Truyện ngắn của Vi Thị Thu Đạm

Chiều đổ mưa từ sườn đá phía Pả Vi, rồi tràn xuống mái ngói âm dương của thị trấn như thể ai đó lật tung những tầng ký ức. Mưa không dữ dội, nhưng dai dẳng, se lạnh, len vào từng khe cửa gỗ đã mọc rêu. Trong quán nhỏ đầu dốc, ánh đèn vàng lặng lẽ hắt lên ba gương mặt nhiều nếp nhăn bình thản. 
Quán ấy là của Min - một căn nhà gỗ hai gian dựa lưng vào đá, mặt nhìn ra dốc chợ, có mái hiên đủ rộng để ba người ngồi, bên chiếc bàn gỗ thấp một ấm nước luôn bốc khói, ba chén rượu táo mèo trong veo màu hổ phách.
Chiều nay, Nông trở lại thị trấn nhỏ bé chênh vênh nơi miền đá, nơi ông đã từng sống ở đây những tháng năm tuổi trẻ và để lại một điều gì đó chưa bao giờ dám gọi tên. Ngồi đối diện ông là Min, người phụ nữ năm xưa từng đưa cho ông chiếc khăn lau mặt trong một chiều mưa giống hệt hôm nay. Và Di, cô bạn thân của Min, giờ tóc đã bạc gần hết, cũng ngồi bên, tay chống cằm nhìn ra màn mưa mà như nhìn về một khoảng đời nào đã qua.
Không ai cười. Không ai buồn rõ ràng. Nhưng ánh mắt cả ba người đều long lanh những điều chưa nói.
Min là người đầu tiên lên tiếng:
- Mưa ở đây lúc nào cũng thế này. Mưa là lạnh, anh Nông nhỉ? Lạnh như cái hôm anh đứng nép dưới hiên nhà em, ướt từ đầu đến chân…
Nông gật nhẹ, môi khẽ động, như muốn nói điều gì rồi thôi. Ông nhìn quanh, như muốn khắc họa căn nhà này vào trí nhớ lần nữa.
- Ngày ấy căn nhà này đâu phải quán… - Ông nói, giọng trầm khản.
- Đúng. Hồi đó là nhà em. Còn bây giờ cũng vẫn là nhà em… Chỉ là bây giờ nhiều người ra vào… - Min đáp, mắt không rời khỏi chén rượu.
- Hồi đó em ở một mình - Ông dừng một chút - Nhưng rồi chỉ năm sau anh nghe tin em có thằng Mạnh.
Min cười nhẹ, nhưng trong nụ cười có thứ gì đó đã lên men từ rất lâu.
- Lúc đó em là gái có chồng mà! Anh Nông làm gì quên được. Lúc nào cũng nhắc em là gái đã có chồng. Nhưng thằng Mạnh không phải con của chồng em đâu.
Di lúc này mới lên tiếng, giọng mang chút bỡn cợt:
- Nó không yêu chồng đâu. Nó yêu một người khác. Mà người ấy lại không phải anh Nông…
Câu nói như một mũi kim cắm sâu vào không khí đang yên ả. Nông lặng im.
-  Không phải con của chồng, cũng không phải con của người yêu - Min nói, giọng đều đều - Về sau chồng em muốn đón cả em và thằng bé về nhà, nuôi cả hai mẹ con. Nhưng em vẫn một mình nuôi con ở căn nhà này.
- Sao vậy? - Nông hỏi, nhẹ như hỏi chính mình.
- Vì em không muốn lừa dối thêm ai nữa - Min đáp.  
Gió hắt qua khe cửa. Di lặng lẽ rót thêm rượu. Mỗi lần gặp mưa, bà lại thấy thời gian giống một tấm chăn cũ, không thể giặt, không thể vứt bỏ, chỉ có thể cuộn mình trong đó mà ngửi mùi kỷ niệm.
Rượu ngô nóng dần trong cổ họng, nhưng cái ấm không đủ át đi cơn lạnh đang lặng lẽ trườn qua chân núi, len vào từng kẽ áo, từng nếp da. Ngoài hiên, mưa không còn rơi dày, nhưng vẫn nặng hạt, dai như ký ức, chậm rãi mà không chịu dứt.
Nông rút điếu thuốc trong túi áo, châm lửa. Khói thuốc phả ra một làn hơi mờ đục, tản mát giữa ánh sáng của buổi chiều sắp tắt.
- Hồi hợp nhất tỉnh, ai cũng nghĩ sẽ có những đổi thay lớn - Di cất tiếng, giọng trầm đều - Thì đúng là em cũng có đổi thay lớn. Có người mới. Có chồng.
Nông nhìn sang. Min thì đã quen với cái giọng nửa đùa nửa thật ấy, nên không phản ứng gì. Di ngả lưng vào vách gỗ, tay đặt hờ trên chén rượu đã vơi một nửa.
- Chồng em là cán bộ cấp huyện, hợp nhất tỉnh thì về đây làm bên giao thông. Ai cũng bảo em lấy được cán bộ là may, là đổi đời. Nhưng đổi đời đâu không thấy, chỉ thấy mình đổi thành người khác.
Min lặng lẽ rót thêm rượu cho bạn. Trong giọng Di không có cay cú, chỉ có một sự bình thản đậm màu trải nghiệm, chỉ là kể lại cho Nông nghe.
- Em với chồng có hai đứa con. Một trai, một gái. Đứa lớn giờ ở Yên Sơn, lấy vợ dưới xuôi. Đứa bé ở bên Đồng Văn, thuê quán bán hàng. Bố nó thì bỏ đi rồi!
- Sao ông ấy lại bỏ em? - Nông hỏi, không phải tò mò, mà như chỉ để hỏi.
- Không bỏ. Mà là ông ấy về quê. Tự dọn đồ đạc đi thôi. Cũng không cãi nhau. 
Di cười. Lần này là cười thật. Một nụ cười đã vượt qua thất vọng, giận hờn của tuổi trẻ.
- Ừ! Cuộc sống chả có gì là vĩnh viễn, nhỉ? 
Nông cúi đầu, chậm rãi xoay xoay chén rượu. Ông cảm thấy hơi men hôm nay không giống ngày xưa. Nó không làm người ta say, mà chỉ khiến lòng se lại, như thể vừa qua một phiên chợ tàn.
Min đột ngột đứng dậy, đi vào trong. Một lúc sau trở ra, trên tay là một chiếc hộp gỗ nhỏ, phủ lớp bụi mỏng. Bà đặt nó xuống bàn, trước mặt Nông.
- Cái này… em vẫn giữ.
Nông mở nắp. Bên trong là chiếc khăn mùi xoa đã cũ, viền đôi sọc nâu, vàng. Loại khăn nhập khẩu từ Nga hoặc Hung-ga-ri cách nay đã mấy thập niên.
- Anh cứ nghĩ em vứt nó đi rồi - Ông nói, giọng cố lấy vẻ 
bình tĩnh.
- Không! Em chỉ cất nó đi thôi. Cũng không lấy ra bao giờ! Nhưng bây giờ… - Min nói, mắt nhìn ra ngoài mưa. - Anh Nông cầm về đi!   
Nông định nói gì đó, nhưng không thành lời. Di lặng thinh, ánh mắt chùng xuống. Khoảnh khắc ấy, cả ba người như cùng lắng trong một nỗi im lặng rất thật, không gượng gạo, không gấp gáp. Một thứ im lặng mà chỉ có tuổi tác và thời gian mới có thể chưng cất được.
Ngoài hiên, mưa đã ngớt. Sương bắt đầu đọng nhẹ trên tán đào. Trên vách đá cao, những vệt nước từ khe rãnh chảy xuống, vẽ thành những dòng sông mảnh mai trên mặt đất. Có những dòng chảy nhỏ tưởng như không đáng kể, nhưng chính là nguồn cho cả con suối lớn sau này.
Cũng như những đoạn đời đã qua của họ - đứt gãy, khúc khuỷu, nhưng vẫn âm thầm hợp lại dưới một cơn mưa chiều.
Bên chiếc bàn gỗ bạc màu cũ kỹ, Nông nhìn Min, ánh mắt bỗng trở nên khác lạ, như người đi qua bao mùa mưa nắng, nay mới thật sự nhận ra điều đã bỏ lại phía sau.
Ông thở dài, chậm rãi:
- Những năm tháng ấy, anh từng nghĩ mình sẽ quay lại. Nhưng rồi, cuộc đời cứ cuốn đi như dòng nước. Anh đã bỏ lại rất nhiều thứ…  
Min nhìn ông, không nói. Đôi mắt ánh lên một nỗi niềm khó gọi thành tên - sự chờ đợi, sự thất vọng, hay là một sự tha thứ đã từ lâu.
- Anh biết không - Min lên tiếng - Khi anh rời đi, em tưởng mình sẽ quên. Khi em quyết định có con với bố thằng Mạnh, em cũng tưởng mình sẽ quên.
Nông gật đầu, nghẹn ngào:
- Anh cũng vậy. Thời gian mà ta tưởng là đủ để nguôi ngoai, hóa ra chỉ làm mọi thứ thêm nặng nề.
Không gian trầm lắng. Sương xuống đầy mái, trắng mờ cả dốc chợ. Bên ngoài, ngọn đèn đường bắt đầu nhấp nháy trong sương. Ba con người, ba câu chuyện, như ba dòng nước đan vào nhau trong một khúc sông uốn lượn, ngập tràn những ký ức và cả những điều chưa nói. Trong quán, hơi ấm từ bếp lửa bắt đầu lan tỏa, rượu đã cạn hơn một nửa vò.
Di chống cằm nhìn ra ngoài trời, ánh mắt như không còn thuộc về hiện tại. Một lúc, bà nói:
- Hồi ấy, em cứ tưởng cái Min sẽ đi khỏi đất này, sẽ theo anh Nông. Em lấy chồng, lấy được người mình thích, cứ tưởng cũng sẽ khác.  
Min nhìn bạn mình. Họ đã bên nhau qua biết bao mùa chợ phiên, bao lần giáp hạt, qua cả những đêm ngồi đỡ nhau khóc vì một người đàn ông nào đó bỏ đi. Những lần như thế, chỉ cần nắm tay là đủ. Không cần hỏi han.
- Em không trách anh - Min quay lại, giọng nhẹ hẫng - Chỉ ước gì, năm ấy anh nói một lời chia tay cho rõ.  
Nông cúi đầu. Ông thở ra chậm rãi, tiếng thở dài như kéo theo cả một đoạn đời cũ kỹ.
- Anh không dám nói, vì không biết mình có xứng đáng để nói. Lúc đó, anh là một cán bộ trẻ, chưa có gì trong tay. Còn em là gái đã có chồng.
- Thế là anh trốn đi, phải không? - Di hỏi, không trách móc, chỉ là một câu hỏi thật lòng.
Nông gật đầu:
- Ừ. Có lẽ vì anh nhát. Mà cũng có lẽ vì anh tin thời gian sẽ xóa hết. Nhưng không ngờ, thời gian lại giữ lại mọi thứ nguyên vẹn đến thế này.
Bên ngoài, một cơn gió mạnh ùa theo hơi nước. Trên bàn, hơi rượu tan chậm, như dấu lặng trong bản nhạc chưa đến đoạn cuối.
Min đứng dậy, bước về phía bếp, cẩn thận rót thêm ba chén rượu mới. Tay bà run nhẹ, không rõ vì tuổi tác hay vì lòng chưa nguôi.
- Thôi thì… chúng ta nâng chén. Không phải để quên, mà để nhớ. Nhớ rằng đã có một thời, chúng ta từng thương, từng sống, từng dở dang - Bà nói rồi đưa chén về phía hai người còn lại.
Di gật đầu. Nông nhìn chén rượu, rồi chậm rãi nâng lên. Ba chén chạm nhẹ vào nhau, âm thanh rất nhỏ nhưng đủ để vỡ tan một quãng im lặng kéo dài mấy chục năm.
Ở tuổi này, họ không cần giải thích nữa. Không cần mong được thứ tha, cũng không cần cố gọi tên tình cảm đã phai. Họ chỉ cần nhìn thấy nhau, ngồi bên nhau, và biết rằng cuộc đời này, dù dở dang, cũng đã từng có những điều đẹp đẽ.
Min ngồi xuống, mỉm cười, rất nhẹ:
- Anh biết không, thằng nhỏ… thằng con trai em ấy, giờ làm kỹ sư thủy điện. Nó không mang họ bố, cũng không mang họ chồng em. Nó lấy vợ rồi, có hai con rồi, vợ chồng và các cháu ở với em. Nhà mới xây trên đầu dốc kia, chỗ này là quán. Anh Nông về đây, cứ đến quán này, lúc nào cũng có em với Di.
Nông im lặng. Di cũng không nói gì. Một chút gì đó ấm áp lan ra trong lòng, không phải vì rượu, mà vì giữa những lỡ dở, Min vẫn còn giữ được cho mình một khoảng riêng bình yên.  
Mưa đã ngớt. Mây rút dần khỏi đỉnh Khâu Vai để lộ nền trời màu chì lặng lẽ. Không khí mang theo mùi của đất ướt, của rêu, của lá rừng ẩm mục và những buổi chiều cũ kỹ đã từng trôi qua nơi này, rất xa, rất thật.
Quán chỉ còn ba người. Những tiếng nói đã lắng, chỉ còn tiếng chén chạm khẽ và tiếng củi lụi dần trong bếp. Không ai trong họ cần nói thêm nữa. Mỗi người đều hiểu rằng những lời quan trọng nhất trong đời, đôi khi không cần phải nói thành câu.
Di đứng dậy trước. Bà khoác chiếc áo mưa bạc màu, vỗ nhẹ vai bạn:
- Min à, ngày mai tôi qua giúp một tay sắp lại mấy chum rượu. Còn cái chum ngâm rễ cỏ tranh ở góc kia chắc phải lọc đi để uống cho nó trong.
Min cười, gật đầu. Di quay sang Nông:
- Anh còn ở đây mấy hôm?
- Có lẽ sáng mai anh qua Đồng Văn. Lần này anh chỉ về ngang thôi. 
Di gật nhẹ. Rồi bà đi ra hiên, bước chậm rãi xuống dốc. Bóng Di khuất dần trong sương, như một phần ký ức đang rút khỏi không gian, để lại một sự yên ắng gần như 
thiêng liêng.
Min thu dọn mấy chiếc chén, đặt lên giá gỗ. Nông nhìn quanh, rồi chậm rãi đứng lên.
- Min… có trách anh Nông không? - Ông hỏi.
Min không quay lại, chỉ lắc đầu.
- Không. Lâu rồi không còn trách ai. Mỗi người đều phải đi con đường của mình. Nhưng nếu ngày đó anh nán lại thêm một mùa nữa thì không biết sẽ thế nào...
Nông không nói gì. Ông bước ra hiên, nhìn xuống con dốc quen thuộc. Dưới kia là chợ, là con suối nhỏ, là nơi ông từng đứng nhìn Min múc nước, là đoạn dốc nơi hai người đã lặng im chào nhau lần cuối. Tất cả vẫn đó, chỉ có thời gian đã trôi qua ba mươi năm.
Min đứng bên khung cửa, nói khẽ, như nói với bóng 
lưng ông:
- Lần sau anh về, đừng đợi mưa. Trời nắng cũng được mà.
Nông quay đầu lại, nụ cười thoáng hiện trên gương mặt đã in sâu dấu vết thời gian:
- Ừ. Lần sau… trời nắng anh cũng về!
Ông đi xuống dốc. Mỗi bước chân như mang theo cả một đoạn đời vừa được cởi bỏ, được nhẹ đi, được trả lại cho gió núi mây ngàn. Phía sau, căn quán nhỏ của Min vẫn sáng đèn, một đốm sáng hiền lành giữa núi rừng, âm thầm, lặng lẽ nhưng đủ ấm để người xưa có thể trở về.
Cơn mưa chiều đã tạnh.

V.T.T.Đ

Minh họa của An Bình