Truyện ngắn của Nguyễn Chính

Hôm nay, ngày Thương binh Liệt sĩ, bà Hồng dậy sớm hơn thường lệ, xách làn ra chợ lựa những bông hoa huệ trắng đẹp nhất, mua ít bánh kẹo, trái cây rồi đến nhà Liệt sĩ Hùng thắp hương cho người yêu cũ. Như vậy đã hơn năm mươi năm, năm nào cũng đôi ba lần vào ngày Tết, ngày Thương binh Liệt sĩ hay ngày hi sinh của Hùng, bà đều hắp hương cho người yêu cũ. Với bà, Hùng là mối tình đầu không thể nào quên.
Hùng và Hồng học cùng Trường Phổ thông trung học với nhau. Hùng là thanh niên khỏe mạnh, đẹp giai. Hồng là nữ sinh hoa khôi của khối. Cả hai đều thông minh, học giỏi. Hùng làm lớp trưởng, Hồng là Bí thư Chi đoàn. Họ hiểu nhau, là thần tượng của nhau, nên tình yêu đến lúc nào không hay. Đôi trai tài gái sắc, yêu nhau, đều là mối tình đầu ngây thơ và trong trắng của tuổi học trò.
  Năm 1972, cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước vào giai đoạn quyết liệt. Khi ấy, Hùng và Hồng đều tốt nghiệp lớp 10 phổ thông. Hồng thi đỗ vào Trường Đại học Kinh tế, còn Hùng có lệnh nhập ngũ. Cả hai đều có ước mơ, hoài bão riêng của trang đầu bước vào cuộc đời. Tôi là bạn của cả hai người, nên hiểu về họ. Hồng là con một thương gia giàu có ở thị xã Tuyên Quang, tuổi thơ được sống trong sự đủ đầy. Còn Hùng là con ông bà Cả Sang làm công nhân Đội sản xuất cây công nghiệp, nên Hùng sáng đi học, chiều giúp bố mẹ công việc hái chè. Ông bà Cả Sang hiếm muộn sinh nở được một lần, hai người con trai đặt tên là Hùng, Dũng. Tốt nghiệp Phổ thông, hai anh, em đều có lệnh đi khám sức khỏe và đủ điều kiện nhập ngũ. Cán bộ tuyển quân đến nhà thông báo. Hai anh em Hùng, Dũng chỉ một người đi bộ đội, một ở lại chăm sóc cha mẹ già ở hậu phương. Ngay đêm đó Hùng viết đơn bằng máu, xung phong đi bộ đội thay em. Vào thời điểm ấy, báo chí địa phương, Báo Quân đội Nhân dân có bài viết ca ngợi về Hùng. Hồng rất tự hào về hành động dũng cảm của người yêu.
 Ngày lên đường nhập ngũ, các bạn cùng lớp, trong đó có cả Hồng đến tiễn. Hồng mặc quần áo Đoàn thanh niên, trên ngực trái đeo Huy hiệu Đoàn. Hùng trong bộ quân phục bộ đội, vai đeo ba lô, đầu đội mũ sao vàng, quấn quýt bên nhau. Các bạn trong lớp đều khen họ đẹp đôi, hình như họ sinh ra để là của nhau. Trước khi lên xe ô tô, Hùng khẽ cúi người thơm nhẹ lên mái tóc người yêu, rồi vẫy tay, cười tươi chào tạm biệt bạn bè và hẹn ngày chiến thắng trở về. Hồng khẽ lau nước mắt, mỉm cười vẫy tay chào tạm biệt người yêu.
Hùng nhập ngũ, biên chế vào đơn vị đặc công, huấn luyện ở Ba Vì. Sau gần năm tháng huấn luyện, đơn vị của Hùng được lệnh lên đường hành quân vào Nam chiến đấu. Mười ngày nghỉ phép, Hồng và Hùng luôn ở bên nhau, đi thăm họ hàng, bạn bè… Đêm cuối cùng, họ đưa nhau đi dọc bờ sông Lô, ôn lại những kỷ niệm của tuổi học trò. Thị xã Tuyên Quang ngày ấy nghèo và nhỏ bé, chỉ heo hắt những ánh đèn dầu le lói xuống dòng sông. Nhà Hồng ở bên sông, nên tình yêu của Hồng với Hùng có nhiều kỷ niệm gắn bó với nhau bên dòng sông. Cả hai cùng nhau tập bơi, cùng nhau câu cá và thi gánh nước… Thời điểm đó thị xã Tuyên Quang không có nước máy, không có điện thắp sáng. Nhà nào khá giả thì đào giếng để lấy nước dùng, còn hầu hết các hộ dân gánh nước sông về đánh phèn chua dùng dần. Cứ chiều đến bến sông tấp nập người gánh nước như đi hội. Dốc bờ sông cao, nền đất là phù sa nên nước trong thùng sánh ra làm đường trơn trượt. Có lần, Hồng và Hùng gánh nước trượt chân bị ngã, đôi thùng gánh nước lăn lông lốc xuống sông, cả hai kéo nhau đứng dậy cười như nắc nẻ. Còn đêm nay, vẫn bến nước bãi sông ấy, Hồng và Hùng cầm tay nhau nhẹ bước trên soi cát. Hùng chững chạc trong bộ quân phục, Hồng mặc quần lụa đen, áo bà ba màu tím Huế bó sát lấy thân hình thon thả làm cho Hồng đẹp và rạng ngời hơn. Thời tiết sang đông, trời se lạnh, ánh trăng trên trời hắt xuống, sóng nước sông Lô lăn tăn như dát bạc. Trong không gian tĩnh lặng ấy, Hồng khẽ nép vào người yêu nói nhỏ, nhưng nhanh và gấp gáp như sợ gió trên sông cướp mất lời.
 - Mai Hùng đi rồi, tặng anh chiếc khăn mùi xoa, để nhớ lời hẹn ước.
Chiếc khăn mùi xoa, Hồng thêu hình đôi chim bồ câu, ngậm chung cánh hoa, tên của của hai người tạo một vòng cung bao trọn lấy đôi chim bay trên bầu trời xanh. Hùng xúc động khi nhận quà và ôm chặt người yêu vào lòng.
Hùng vào chiến trường Tây Nguyên chiến đấu và lập được nhiều chiến công. Hồng học Đại học là sinh viên giỏi xuất sắc. Hồng và Hùng chỉ gặp nhau trên thư, với tình yêu nồng nàn giữa hậu phương và tiền tuyến. Năm 1975 Hùng hi sinh tại Buôn Ma Thuột trong trận đánh mở màn chiến dịch Hồ Chí Minh. Khi ấy, Hồng học năm cuối cùng Đại học, nghe tin người yêu hi sinh, đã ngất trên bàn học, bạn bè phải đưa đi viện cấp cứu. Ra viện, Hồng trở lại trường tiếp tục học với tinh thần mạnh mẽ hơn, để xứng đáng với sự hi sinh của người mình yêu thương. Hồng tốt nghiệp loại giỏi, được tuyển thẳng về làm ở một cơ quan của tỉnh.  
  Hùng hi sinh hơn một năm, đơn vị mới về địa phương tổ chức lễ truy điệu. Hôm đó, Hồng mặc bộ đồ đen tới dự, trông gầy, nhưng có vẻ chững chạc của một viên chức nhà nước. Lần đầu tiên Hồng gọi bà Cả Sang là mẹ và nói rất nhỏ, nhưng dứt khoát:
- Mẹ cho con đeo khăn tang anh Hùng!
Bà Cả Sang nhìn Hồng khóc và nói: Con đeo tang, sau này khó lấy chồng lắm. 
 Nghe vậy, Hồng hiểu mình còn trẻ chưa một lần qua đò mà đeo khăn tang Hùng là thờ chồng. Cái khắc nghiệt của cuộc đời là vậy! Còn tương lai của mình phía trước rồi sẽ ra sao? Đầu óc Hồng rối bung với nhiều câu hỏi chồng chéo. Mặc kệ mọi suy nghĩ của người đời, Hồng đến bên bàn vong lặng lẽ lấy khăn tang nhẹ nhàng quấn lên đầu mình.
Lễ truy điệu trang nghiêm và đầm ấm. Trên bàn vong có treo Bằng Tổ quốc ghi công và hai tấm Huân chương Chiến công của Hùng. Chính giữa bàn vong có tiểu sành phủ lá quốc kỳ (thờ gió hài cốt liệt sĩ Hùng). Dự lễ truy điệu có đại diện Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, anh em đồng đội của liệt sĩ, đại diện chính quyền địa phương, bạn học cùng lớp phổ thông và bà con lối xóm. Đại diện đơn vị của Hùng đọc điếu văn như đang kể về trận đánh cuối cùng của liệt sĩ Hùng. Địch chiếm giữ Cao điểm 564 án ngữ đường 14, chặn đường tiến của quân giải phóng từ Buôn Ma Thuột về giải phóng Huế, Đà Nẵng... Hùng là mũi trưởng trinh sát, cùng với 12 chiến sĩ có nhiệm vụ luồn sâu, áp sát tiêu diệt gọn cứ điểm trước giờ G. Trận đánh diễn ra ác liệt, địch và mũi trinh sát của Hùng giành giật nhau từng mét hào công sự. Khi tiến đánh ổ kháng cự cuối cùng trên cao điểm, Hùng ở hướng chính diện, nổ súng thu hút hỏa lực của địch, để cho ba chiến sĩ khác vòng ra sau đánh úp. Hùng đã hi sinh anh dũng trong tình huống ấy và được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Hai. Triệt phá cứ điểm 564 đã mở toang cánh cửa đầu cầu để các binh đoàn quân giải phóng từ Tây Nguyên tràn về phía Nam như thác lũ. Hùng có ước mơ cùng đoàn quân giải phóng tiến về giải phóng Sài Gòn nhưng anh mãi mãi nằm ở chiến trường Tây Nguyên. Không gian tĩnh lặng của lễ truy điệu bỗng dưng xao động khi đại diện của đơn vị trao lại kỷ vật của Hùng từ chiến trường gửi về là bộ quần áo bộ đội, những lá thư Hồng viết cho Hùng, là chiếc khăn mùi xoa Hồng tặng trong đêm chia tay bên dòng Lô. Hồng ôm những kỷ vật, cảm thấy hơi ấm tình yêu của Hùng lan tỏa khắp người. Lẫn trong niềm tự hào và thương nhớ Hồng thắp cho anh nén hương, khấn như lời tâm sự với người yêu:
- Em chưa phải là vợ anh, nhưng em sẽ mãi mãi là con trong gia đình và sẽ chăm sóc bố mẹ già thay anh.
 Những năm tháng tiếp theo, Hồng tranh thủ ngày nghỉ mua quà thăm ông bà Cả Sang, giúp dọn dẹp nhà cửa. Ngày bố mẹ của Hùng mất, Hồng cũng đeo khăn tang cùng với vợ chồng người em lo chu toàn mồ yên mả đẹp cho ông bà. Nhiều người trong xóm phố khen Hồng đẹp người đẹp nết, tiếc cho chúng nó không nên đôi lứa. 
 Ba mươi tuổi Hồng vẫn chưa lấy chồng, không phải như lời bà Cả Sang nói, cũng không phải không có chàng trai nào theo đuổi. Cái chính Hồng không quên được mối tình đầu mà mỗi đêm mơ Hùng hiện về như níu kéo Hồng ở lại với cuộc sống hiện tại. Hồng nghĩ Hùng là người linh thiêng, nên lập bàn thờ Phật, tụng kinh niệm Phật cho anh siêu thoát và cho tâm hồn mình thanh thản. 
 Chồng của Hồng là Lâm hơn bảy tuổi, anh là thương binh, bộ đội chuyển ngành về làm cùng cơ quan. Trong số những người đến chỉ duy nhất anh thấu hiểu, chia sẻ và thông cảm với mối tình đầu của Hồng. Trước ngày cưới, Hồng và Lâm mua hoa quả đến thắp hương cho Hùng. Không rõ anh Lâm nghĩ và khấn gì với người đồng đội đã hi sinh. Còn Hồng chắp tay, miệng khấn lạy người yêu:
- Em có duyên được yêu anh, nhưng không có phận làm vợ… Đã đến lúc Hùng cho em làm tròn bổn phận đời người con gái…
Lời khấn chưa dứt, bát hương trên bàn thờ bốc cháy, mọi người hối hả dập đám cháy. Hồng đứng chết lặng như một pho tượng và thầm nghĩ, anh đang mừng cho mình…
 Năm tháng trôi qua, Hồng sinh được một trai, một gái; cả hai người con đều đẹp như mẹ. Vợ chồng Hồng sống hạnh phúc cùng nhau chăm sóc tổ ấm của mình. Anh Lâm ngày càng hiểu vợ nhiều hơn vì sự tần tảo yêu thương chồng con và nghĩa tình với người yêu cũ. Thấy Hồng đều đặn chăm lo hương khói cho liệt sĩ Hùng, có người độc miệng hỏi Lâm:
 - Anh không ghen sao?
Lâm cười rồi bình thản và trả lời: Không ai đi ghen với người chết, với lại liệt sĩ Hùng là bạn đồng đội của tôi…
Có điều anh Lâm sức khỏe không tốt, ốm đau nhiều. Hồng phải gắng sức hoàn thành công việc cơ quan và mở thêm cửa hàng kinh doanh ở nhà để có tiền trang trải cuộc sống. Trong đầu Lâm còn mảnh đạn, mỗi khi thời tiết thay đổi, làm anh điên khùng, bỏ nhà đi lang thang. Mỗi lần như vậy, Hồng lẽo đẽo theo chồng dỗ ngon ngọt đưa anh về nhà, dịu dàng xoa bóp vết thương để phần nào làm dịu nỗi đau của anh. Có lần trong đêm mưa bão, Lâm cầm thanh củi làm súng chạy ra đường kêu to “Xung phong, xung phong…” Hồng lại phải tầm tã trong mưa chạy theo chồng. 
Bệnh của ông Lâm ngày càng nặng, cơn điên ngày càng dày lên, thì những nếp nhăn trên trán, đuôi mắt của bà Hồng ngày càng nhiều hơn. Bà gom tiền đưa chồng đi bệnh viện mổ lấy mảnh đạn nhỏ như hạt gạo trong đầu ra. Sau mổ ông Lâm không còn điên khùng, nhưng trở nên trầm cảm. Ngày nào cũng vậy, từ sáng đến trưa, từ trưa đến chiều tối, ông ngồi trước cửa nhà nhìn về một hướng mà không nói một lời nào. Trong sự tĩnh lặng ấy, không biết ông Lâm nghĩ gì về cuộc chiến tranh chống Mỹ ác liệt? Nghĩ gì về liệt sĩ Hùng mối tình đầu của vợ mình?  Nghĩ gì về bà Hồng, người vợ hết lòng thương yêu mình và các con? Thấy tội cho ông Lâm, bà thương chồng nhiều hơn, luôn gần gũi, chăm sóc, dỗ ngon, dỗ ngọt chồng như đứa trẻ.
- Hôm nay có thịt bò xào dưa chua, ông làm vại bia nhé? - Nói rồi, bà dìu ông vào nhà ăn cơm.
Thấy những chuyện bất hạnh của bà Hồng, nhiều người nói “Hồng nhan bạc phận”. Bà lại nghĩ khác: Chăm sóc, tưởng nhớ linh hồn người yêu là liệt sĩ, chăm sóc chồng là một thương binh, cả hai đã hi sinh, cống hiến cho độc lập tự do của Tổ quốc thì đó là nghĩa chứ không phải phận bạc. Suốt hơn năm mươi năm, từ một thiếu nữ xinh đẹp, nay là bà lão có mái tóc bạc phơ, bà Hồng vẫn lặng lẽ làm việc nghĩa ấy. Hàng ngày trong bộ quần áo nâu, ngồi trước bàn thờ Phật, gõ mõ tụng kinh cầu cho các linh hồn liệt sĩ siêu thoát, cầu cho nước thịnh dân an.
Tôi viết xong chuyện mang đọc cho bà Hồng nghe. Bà gật đầu rồi nói:
 - Hay và đúng lắm, nhưng còn chi tiết này anh chưa được biết. Nói rồi bà Hồng đưa tôi lên tầng ba của ngôi nhà bốn tầng mà cả cuộc đời bà tạo dựng. Trước mắt tôi là hình nộm một người phụ nữ trẻ nằm trên giường. Tôi ngạc nhiên thốt lên:
- Đó là Hồng thời mười tám, đôi mươi, vẻ đẹp đến nao lòng.
Bà Hồng thản nhiên đáp: - Đúng vậy! Tôi đã thuê nghệ nhân làm hình nộm tuổi trẻ của mình. Và dặn các con: Mẹ chết, phần xác mai táng gần bố. Còn hình nộm mang đốt thả sông, vì suốt hơn năm mươi năm qua bác Hùng đang chờ đón mẹ.
Rùng mình khi nghĩ về điều tâm linh ấy, nhưng tôi hiểu thêm về nghĩa tình của bà Hồng với người đã hi sinh giành độc lập tự do cho non sông nước Việt.

N.C