Điền Phương Thảo

Doãn Quang Sửu, sinh năm 1949 tại Phúc Thọ, Hà Nội bên bờ sông Hồng phù sa màu mỡ, chính từ quê hương ấy, ông đã chọn bút danh Hồng Giang như một cách để nhớ về nguồn cội. Sau khi tốt nghiệp Đại học Bách Khoa, ông đã trải qua nhiều năm bôn ba khắp nơi, cuối cùng quyết định chọn Tuyên Quang, một vùng đất thanh bình, làm nơi lập nghiệp. Tại đây, ông sống cuộc sống của một nông dân, gắn bó với ruộng vườn và thiên nhiên. Tính tình xởi lởi, hóm hỉnh và sự nhiệt tình với tất cả mọi người đã giúp ông dễ dàng hòa nhập vào cuộc sống nơi thôn quê. Gia cảnh của ông cũng đơn giản như con người ông, với ngôi nhà nhỏ yên bình, tránh xa những ồn ào, bon chen của phố thị.

Dù đã ngoài 70 tuổi, sức khỏe của ông vẫn rất dẻo dai, gắn bó với công việc từ sáng tới tối. Chính nhờ lối sống giản dị đó mà ông có những tác phẩm văn học chân thực, giàu cảm xúc, đậm tính nhân văn. Được mệnh danh là “học giả đồng quê”, ông không chạy theo những ồn ào của làng văn, mà luôn tìm kiếm những giá trị sâu sắc trong từng câu chữ. Những tác phẩm của Doãn Quang Sửu luôn mang đậm dấu ấn của mảnh đất Tuyên Quang, với dòng sông Gâm chảy qua đời sống của những con người chân chất, nặng tình cảm và đầy khát vọng. “Gia tài” của ông có hơn ba trăm truyện ngắn và một số tiểu thuyết: “Thăm thẳm đường về”, “Bánh xe hạnh phúc” và một số truyện ngắn ấn tượng như: “Bên kia cây cầu”; “Đám cưới anh cu Trường”. Ông đã khắc họa những mảnh đời, những cuộc sống bình dị nhưng cũng đầy khắc khoải, phản ánh một xã hội đang dần thay đổi. Bất chấp những khó khăn cuộc sống, Doãn Quang Sửu vẫn giữ vững tình yêu với nghề viết. Để làm rõ thêm rằng văn chương là sự cống hiến, là một hành trình khai phá bản thân và tìm kiếm sự thấu hiểu. Với hơn ba trăm truyện ngắn đã xuất bản, ông không chỉ là một cây bút nổi bật của văn học miền núi mà còn là một người thầy âm thầm truyền tải những giá trị nhân văn cho thế hệ sau. Cuộc sống của Doãn Quang Sửu chính là minh chứng sống động cho triết lý văn học mà ông luôn theo đuổi: Sự giản dị và kiên trì là chìa khóa dẫn tới thành công. Dù có những tác phẩm đã được giới phê bình công nhận, nhưng ông vẫn luôn khiêm tốn, tự nhủ mình cần cố gắng nhiều hơn nữa để không phụ lòng bạn bè và độc giả yêu mến. Doãn Quang Sửu là người đã dành trọn cả cuộc đời để gắn bó với văn học, là một hình mẫu của sự giản dị, kiên trì và đam mê.

Một trong số những truyện ngắn của ông mà tôi ấn tượng là “Bên kia cây cầu”. Câu chuyện kể về lão Huề, người đàn ông sống ở một làng quê nghèo với tính cách hòa nhã, không mâu thuẫn với ai. Dù từng là kế toán và bí thư chi bộ, lão luôn được lòng dân vì sự chân thành, giản dị. Khi dự án xây cầu qua sông (ước mơ lâu nay của người dân) được triển khai, lão Huề phải đối mặt với mất mát lớn: ngôi nhà xây bằng tiền tiết kiệm cả đời phải phá bỏ, nhưng không được đền bù thỏa đáng. Lão mắc bệnh, suy sụp vì cảm giác bất công. Tuy vậy, khi con trai thông báo về việc tái định cư ở nơi tốt hơn, lão Huề dần lấy lại hy vọng. Câu chuyện phản ánh những đau khổ, hy sinh và ước mơ về một cuộc sống tốt đẹp hơn của người dân nông thôn.

Trong truyện ngắn “Đám cưới anh cu Trường” kể về câu chuyện của Trường, một người đàn ông có tài năng trong nghề khoan giếng nhưng lại gặp khó khăn trong chuyện tình cảm. Trường là người có ngoại hình ưa nhìn, chăm chỉ và thành công trong công việc, nhưng tính cách rụt rè, đặc biệt là khi tiếp xúc với phụ nữ, khiến anh mãi chưa tìm được bạn đời. Sự đối lập giữa Trường và Hận, người bạn có ngoại hình xấu nhưng lại có khả năng thu hút phụ nữ, làm nổi bật sự thiếu tự tin của Trường. Mẹ của Trường, mụ Hớn, đã cố gắng giúp con trai bằng cách tìm kiếm các giải pháp tâm linh và nhờ người mai mối, nhưng mọi nỗ lực đều không thành công. Trong quá trình tìm kiếm hạnh phúc, Trường gặp phải nhiều tình huống éo le. Một lần, anh được mai mối với một cô gái từ Đắk Nông, nhưng cuối cùng cô gái này đã lừa gạt và bỏ đi với số tiền lớn mà mụ Hớn đã tin tưởng giao cho. Sau đó, Trường may mắn gặp được một cô gái khác, con gái của một gia đình giàu có, và hai người quyết định kết hôn. Tuy nhiên, ngay trong ngày cưới, vợ chồng nhà Hùng Nga và cô gái Đăk Nông xuất hiện, đòi hỏi tiền bồi thường vì sự nhỡ nhàng trong chuyện tình cảm trước đó. Mụ Hớn buộc phải chi tiền để giải… câu chuyện khắc họa sự phức tạp trong các mối quan hệ xã hội và những thử thách trong việc xây dựng hạnh phúc gia đình.

Cả hai tác phẩm đều khai thác mối quan hệ giữa con người trong xã hội, đặc biệt là những xung đột tâm lý, những lựa chọn khó khăn mà nhân vật phải đối mặt. Nhân vật trong các truyện đều có những lý tưởng sống cao đẹp, nhưng cũng phải chịu đựng những va vấp, mất mát và sự bất công trong cuộc sống. Nhân vật trong truyện đều được xây dựng với chiều sâu tâm lý, từ lão Huề với sự khéo léo, sống vì người khác đến nhân vật trong truyện “Bên kia cây cầu” với những giằng xé về cuộc sống và sự thay đổi. Tác giả Doãn Quang Sửu đặc biệt chú trọng đến những chi tiết nhỏ, như hành động hay lời nói, để thể hiện rõ nét tính cách nhân vật. Các truyện không chỉ là câu chuyện của cá nhân mà còn phản ánh hiện thực xã hội, đặc biệt là các vấn đề như sự phân biệt giàu nghèo, những khó khăn trong đời sống người dân, và sự bất công trong cuộc sống. Những vấn đề này không chỉ được mô tả mà còn gợi lên sự suy ngẫm về giá trị và công lý trong xã hội. Văn phong của tác giả giản dị nhưng lại vô cùng sâu sắc, không phô trương hay cầu kỳ, mà ngược lại, rất mộc mạc và dễ hiểu. Tuy nhiên, dưới vẻ ngoài giản dị ấy lại chứa đựng những thông điệp về cuộc sống và con người. Cách xây dựng các mối quan hệ phức tạp giữa các nhân vật là điểm mạnh trong các tác phẩm của tác giả. Những mâu thuẫn, hiểu lầm và sự tha thứ được thể hiện một cách tinh tế, cho thấy rằng trong cuộc sống, mỗi quan hệ đều có sự phức tạp riêng. Tác giả cũng phản ánh hiện thực xã hội qua những chi tiết đời thường, từ cảnh vật, món ăn đến các hoạt động giản dị, giúp người đọc nhận ra sự biến đổi trong xã hội thông qua những thay đổi nhỏ nhưng đầy ý nghĩa. Tác giả không chỉ dùng ngôn từ để kể lại câu chuyện mà còn khéo léo phản ánh những vấn đề xã hội qua từng tình tiết, như sự đối mặt với sự cô đơn, chuyện tình yêu hay những vấn đề tâm linh trong đời sống. Mỗi nhân vật đều có một thế giới riêng, và những cuộc đối thoại của họ không chỉ giúp đẩy mạnh cốt truyện mà còn tạo ra những chiều sâu tâm lý rõ nét. Ví dụ, nhân vật Trường dù tài giỏi nhưng lại thiếu may mắn trong chuyện tình cảm, và sự khổ tâm của anh được thể hiện qua những hành động và suy nghĩ của mình. Doãn Quang Sửu còn rất chú trọng đến việc miêu tả không gian, bối cảnh sống của các nhân vật, tạo nên một bức tranh chân thực về cuộc sống làng quê, với những tục lệ, tín ngưỡng và phong tục đậm đà bản sắc văn hóa địa phương. Câu chuyện cũng khiến người đọc phải suy ngẫm về giá trị của tình yêu, duyên phận và những quyết định trong cuộc sống.

Với sự kiên trì và chân thành, Doãn Quang Sửu đã để lại những dấu ấn sâu đậm trong nền văn học Tuyên Quang. Ông đã giành nhiều giải thưởng uy tín, trong đó có: Giải C của Hội VHNT các dân tộc thiểu số Việt Nam với tiểu thuyết "Thăm thẳm đường về" vào năm 2009 và Giải B cuộc thi "Đất và người Tuyên Quang" của Hội VHNT Tuyên Quang năm 2012. Doãn Quang Sửu sở hữu khả năng quan sát tinh tế, cùng sự hiểu biết sâu sắc về tâm lý con người và sự phức tạp trong các mối quan hệ xã hội. Với những câu chuyện đời thường, ông không chỉ phản ánh cuộc sống mà còn giúp người đọc nhìn nhận lại những giá trị cốt lõi của cuộc đời. Từ đó, ông truyền tải những bài học về lòng nhân ái, sự hi sinh và đấu tranh vì công lý. Văn chương của Doãn Quang Sửu, với sự giản dị nhưng sâu sắc, khiến người đọc không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn suy ngẫm về ý nghĩa và giá trị cuộc sống. Dù có một cuộc đời khiêm nhường và giản dị, nhưng với niềm đam mê văn học cháy bỏng, Doãn Quang Sửu đã khẳng định được một vị trí vững chắc trong lòng độc giả. Những tác phẩm của ông không chỉ góp phần làm phong phú thêm nền văn học Tuyên Quang mà còn là nguồn cảm hứng lớn cho những thế hệ viết văn sau này.

Đ.P.T