Mai Nam Thắng

Có một sự trùng hợp thật ý nghĩa: Toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta vừa long trọng kỷ niệm 50 năm Đại thắng mùa Xuân, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước (30-4-1975 / 30-4-2025). Dư âm của những ngày đại lễ vẫn đang rạo rực, thì đất nước lại tưng bừng tiến tới kỷ niệm 135 năm sinh nhật Bác Hồ kính yêu, vị lãnh tụ thiên tài của dân tộc Việt Nam, danh nhân văn hóa thế giới (19-5-1890/19-5-2025).

Đại thắng mùa Xuân năm 1975 gắn liền với sự lãnh đạo của Đảng quang vinh và Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại. Đó là chiến công của Nhân dân Việt Nam anh hùng, của các LLVT cách mạng, của tình đoàn kết chiến đấu đặc biệt 3 nước Đông Dương và sự ủng hộ to lớn của bạn bè quốc tế. Nổi bật trong chiến công chói lọi ấy là hình ảnh cao đẹp Bộ đội Cụ Hồ. Hiếm có dân tộc nào trên thế giới mà Nhân dân lấy tên vị lãnh tụ kính yêu của mình để đặt tên cho đội quân do Người sáng lập, dìu dắt và rèn luyện. Từ một danh xưng cao quý, Bộ đội Cụ Hồ đã trở thành một phẩm chất văn hóa tiêu biểu. Đó là nguồn sức mạnh nội sinh to lớn, là niềm vinh dự, tự hào, là động lực giúp mọi cán bộ, chiến sĩ toàn quân không ngừng phấn đấu, rèn luyện, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.

Mới đây, một đồng nghiệp của tôi được theo đoàn công tác ra thăm và làm việc tại quần đảo Trường Sa. Lần đầu tiên được ra “quần đảo bão tố”, với anh bạn tôi có rất nhiều điều mắt thấy tai nghe hết sức ấn tượng. Một trong những điều anh “trầm trồ” nhiều nhất với bạn bè sau chuyến đi, là câu chuyện cán bộ gác cho chiến sĩ xem văn công biểu diễn. Chuyện rằng, cùng chuyến công tác với các anh có một tốp văn công chuyên nghiệp ra phục vụ quân và dân huyện đảo. Đối với bộ đội Trường Sa thì đó là món quà hấp dẫn nhất. Chiến sĩ nào phải canh gác nhằm đúng vào lúc có văn công biểu diễn thì thật là một sự thiệt thòi vô cùng. Và anh để ý thấy đêm văn công ở đảo nào cũng có một số cán bộ các cấp ra gác thay cho chiến sĩ… Anh đem câu chuyện trên đây trao đổi với một số sĩ quan chỉ huy các cấp ở Lữ đoàn Trường Sa và Bộ Tư lệnh Hải quân, thì được biết đó là một trong những hành động thiết thực học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Phương châm học tập và làm theo Bác Hồ của bộ đội Trường Sa là: Học tập ý thức nêu gương của người cán bộ; Làm theo tinh thần lời nói phải đi đôi với việc làm. Sinh thời, nói chuyện với bộ đội, Bác Hồ luôn căn dặn cán bộ và chiến sĩ phải thương yêu đoàn kết như anh em, “chiến sĩ ăn chưa no thì cán bộ không được kêu đói, chiến sĩ mặc chưa ấm thì cán bộ không được kêu rét”… Tình thương yêu bộ đội của Bác luôn luôn được thể hiện bằng những việc làm thiết thực. Mỗi khi đến thăm các đơn vị, Bác thường trực tiếp xem mâm cơm, nhà nghỉ của bộ đội. Câu chuyện “đêm nay Bác không ngủ” với hình ảnh “rồi Người đi dém chăn/ Từng người, từng người một/ Sợ cháu mình giật thột/ Bác nhón chân nhẹ nhàng…” đã trở thành áng văn bất hủ về một vị lãnh tụ muôn vàn kính yêu.

Cách nay gần chục năm, chúng tôi có chuyến công tác lên một huyện miền núi ở chiến khu Việt Bắc trước đây, nhân đợt sơ kết 5 năm thực hiện Chỉ thị 06-CT/TW của Bộ Chính trị (Khóa X) về “Tổ chức cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”. Dịp ấy, chúng tôi được đón tiếp và làm việc trong ngôi nhà trụ sở cơ quan huyện xây dựng từ những năm 80 của thế kỷ trước. Có lẽ các vị chủ nhà “áy náy” nên sau bữa cơm chiều, Văn phòng UBND huyện đã thu xếp cho chúng tôi ra nghỉ ở khách sạn tư nhân ngoài thị trấn. Nhưng cả đoàn nhà báo đều xin được nghỉ lại trong ngôi nhà khách đã xuống cấp của Huyện ủy và UBND huyện... “Xin” như thế là bởi trước buổi làm việc với lãnh đạo huyện hôm ấy, chúng tôi đã có gần 2 ngày "sục sạo" ở cơ sở và phát hiện ra một điều khá ấn tượng: Ở đây có nhiều xã trụ sở thì cũ và "bé” nhưng trường học thì mới và rất chính quy; lại có nhiều trụ sở cấp xã vừa mới được xây dựng rất đàng hoàng, to đẹp hơn hẳn ngôi trụ sở của Huyện. Cán bộ và Nhân dân địa phương cho chúng tôi biết: Nhiều năm nay, huyện có chủ trương “Trường -Trạm xây trước, hội trường xây sau; ưu tiên xã trước, đầu tư huyện sau”. Đến thời điểm ấy, toàn huyện đã có 35 trường học (chiếm 58%) đạt chuẩn quốc gia về giáo dục; 19/23 xã đạt chuẩn quốc gia về y tế... Đây là kết quả bước đầu thực hiện cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, với tinh thần thực hành tiết kiệm và tư tưởng “việc gì có lợi cho dân thì cố sức làm, việc gì có hại cho dân thì hết sức tránh” của Bác Hồ. Được biết từ đó đến nay, Nhân dân và cán bộ các cấp trong huyện vẫn tiếp tục đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh bằng những việc làm cụ thể, thiết thực; chủ động vượt qua khó khăn của điều kiện tự nhiên và xã hội, khai thác có hiệu quả tiềm năng lợi thế vốn có - nhất là lợi thế về diện tích rừng, đất lâm nghiệp và tiềm năng du lịch. Nhờ đó, huyện đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng về kinh tế, văn hoá, xã hội... Những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân hằng năm của huyện trên 13%. Nguồn vốn từ các Chương trình 134, 135 của Chính phủ và các Chương trình mục tiêu Quốc gia tại đây được sử dụng đúng mục đích, đạt hiệu quả, giúp cho diện mạo nông thôn mới ngày càng khởi sắc...

Chợt nhớ cũng cách nay gần chục năm, nhân dịp kỷ niệm 126 năm sinh nhật Bác Hồ và triển khai thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”, Đoàn trường Đại học Bách khoa Hà Nội đã phát động chương trình “Cốc trà đá vì cộng đồng”. Theo đó, hằng tuần mỗi sinh viên nhà trường “nhịn” một cốc trà đá vào chiều thứ Năm, tương đương 1.000 đồng, để góp vào “Quỹ tuổi trẻ Đại học Bách khoa nhân ái”. Quỹ này ra đời nhằm hỗ trợ các bạn sinh viên khó khăn, ủng hộ đồng bào bị thiên tai và tặng quà các gia đình chính sách, trẻ em bất hạnh… trong các hoạt động tình nguyện của tuổi trẻ nhà trường. Theo tính toán của Ban tổ chức chương trình, thì nếu mọi sinh viên trong trường đều thực hiện có nền nếp hằng tuần, thì mỗi năm toàn trường sẽ có hơn 1.000.000 cốc trà đá tình nghĩa, tức là được hơn 1 tỉ đồng. Nhưng sau một năm phát động, con số thu được gấp nhiều lần dự tính. Điều đặc biệt là không chỉ sinh viên mà đông đảo các thầy giáo, viên chức, công nhân, học sinh năng khiếu và sinh viên nước ngoài đang học tập tại trường cũng đều hăng hái tham gia. To lớn hơn những giá trị vật chất đã thu được, chương trình đã góp thêm một nét đẹp văn hóa của trường Đại học Bách khoa Hà Nội; đồng thời là một cách làm thiết thực và hiệu quả hưởng ứng cuộc vận động Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh của nhà trường. Ý tưởng của chương trình này bắt nguồn từ bài học về tấm gương Bác Hồ từng gương mẫu thực hiện quy định trong các cơ quan trung ương là mỗi tuần nhịn ăn một bữa để góp vào “Hũ gạo tình thương”, giúp đỡ đồng bào bị đói thời kỳ nước ta mới giành độc lập. Được biết, hồi ấy nhiều đồng chí đã đề nghị Bác được “đặc cách” không phải nhịn ăn để giữ gìn sức khỏe trong lúc vận nước “ngàn cân treo sợi tóc”, nhưng Bác Hồ vẫn nghiêm chỉnh thực hiện quy định chung như mọi người trong cơ quan.

Những câu chuyện sinh động trên đây cho thấy: Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, trước hết là học tập tác phong lời nói đi đôi với việc làm; gương mẫu thực hành “cần, kiệm, liêm chính” từ những công việc cụ thể, trong môi trường công tác cụ thể của mỗi người, mỗi tập thể. Từ những việc “nhỏ” như mỗi tuần nhịn ăn một bữa để giúp đỡ người nghèo, đến những việc mang tầm quốc sách như chống tham ô lãng phí, chống quan liêu, xa rời quần chúng… Bác đều tự mình nêu gương thực hành nghiêm chỉnh. Tư tưởng nêu gương quán xuyến suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của Bác. Ý thức tự nêu gương là nội dung quan trọng của tư tưởng Hồ Chí Minh. Trong quá trình hoạt động cách mạng, Người luôn luôn đề cao việc tự nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là với người đứng đầu. Người quan niệm: “Một trăm bài diễn thuyết hay không bằng một tấm gương sống” và “Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo đức. Muốn hướng dẫn Nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước” (Hồ Chí Minh toàn tập, NXB Sự thật, 1984, tập 4, tr.84). Người xác định nội dung nêu gương của cán bộ, đảng viên phải được thể hiện trên cả 3 mối quan hệ: Đối với mình thì không được tự cao, tự đại, tự mãn; đối với người thì phải thương yêu, khoan dung, độ lượng; đối với công việc thì phải tận tâm, tận lực, có trách nhiệm…

Thật ra, sự tự nêu gương chẳng phải là điều gì xa lạ đối với mỗi người. Ở đâu và lúc nào cũng cần sự nêu gương. Trong gia đình thì anh chị phải nêu gương cho em út, cha mẹ phải nêu gương cho con cái, ông bà phải nêu gương cho cháu chắt... Ngoài xã hội cũng vậy. Cán bộ là cái gốc của mọi công việc, theo đó thì tấm gương của cán bộ, đảng viên chính là nền tảng để “cái gốc” ấy trụ vững và phát triển. Sự gương mẫu của cán bộ đảng viên, nhất là những cán bộ lãnh đạo và quản lý ở các cấp, sẽ có tác động lan tỏa tích cực trong Đảng, trong hệ thống chính trị và toàn xã hội. Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, muốn tiến hành tốt các nội dung nêu gương, thì cán bộ và đảng viên phải luôn thực hiện “nói đi đôi với làm” và phải biết lấy người tốt, việc tốt để tuyên truyền cho sự nêu gương. Đây là vấn đề cực kì quan trọng, là nguyên tắc trước hết của sự nêu gương. Bởi vì, chỉ có nhất quán giữa nói và làm thì người cán bộ, đảng viên mới giành được lòng tin yêu của quần chúng. Nếu người cán bộ, đảng viên nói nhiều làm ít, nói mà không làm, hoặc “nói một đằng làm một nẻo”, thì nhất định sẽ mất uy tín trước đơn vị, trước cộng đồng. Ý nghĩa của việc nêu gương và tác dụng của lời nói đi đôi với việc làm được Bác Hồ diễn đạt hết sức cụ thể: “Đảng viên đi trước, làng nước theo sau”.

Như vậy, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ chí Minh trước hết là học tập ý thức tự nêu gương và tác phong lời nói đi đôi với việc làm. Muốn việc “học tập và làm theo...” thực chất và hiệu quả, thì việc nêu gương phải được thực hiện từ trên xuống. Cổ nhân dạy: “Thượng bất chính, hạ tắc loạn”. Điều này đúng cả ở tầm vĩ mô lẫn vi mô. Cha mẹ phải làm gương cho con cái thì gia đình mới hạnh phúc. Thầy cô giáo phải làm gương cho học sinh thì nhà trường mới thực sự là nơi đào luyện con người. Người đứng đầu phải làm gương cho nhân viên và cấp dưới thì mới có cơ quan, đơn vị vững mạnh... Đó là những điều hết sức đơn giản, ở đâu cũng cần và ai cũng có thể làm được. Đồng thời, việc nêu gương đồng nghĩa với chấp nhận hi sinh, trước hết là hi sinh quyền lợi bản thân. Đạo trị nước trong xã hội phong kiến đòi hỏi bậc đế vương và quan lại phải biết “tiên thiên hạ chi ưu nhi ưu, hậu thiên hạ chi lạc nhi lạc” (lo trước cái lo của thiên hạ, vui sau cái vui của thiên hạ). Đặc biệt, cán bộ và đảng viên phải luôn giữ vững nguyên tắc “Dĩ công vi thượng”, nghĩa là đặt việc công lên trên hết.

Tuy nhiên, có một thực tế rất đáng buồn là ngày nay, một bộ phận cán bộ lãnh đạo và quản lý các cấp đúng là những ông “quan cách mạng” như Bác Hồ đã chỉ trích. Họ sống và sinh hoạt xa hoa, nói một đằng - làm một nẻo. Đó chính là lý do mà hiện nay Đảng ta đang khẩn trương xây dựng và chỉnh đốn Đảng, quyết liệt phòng chống tham nhũng và suy thoái ở mọi cấp, mọi ngành, mọi đối tượng; thi hành kỷ luật và xử lý hình sự nhiều cán bộ cấp cao diện Trung ương quản lý. Đảng nêu cao trách nhiệm chính trị để quyết làm cho Đảng thật sự trong sạch. Có trong sạch thì Đảng mới vững mạnh, mới được lòng dân, yên lòng dân. Cán bộ và đảng viên phải thực sự nêu gương đạo đức cách mạng thì dân mới tin tưởng, yêu mến, giúp đỡ, ủng hộ và bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ. Đó là bí quyết của thành công!

Những năm gần đây, dư luận trong nước và quốc tế quan tâm đến việc hàng chục triệu người Việt Nam từ trẻ đến già ở khắp mọi miền đất nước cũng như ở nước ngoài đồng lòng hưởng ứng cuộc vận động Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, biểu thị tấm lòng biết ơn, thành kính trước tấm gương tận trung với nước, tận hiếu với dân của vị lãnh tụ của cách mạng Việt Nam được tổ chức UNESCO phong tặng danh hiệu "Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất". Càng không bất ngờ khi các thế lực thù địch âm mưu mở chiến dịch vu cáo, bôi nhọ Người, thì ngay giữa trung tâm Thủ đô của nước Mê-hi-cô ở châu Mỹ la tinh, chính quyền thành phố long trọng dựng tượng Hồ Chí Minh. Nhiều nước ở châu Phi khi đón các Đoàn khách Việt Nam vẫn hô vang: "Việt Nam - Hồ Chí Minh!". Nhiều trường học ở Cu-ba, Mông Cổ, Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên và nhiều nước khác đã được mang tên Hồ Chí Minh.

Gần hai chục năm trước đây, khi Bộ Chính trị ra Chỉ thị 06-CT/TW (ngày 7-11-2006) về “Tổ chức cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, không ít người cho rằng Bác Hồ là một tấm gương vĩ đại, cao vời, siêu đẳng... rất khó để “học tập và làm theo”. Tuy nhiên, thực tế triển khai cuộc vận động được đông đảo đồng bào, cán bộ, chiến sĩ cả nước, kể cả kiều bào ở nước ngoài cùng hăng hái tham gia, đồng tâm hưởng ứng và xuất hiện rất nhiều những điển hình “học tập và làm theo...” hết sức phong phú, linh hoạt, sáng tạo và hiệu quả. Bởi vì tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh là kết tinh những giá trị truyền thống của dân tộc, được biểu hiện bằng những lời nói và việc làm vô cùng giản dị, gần gũi, cụ thể và thiết thực. Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh là biểu thị tấm lòng biết ơn, thành kính trước tấm gương tận trung với nước, tận hiếu với dân, "một đời thanh bạch, chẳng vàng son", "nâng niu tất cả, chỉ quên mình" (thơ Tố Hữu). Phấn đấu học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, mỗi cán bộ và Đảng viên cùng toàn thể Nhân dân Việt Nam "xin nguyện cùng Người vươn tới mãi", thực hiện bằng được ước mong của Người trong Di chúc thiêng liêng: "Xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh".

M.N.T