Tản văn của Vừ Mai Hương

Tôi thấy Pó ngồi im trong lớp học, đôi mắt em mở to, sáng ngời. Nhìn em học, tôi cảm như em đang nuốt từng con chữ, từng lời giảng. Những tia nắng ấm áp tràn vào lớp học của em mang theo bao ánh hào quang rực rỡ. Học đi em nhé! Tuổi trẻ và tương lai là ở đây. Tôi thấy em lớn lên từng ngày, vững bước lên từng ngày. Em hạnh phúc, tôi hạnh phúc, gió xuân cũng hạnh phúc gieo vui.
Nhưng rồi một ngày. Tôi thấy mẹ em ngồi khóc bên hiên cửa, bố em ngồi buồn bên bát rượu. Say và say, say. Hôm nay mẹ cũng uống rượu. Và lại, say và say, say. Có phải bởi vì khi con đường đi chạm vào ngõ cụt, vách đá cao, khi không còn biết đi lối nào được nữa con người ở đây lại tìm đến với rượu! Tôi không biết. Tôi chỉ thấy những đôi mắt buồn hòa cùng hương rượu ngô cay xè khóe mắt. Và có phải, để kết thúc cái sự bất lực, đau khổ ấy thì con người ta sẽ lại phải tự mình đi tìm cho mình một cái lý do nào đó để thoát ra ngoài!
Tôi thấy. Mẹ em thoát ra ngoài bằng đôi mắt khô ráo, u buồn, cam chịu. Bố em thoát ra ngoài bằng đôi mắt thất thần, hoảng loạn cùng những bát rượu sáng, trưa, chiều, tối. Và họ cùng thoát ra khỏi nỗi đau tột cùng là sẽ mất em - đứa con trai út của mình, bằng một cái lý: con bò để cày nương mình không đẻ ra được mà phải mất rất nhiều tiền thì mới mua được về. Còn con, con chúng ta có thể “làm ra được”.
Ôi! Cái lý ở đây! Tôi cố đi để hiểu về cái lý đó. Nhưng, tôi không thể hiểu. 
Tôi mơ ước được nhìn thấy những đứa trẻ tới trường. Tôi mơ ước được nhìn thấy những đứa trẻ ăn những bữa cơm có thịt. Tôi mơ ước được nhìn thấy những đứa trẻ ấm áp vào mùa đông. Và, tôi mơ ước được nhìn thấy những đứa trẻ sạch sẽ, thơm tho vào mùa hè… Có lẽ, tôi đã sống với quá nhiều mơ ước. Sống trong thực tại mà mơ ước những điều quá xa vời thì chỉ chuốc lấy sự đau khổ mà thôi. Đời, không phải bao giờ cũng được như ý. Cuộc đời ở đây, có lẽ nó giống như bát rượu cay, dù không thích uống cũng không thể đổ bỏ đi một cách dễ dàng.
Tôi thấy Pó nằm đó, qua khung cửa căn bếp nhỏ dính đầy bồ hóng và màng nhện. Em đang nghĩ gì? Em đang muốn gì? Nếu như em nói, em muốn đi theo tôi như những ngày đầu tiên khi bệnh của em chưa nặng thì tôi sẽ sẵn lòng, nhưng giờ em bất động nằm đó, sao tôi có thể mang em theo đây, khi mà cả bố và mẹ em đều không cho phép! Nếu như em nói, em đau quá. Căn bệnh máu không đông của em làm toàn bộ cơ thể em bất động, các khớp gối sưng tấy. Liệu giờ này tôi còn có thể giúp em bớt đau được nữa không, hay là đã quá muộn! Tôi đứng ở đây, trước hiên cửa nhà em, như một cái cây đã bất lực và chôn rễ ở đó. Xuân, hạ, thu, đông... tôi chỉ có thể âm thầm nhìn em lụi tàn, héo úa từ xa. 
Chiều nay, cơn gió nhẹ thổi vào căn buồng tối, gió không thể làm cho bếp than đang tắt dần hồng hơn lên được, cũng chẳng thể nào làm lay động chú nhện con đang mắc kẹt ở trên chiếc lưới mà do chính bố mẹ nó vô tình giăng ra. Nhưng, gió có thể đã làm tắt đi ngọn đèn đã gần cạn kiệt hết dầu ở trong căn bếp dính đầy bồ hóng và màng nhện. 
Ở phía bên kia núi còn có bao nhiêu những đứa trẻ như Pó, bao nhiêu cái lý của con người ở đây mà tôi đã đi mãi cũng không thể hiểu được. Tôi cứ quẩn quanh về phía bên kia núi... Lao Xa, Sơn Vĩ, Thượng Phùng, Du Già, Bát Đại Sơn, Đường Thượng, Cao Mã Pờ hay Pà Vầy Sủ.

V.M.H

* Nay thuộc xã Sà Phìn.