Ghi chép của Tân Điều

Đã hơn mười năm trôi qua nhưng những ký ức, kỷ niệm cũ vẫn còn mãi trong tâm trí các nhạc sĩ đã tham gia chuyến đi thực tế tại Lạng Sơn năm ấy. Đó là năm 2011, Trại sáng tác âm nhạc được tổ chức vào dịp cuối năm. Thông thường các Trại sáng tác trước đây cứ khai mạc xong là anh em ai về nhà nấy, hết thời hạn đến nộp tác phẩm. Nếu có đi thực tế thì cũng chỉ loanh quanh mấy nơi trong tỉnh, hết Tân Trào lại đến Kim Bình rồi hồ Na Hang. Nhưng lần này thì khác, Ban tổ chức muốn tạo cho anh em có không khí sáng tác chứ không giới hạn về chủ đề tác phẩm. Cho nên, dù trong những ngày cuối năm khá bận rộn nhưng Ban tổ chức vẫn quyết định cho anh em đi thực tế tại tỉnh Lạng Sơn.

Đây cũng là Trại sáng tác âm nhạc đầu tiên Thường trực Hội cho các học viên đi thực tế ra bên ngoài tỉnh nên anh em rất phấn khởi. Đúng theo kế hoạch, sáng 26 tháng 11 đoàn nhạc sĩ của Tuyên Quang đã lên đường hướng về quê hương Xứ Lạng. Đường rộng xe chạy êm, tất cả không gian vùng chiến khu Việt Bắc lần lượt  hiện ra trước mặt thật mới mẻ. Những anh chưa được đến lần nào thì đã đành đằng này có anh đã đến ít nhất một lần, thậm chí như nhạc sĩ Trần Ngoan suốt cả quãng thời trai trẻ học tập và công tác ở vùng đất này thế mà hôm nay vẫn thấy ngỡ ngàng. Xe đang đi trên địa phận Đình Cả - Võ Nhai, mãi đến khi thấy tấm biển bên đường ghi địa danh Ngả Hai anh Trần Ngoan mới chột dạ và hồ hởi kể về thời anh học Trường Nghệ thuật Việt Bắc sau đó lại công tác ở Đoàn ca múa Bắc Thái (cũ) các anh đã ở và đi lại vùng này rất nhiều lần. Cũng phải thôi, thời kỳ ấy “Đường Bắc Sơn, Đình Cả, Thái Nguyên” đã thuộc làu trong ký ức mỗi chúng ta nhưng làm sao đã thênh thang được như bây giờ.

Hết Võ Nhai là đến Bắc Sơn, huyện đầu tiên của Lạng Sơn, mảnh đất đã ghi dấu ấn đậm nét vào trang sử vẻ vang của dân tộc. Cảm giác đầu tiên khi đến đây là miền khí hậu trong lành, núi non trùng điệp với những dãy núi đá còn đậm chất hoang sơ, đường quanh co uốn lượn với những cua tay áo ẩn chứa nhiều điều kỳ vĩ. Trên đỉnh đèo Tam Canh là Đài chiến thắng ghi lại chiến công của quân du kích Bắc Sơn ngày 23/4/1945 đã phục kích tiêu diệt 7 tên lính Nhật trên đường kéo vào Bắc Sơn. Không gian ở đây thật tĩnh mịch, ngay bên cạnh Đài chiến thắng có mấy chú dê đang nghịch ngợm leo trèo trên những vách đá chênh vênh, tất cả anh em trong đoàn đã dừng lại để chụp ảnh kỷ niệm.

Đến huyện Văn Quan thì đã quá trưa, mọi người đều mệt và đói nên dừng lại nghỉ. Thị trấn này khá bình dị chạy dài theo đường quốc lộ, người dân ở đây rất thân tình cởi mở. Nói là nghỉ nhưng ăn xong là mọi người đã vội gọi nhau lên xe đi tiếp, trên xe lại rôm rả đủ thứ chuyện, toàn đàn ông với nhau nên cũng thoải mái nói chuyện tiếu lâm. Tham gia nhiều nhất cho chuyên mục này chính là lái xe Quang Đạo, chẳng biết anh chàng tích cóp từ bao giờ mà cứ thỉnh thoảng lại tung ra một chuyện làm cho các bố già cũng phải phát ngượng. Vui chuyện nên vượt qua huyện Bình Gia lúc nào chẳng hay, sang chiều thì đến thành phố Lạng Sơn, cả đoàn vào nghỉ tại nhà nghỉ Bích Sơn ngay cạnh chợ Đông Kinh. Lạng Sơn bây giờ đã thay đổi quá nhiều lại đúng vào dịp vừa kỷ niệm 180 năm thành lập tỉnh nên các đường phố rực rỡ các pa-nô, khẩu hiệu.

Khoảng 15 giờ đến thăm Hội Văn nghệ Lạng Sơn, anh Hoàng Quang Độ - Phó Chủ tịch Hội và mấy anh em trong Văn phòng vui vẻ tiếp đoàn. Đến đây mới biết bên này vẫn chưa nhận được công văn liên hệ của Hội Văn nghệ Tuyên Quang đã gửi từ mấy hôm trước. Hôm nay lại là ngày thứ bảy cả cơ quan không làm việc cho nên anh Độ phải gọi điện thoại cho từng người, tuy có hơi bất ngờ nhưng anh em Lạng Sơn vẫn rất vui vẻ và chân tình. Trong căn phòng ấm áp của Hội Văn nghệ Lạng Sơn đã diễn ra buổi gặp gỡ trao đổi hết sức cởi mở. Tuy có những khác biệt nhưng nhìn chung đều là hai tỉnh miền núi nhiều dân tộc nên những khó khăn thuận lợi xem ra nó cũng na ná như nhau. Sau khi anh Độ đã giới thiệu sơ qua về quê hương Lạng Sơn, anh Ân cán bộ Văn phòng Hội đã đưa anh em đi một vòng thăm thành phố Lạng Sơn. Lại nhớ câu “Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa, có nàng Tô Thị có chùa Tam Thanh”, đến Lạng Sơn mà chưa đến những nơi này thì coi như chưa đến Lạng Sơn. Phải chăng vì câu thơ ấy mà chúng tôi dừng lâu nhất ở khu vực chùa Tam Thanh và leo lên từng bậc đá để vào trong động Tam Thanh, mặc dù mọi người khá mệt. Ngay tối hôm ấy tất cả lại đi chợ Kỳ Lừa chủ yếu là đi chơi để biết chợ đêm Kỳ Lừa như thế nào.

Sáng hôm sau, mặc dù vẫn có lời mời hẹn ăn sáng từ tối hôm trước nhưng vì không muốn phiền anh em Lạng Sơn nên chúng tôi ra khỏi thành phố mới gọi điện viện lý do này nọ để từ chối, cả đoàn lại hăm hở theo hướng Đồng Đăng lên thăm cửa khẩu Hữu Nghị. Không gian ở đây khá tĩnh lặng và trang nghiêm mặc dù vẫn có từng tốp hành khách Trung Quốc làm thủ tục qua cửa khẩu vào Việt Nam. Nhìn núi non cảnh vật ở đây bất giác lại nhớ về một thuở Ải Nam Quan với trang sử vàng dựng nước và giữ nước của cha ông ta. Trái với dáng vẻ bên ngoài, các anh bộ đội biên phòng lại rất niềm nở, sau khi chúng tôi đặt vấn đề các anh còn cử một chiến sĩ cùng đi và hướng dẫn rất tỉ mỉ ranh giới giữa hai nước, những nơi chúng tôi có thể đi lại và anh còn vui vẻ chụp ảnh chung với cả đoàn. Sau khi đã chụp khá nhiều ảnh và chào tạm biệt các đồng chí biên phòng anh em tiếp tục đến chặng cuối cùng là cửa khẩu Tân Thanh.

Trái ngược hoàn toàn với cửa khẩu Hữu Nghị, ở đây đúng là cửa khẩu buôn bán, đường vào đang được cải tạo sửa chữa nên rất xấu, từng đoàn xe nối đuôi nhau vào ra, mỗi khi gặp nhau phải đi chậm lại, bụi bay mù mịt. Tân Thanh là cả một thế giới người và hàng hóa, hàng hóa bày bán ở đây đích thị là hàng Tàu rồi, chất lượng thì có trời biết. Còn con người thì thấy đủ cả ta lẫn Tàu, tiếng Việt và tiếng Tàu cứ pha trộn vào nhau tạo thành một thứ âm thanh náo loạn xô bồ. Nhìn sang quầy hàng bên cạnh thấy một cô gái hỏi mua bằng tiếng Việt còn người bán lại giơ tay làm hiệu và trả lời bằng tiếng Tàu. Tôi đang lớ ngớ chưa biết đi đâu thì đã có hai em sán lại: “Chú có mua đĩa “tươi mát” không?”, tôi bảo không mua thì em kia lại mời chào: “Chú mua thuốc “sinh lý” đi, có loại để ngâm rượu, có loại để uống có loại để xịt, tác dụng tốt lắm”. Nhớ lại hồi năm ngoái đi miền Nam khi nghỉ tại Đông Hà - Quảng Trị chúng tôi cũng đã bị mấy em đến rỉ tai mời chào, hôm nay lại thấy cảnh này tái diễn, thậm chí còn lộ liễu trắng trợn hơn.

Vào khu vực bán quần áo định mua một cái áo rét, tôi lân la hỏi các quầy thấy chỗ nào giá cũng gần như nhau, thậm chí cô chủ hàng còn ngọt sớt với giọng nửa Tàu nửa ta: “Nể anh là người mở hàng nên em mới bán à. Chẳng được lãi bao nhiêu à”. Sau khi được giảm vài giá tôi chắc mẩm thế là mua được rồi, đang định rút tiền trả thì nhạc sĩ Quang Minh đi tới, thấy thế anh liền bảo: “Để anh mặc cả cho”. Sau một hồi đôi co với cô bán hàng anh Quang Minh nói dứt khoát: “Chỉ có giá như thế, nếu không bán thì thôi” thế là anh nắm tay tôi kéo đi. Chưa bước ra khỏi quầy đã thấy cô ta gọi quay lại, may mà tôi chưa mua cái áo giá bị đắt gấp đôi, một kỷ niệm nhớ đời với cửa khẩu Tân Thanh.

Trên đường về lại ồn ào chuyện Lạng Sơn, những đổi thay trên quê hương Xứ Lạng, lại bình luận về những chuyện đã gặp. Đại loại như: Có phải cái tên gọi Tân Thanh là xuất phát từ cửa khẩu mới so với cửa khẩu Hữu Nghị không? Huyện Văn Quan là vùng đất phát của những quan văn, những nhà Cách mạng như Hoàng Văn Thụ phải không? Hay cái đèo Tam Canh có phải xuất phát từ việc quân du kích Bắc Sơn hành quân mất ba canh giờ trong trận phục kích năm xưa không?... Chuyện cứ ồn ào như thế, một không khí thật vui vẻ, ai cũng nghĩ đây là một chuyến đi ý nghĩa. Cảm giác đường về ngắn hơn đường lúc đi, sắp về đến Tuyên Quang rồi mà trong lòng mọi người vẫn vương vấn về quê hương, con người Xứ Lạng. Sau chuyến đi ấy, chỉ có 6 nhạc sĩ mà đã sáng tác, nộp cho Ban tổ chức được 13 tác phẩm viết về nhiều chủ đề khác nhau. Đây thật sự là một chuyến đi có ý nghĩa và hiệu quả.

T.Đ

Minh họa của Tân Hà