Ghi chép của Dương Đình Lộc

 

 

 

Hè năm nay mưa nhiều, nhưng cũng không thể ngăn nổi những sắc hoa phượng đỏ, nở rực rỡ khắp hai bờ sông Lô đặc biệt ở chỗ đầu cầu Nông Tiến, chỉ đợi mưa tạnh nắng lên là chói ngời sắc đỏ, để mỗi ai đi qua trong dòng xe cộ đông đúc tấp nập cũng phải bồi hồi ngước nhìn nhất là đám học sinh cấp ba sắp phải ra trường. Nhà tôi ở ngay gần chỗ đó, đi bộ chỉ mươi phút qua mấy bức tường Thành nhà Mạc xanh rêu cổ kính đã có hàng mấy trăm năm là tới, ngay đó là quảng trường rộng thênh thang với các ô cỏ biếc, bên cạnh dòng sông yên ả, nhưng lại là một trong những dòng sông nổi tiếng khắp cả nước về các trận đánh lịch sử thời chống Pháp, chống Mỹ, cũng như những trầm tích văn hóa.

Tôi sinh ra và lớn lên tại thành phố trẻ xinh đẹp và vô cùng thanh bình này, bên dòng sông Lô hiền hòa thơ mộng, mà sau này lớn lên khi trở thành một cây bút viết văn, làm báo, tôi vẫn luôn luôn cho rằng mùa phượng vĩ đỏ thắm bên dòng sông quê hương tôi nó đẹp không kém gì sông Hương của xứ Huế hay sông Cấm của Hải Phòng. Những dòng sông ấy về mùa hè rực rỡ đôi bờ một màu hoa phượng đẹp không bút nào tả xiết, nổi tiếng đến nỗi đã đi vào thơ ca nhạc họa nhiếp ảnh truyền hình, nhưng dòng sông Lô quê tôi cũng ấn tượng không kém, đôi bờ cũng cháy lên một màu hoa phượng mỗi khi mùa hạ đỏ lửa trở về đem theo biết bao tiếng ve cùng hoài niệm. Ai đã từng đến sông Hương hay sông Cấm vào mùa hè, hẳn sẽ vô cùng ấn tượng bởi màu hoa phượng đỏ bên đôi bờ các dòng sông ấy. Dòng sông Lô quê hương tôi cũng vậy, vào mùa hè, nếu đứng trên đỉnh núi Thổ Sơn nhìn xuống, sẽ thấy cơ man nào là hoa phượng lẫn với bằng lăng tím in lên mặt sông một bức tranh thủy mặc tuyệt đẹp về thiên nhiên, mà không phải mấy ai dù sinh ra và lớn lên tại thành phố này có dịp được lên đó ngắm nhìn.

Nhiều hoa phượng nhất ở đôi bờ sông Lô là đoạn khu phố Xuân Hòa, nơi có các dãy nhà cổ kính xây dựng từ thời Pháp thuộc, vẫn còn đó lặng lẽ trầm mặc dưới các tán phượng bên dòng sông hào hùng lịch sử. Ở đó có những ngôi nhà cổ đẹp đến nỗi đó là niềm cảm hứng bất tận cho các họa sĩ sinh sống tại Tuyên Quang như: Lê Cù Thuần, Dương Xuân Quyền, Nguyễn Việt Yến..., đi vào trong các bức tranh của họ một cách đầy hoài niệm và suy nghĩ. Trên bờ là thế, dưới dòng sông thấp thoáng dưới làn nước xanh là những chiếc bè của các gia đình nuôi cá lồng, một vài con đò cắm sào đứng lặng yên dưới từng đợt hoa bay từ trên bờ lả tả rơi xuống, theo gió bủa vây khắp mặt sông như trời thả hoa. Dòng sông vào lúc ấy, nhất là lúc hoàng hôn đẹp một cách khó tả, man mác, sương khói và cô liêu, bởi bên kia là dãy núi Dùm sừng sững ẩn hiện trong mây trắng, mái chùa thiền viện thấp thoáng xa xa giữa rừng xanh cùng tiếng chuông vọng về. Thi thoảng tôi vẫn hay đạp xe ra đó, thả bộ chầm chậm bên dòng sông dưới những tán phượng vĩ, con đường đôi bờ đã được sửa sang lát gạch sạch sẽ có lan can, tựa mình vào đấy, ngắm nhìn dòng sông chầm chậm chảy, hoa phượng vẫn rực rỡ trên đầu, thả từng cánh vào nỗi nhớ về một thời trai trẻ, cái thời còn học ở trường phổ thông trung học Tân Trào ngay cạnh cây cầu Nông Tiến, cây cầu mà chúng tôi đã hân hoan cầm cờ chào đón sự kiện khánh thành vào năm 1992. Ba mươi ba năm đã trôi, vẫn còn nguyên những nhịp tim hồi hộp, những cái nhìn háo hức, bởi cũng vào mùa phượng ấy, một trong những cây cầu kiên cố vững trãi đầu tiên đã được bắc qua sông Lô chảy giữa lòng thành phố Tuyên Quang, thay cho những chuyến phà Nông Tiến đầy kỷ niệm của một thời gian khó mà thân thương. Dù bây giờ những chuyến phà đó không còn nữa, xong thật may mắn, nó đã được các nhiếp ảnh gia nổi tiếng tại Tuyên Quang như: Thanh Tình, Quang Minh... lưu lại trong những bức ảnh đầy cảm xúc, những tay máy cừ khôi sinh ra và lớn lên tại Tuyên Quang, đã yêu sông Lô mùa phượng vĩ một cách vô cùng tự hào và tha thiết.

Khác với sông Hương và sông Cấm như đã nói ở trên, dù cùng đỏ một màu phượng vĩ mỗi khi hè về, nhưng riêng dòng sông Lô quê hương tôi nó lại có một dấu ấn vô cùng riêng biệt, đó là trải dài khắp đôi bờ con sông là các ngôi đền cổ kính hàng trăm năm tuổi như đền Hạ, đền Kiếp Bạc, đền Đồng Xuân, đền Cô Bơ, đền Thượng, Lâm Sơn, Ghềnh Quýt... Trong sắc đỏ hoa phượng lả tả rơi khi trời đổ mưa lên các mái ngói rêu phong, không một văn sĩ nào khi nhìn thấy trong lòng lại không dạt dào cảm xúc. Trong các ngôi đền đó, đẹp nhất phải kể đến Đồng Xuân, cũng nằm trên khu phố Xuân Hòa cùng dãy với các ngôi nhà cổ. Ngôi đền nhìn thẳng ra sông, trên bờ có mấy cây phượng già nở hoa như đèn trời. Khu phố rất vắng vẻ vì không phải trục đường chính của thành phố hàng quán buôn bán sầm uất như Quang Trung, Bình Thuận... Nhưng mặc nhiên, chính sự thưa thớt vắng vẻ đó đã làm nên một con đường bên sông đầy thi vị như để dành riêng cho giới văn nghệ sĩ tỉnh nhà. Đặc biệt là các nhạc sĩ. Như chiều nay, tôi thong thả đạp chiếc xe thể thao tới nhà bác nhạc sĩ Đinh Quang Minh trên khu phố đó, uống cùng ông một chén trà Shan tuyết Hồng Thái để nghe ông kể và hát về dòng sông Lô nơi ông sinh ra và lớn lên cạnh nó mỗi độ hè về đầy tiếng ve và ngập tràn hoa phượng. Để sau này ông đã dành tình cảm đặc biệt, viết nhiều tác phẩm nổi tiếng về dòng sông quê hương như: Mối tình bên sông lô, Tình sông Lô... Và còn rất nhiều các nhạc sĩ khác đã yêu thương và viết về thành phố trẻ bên dòng sông năng động như Tăng Thình, Lương Thủy...

Ngôi nhà của ông bà nội cũng như ông bà ngoại tôi ở cũng nằm trên trục đường cạnh sông Lô mang tên Chiến Thắng Sông Lô. Thuở nhỏ tôi vẫn thường nghe ông ngoại tôi kể: Trong chiến dịch Việt Bắc Thu - Đông năm 1947, chiến thắng Khe Lau là một trong những trận thắng giòn giã nhất trên mặt trận sông Lô, dòng sông Lô đã mãi đi vào lịch sử, minh chứng cho sức mạnh của dân tộc nói chung và quân dân Tuyên Quang nói riêng trong cuộc đấu tranh giành độc lập, và còn nhiều trận đánh vẻ vang nữa trong đó có trận Bình Ca nổi tiếng. Bởi vì thế, nếu nhận định dòng sông Lô Tuyên Quang là dòng sông của các trận chiến thắng quả cũng không hề sai, để sau này con đường chạy ven sông từ đầu cầu Chả dưới bến xe đi thẳng lên khu phố Xuân Hòa được đặt đúng với tên gọi Chiến Thắng Sông Lô một cách vô cùng tự hào. Không biết dọc con đường ấy phượng được trồng từ bao giờ, nhưng khi tôi sinh ra và lớn lên đã thấy có rất nhiều rồi, đoạn từ cổng chợ Tam Cờ đi thẳng lên là nhiều nhất. Sắc hoa đã lớn lên cùng tôi, tuổi thơ tôi cùng chúng bạn chạy nhảy bên vườn hoa trước cửa nhà ông bà ngoại, dòng sông mỗi khi lũ về là ngập tràn cả thành phố, sau này có thủy điện Na Hang ngăn nước lại nên hiếm khi còn có lụt nữa. Nhà viết kịch Xuân Đặng cũng là một người rất nặng lòng với con sông quê hương, sinh hoạt cùng Hội Văn học Nghệ thuật tôi luôn yêu quý chú và dành nhiều tình cảm đặc biệt. Lâu lâu vào những buổi sáng thư thả, hai chú cháu lại gặp nhau cà-phê ở quảng trường rồi cùng đi bộ trên những con đường nhỏ, chầm chậm ra phía bờ sông tìm ghế đá ngồi xuống tâm sự về nghề viết. Chú kể, trong mấy chục năm làm nghề, chú đã viết hàng chục vở kịch được các đoàn nghệ thuật dàn dựng công chiếu trên VTV cũng như phát sóng trên Đài Tiếng nói Việt Nam, nhưng ấn tượng và dành cho nhiều tình cảm nhất với chú là vở kịch “Dòng sông dữ dội”, cũng lấy cảm hứng bắt nguồn từ dòng sông Lô quê hương thân yêu mà anh hùng. Chúng tôi cùng ngồi lặng lẽ ngắm nhìn dòng sông giữa bình minh. Trong mắt chú ánh lên những niềm xúc động gì đó thật mãnh liệt, còn tôi lại bồi hồi nhớ đến tiểu thuyết “Dòng Lô êm trôi” nổi tiếng của nhà văn Phù Ninh mà bác đã trân quý ký tặng trong một dịp gặp mặt.

Năm nay, lớp chúng tôi, khóa học năm 1992 - 1995 trường PTTH Tân Trào, ngôi trường cổ kính và nhiều bề dày thành tích nằm bên dòng Lô lịch sử, kỷ niệm 30 năm ngày ra trường. Vui mừng gặp lại nhau sau ngần ấy năm xa cách trào dâng đầy nước mắt, hội tụ đông đủ trong bầu không khí nhiệt huyết phấn chấn như tuổi đôi mươi, của đám bạn sinh năm Đinh Tỵ 1977, giờ có đứa đã lên chức ông bà sớm. Gặp mặt, chúng tôi gần bốn mươi đứa không ai nói về bất cứ chuyện thành đạt chức tước công danh sự nghiệp gì hết, mà chỉ cùng nhìn vào mắt nhau rơm rớm ôn lại những năm tháng học tập dưới mái trường xưa của mùa phượng vĩ đỏ lửa. Chúng tôi lại ra sông chơi của kỷ niệm ngày nào, mừng vì đứa nào cũng khỏe, thương mấy đứa ở nước ngoài không về gặp mặt được cũng gửi lời chúc mừng qua Zalo. Dòng sông vẫn còn đó, trẻ mãi không già đôi bờ yên ả, những chiếc tàu chở than, chở quặng trên sông vẫn xuôi về cảng Việt Trì như ngày nào để sóng vỗ vào lòng chúng tôi những cảm xúc dâng trào khó tả. Và hoa phượng thì nở đỏ ối cả khoảng trời ngập nắng, ai cũng như trẻ ra, hồ hởi nắm chặt tay nhau chụp những kiểu ảnh kỷ niệm vui vẻ trên triền sông đầy gió, rồi cùng thong thả tản bộ trên con đường Chiến Thắng Sông Lô mà chợt nhớ tới những câu hát trong bài “Thời hoa đỏ” của nhạc sĩ Nguyễn Đình Bảng:

Em thầm hát một câu thơ cũ

Về một thời thiếu nữ say mê

Về một thời hoa đỏ diệu kỳ

Mỗi mùa hoa đỏ về

Hoa như mưa rơi rơi

Cánh mỏng manh xao xác đỏ tươi

Như nuối tiếc một thời trai trẻ...

Không, chúng tôi không bao giờ nuối tiếc về một thời trai trẻ gian khó vất vả mà đầy nhiệt huyết cống hiến. Tạm biệt mái trường Tân Trào thân thương ngày nào, chúng tôi ra đi để rồi quay về minh chứng cho những cây phượng già cổ thụ biết rằng lũ chúng tôi, lứa học sinh thuở ấy, đứa nào cũng đang là những công dân có ích cho xã hội, đứa là cô giáo ở tận Thượng Lâm, đứa nuôi cá lồng bè trên lòng hồ thủy điện Na Hang, đứa thì làm văn sĩ, viết báo, hay có đứa làm công chức giản dị tại thành phố... Tất cả, tất cả đều không quên cái mùa hoa phượng nở đỏ ối ngày nào trước khi chia tay nhau, bọn con gái đều ép những cánh hoa đầy kỷ niệm vào lưu bút.

Thành phố giờ đây phát triển từng ngày cùng biết bao dự án và sự hội nhập, những tòa nhà cao tầng ngày càng mọc lên cho đôi bờ sông Lô thêm phần hiện đại. Vẫn còn đó các bức tường Thành nhà Mạc như chứng nhân lịch sử về một vùng đất hào hùng đêm đêm được chiếu sáng cho khách du lịch tham quan trải nghiệm, lối đi vào khu du lịch Suối khoáng Mỹ Lâm cách trung tâm thành phố hơn mười cây số đã được mở rộng thênh thang vô cùng thuận tiện. Dự kiến trong tương lai, thành phố sẽ mở rộng ra rất nhiều, các phường Minh Xuân, Tam Cờ, Phan Thiết, Ỷ La sẽ gộp lại làm một, bên Nông Tiến, Tràng Đà làm một, rồi dưới Hưng Thành, An Tường làm một, tận Suối khoáng Mỹ Lâm cũng làm thành một phường... Ôi nếu vậy thì tương lai thành phố Tuyên Quang sẽ là một thành phố vô cùng rộng lớn và hiện đại, sánh ngang cùng với Hải Phòng, Huế hay Đồng Hới, những thành phố của những dòng sông hoa phượng đầy thi vị. Và mãi mãi vẫn còn đó một dòng sông, tại nơi đây, sông Lô Tuyên Quang, nơi đã diễn ra những trận đánh lịch sử đầy tự hào mà hiếm có dòng sông nào có được, cứ hè về là ngập tràn hoa phượng nở đỏ ối cùng tiếng ve xao xác, người họa sĩ trẻ vẫn vẽ những ngôi nhà cổ trên khu phố yên tĩnh vắng người qua lại, bác nhạc sĩ già vẫn lặng lẽ ngồi ngắm dòng sông mềm mại chảy trong mỗi buổi chiều dịu nắng, nhà viết kịch tài năng vẫn say sưa ngước nhìn mái ngói các ngôi đền cổ kính nơi thờ tự những nhân vật lịch sử... Còn tôi và những người bạn văn thơ khác vẫn đang chất chứa ấp ủ nhiều tác phẩm về thành phố và dòng sông quê hương, để đến lúc chín muồi sẽ bồi hồi công bố những tác phẩm hay, đặc sắc, dâng tặng cho nơi mình đã sinh ra và lớn lên một chút hương thơm quả ngọt cho đời...

Tuyên Quang, mùa hè 2025

D.Đ.L

Minh họa của Tân Hà