn bị ra về bà Lành tự nhủ: “Mai mình cũng xin thoát nghèo thôi, chứ xem vở kịch này cảm thấy xấu hổ quá, mà hơn nữa thoát nghèo cũng được hỗ trợ rất nhiều thứ mà”.

Hôm sau cả đoàn đi thi ngoài xã.

 Bà Nải lộng lẫy trong bộ áo váy dân tộc mình và bà diễn một cách xuất sắc. Cả đoàn đều diễn rất tốt, khớp thời gian vở kịch lại phù hợp với chủ đề của cuộc thi “Dân vận khéo” nên đoàn đạt giải nhất. Đến lúc Trưởng ban Tổ chức đích thân mời bà lên nhận giải thì bà vui lắm.

 - Xin trân trọng kính mời bà Lý Thị Nải, thí sinh thôn... lên nhận giải diễn viên xuất sắc nhất trong cuộc thi ngày hôm nay!

Vừa dứt lời cả hội trường vỗ tay như pháo nổ. Bà Nải xấu hổ quá, mặt đỏ tưng bừng bước lên sân khấu, sau khi nhận giải ban tổ chức hỏi về nguyện vọng của mình thì bà không quên trình bày về nguyện vọng muốn đưa thôn mình thoát nghèo xây dựng nông thôn mới. Bà hứa sẽ cùng bà con trong thôn hưởng ứng tốt chủ trương xây dựng nông thôn mới để thôn xóm của bà được giàu đẹp hơn. Đồng chí Chủ tịch xã nghe bà nói như vậy thì vui mừng bắt tay và nói với bà Nải:

- Cháu mong tất cả Nhân dân trong xã mình đều có suy nghĩ tích cực và nhận thức đúng đắn như bà, được như vậy thì còn gì bằng, xã hội ta sẽ ngày càng tiến lên bà ạ. Cháu tin chắc thôn của bà sẽ làm được, chúc bà cùng mọi người thành công nhé!

Bà Nải rưng rưng nước mắt vì quá vui, ngồi yên vị xuống ghế bà lẩm bẩm: “Chắc chắn sẽ làm được, sẽ làm được”.

Vũng Tàu, tháng 4 năm 2025

B.L

Minh họa của An Bình