Chào năm 2026, Lão Kiệt dậy sớm.  Bốn giờ sáng, trống trải quá. Lão Kiệt mở cửa sổ. Rừng vẫn còn chìm trong đêm. Một mình với bình hoa tươi lèo tèo vài bông và ấm trà thơm, độc ẩm, lão nghĩ ngợi lung tung hết chuyện này, sang chuyện khác. Nhưng nghĩ gì thì nghĩ, trong đầu lão vẫn lởn vởn, lúc ẩn, lúc hiện chuyện cái nhà. Cái nhà của lão vô lí quá, bất tiện quá. Lão đưa mắt ngắm lại cái cầu thang, miệng lẩm bẩm: phải sửa, phải sửa, phải làm lại, phải làm lại. Năm nay được tuổi, lão Kiệt quyết định lại sửa nhà.

*

Kiệt công tác ở một thành phố núi. Hắn lấy vợ người địa phương rồi ở luôn đấy cho đến nay. Tám mươi ba tuổi, chỉ tính từ khi hắn cưới một cô gái làm vợ, đã chín lần chuyển chỗ ở, bốn lần ở tập thể, năm lần phải tự làm nhà. Mỗi lần làm xong, ở vài năm, thấy vô lí, hắn sửa chữa. Sửa chán, hắn lại bán, làm cái khác. Hắn rất thích sửa chữa, nhưng sửa đồ dùng nho nhỏ kia, như đồ điện, xe đạp, cái đế giày bỏ, chế thành đôi dép… Chừng nào phải vất, thì chỉ có vất. Chả thế mà hồi còn thân phụ hắn, em hắn ở quê lên chơi, lúc về thấy nó gói ghém cẩn thận cái quạt điện cũ. Cụ hỏi:

- Thằng Kiệt cho à?

- Vâng, anh ấy bảo: Nó hỏng, về chịu khó sửa, dùng tạm, dù sao cũng còn hơn cái quạt mo.

- Đừng lấy!

- Sao bố? Anh con cho. 

- Cái gì nó đã chịu, không sửa được, thì chỉ có vất. Tao thấy nó hì hục sửa mãi rồi đấy.

Nghe bố nói, thằng em Kiệt cười như mếu, vừa có vẻ suy nghĩ, vừa gói cái quạt cũ mang về quê.

… Nhưng sửa nhà, sửa nhà thì Kiệt không thích. Bởi cái lẽ, hắn nghĩ rằng: tính kĩ ra thì sửa nhà không khéo còn đắt quá phá đi làm lại. Hắn tính kĩ lắm. Còn nhớ hồi xây cái nhà thứ nhất, lúc buộc sắt đổ mái, thợ hỏi: sao anh mua ít sắt buộc thế? Kiệt bảo: tao tính từng nút rồi và đã chặt sẵn, độ dài vừa đủ. Lúc buộc, bọn mày đừng đánh rơi thì thừa năm sợi. Tao không mua thêm nữa đâu. Nghe thế chú thợ cả sợ quá, quán triệt ngay tinh thần ấy với anh em trong đoàn. Quả nhiên khi buộc xong chỉ thiếu vài sợi, Kiệt ra giàn mướp tháo vài nút, thế là đủ. Kiệt đang ở là cái thứ năm. Mỗi lần bán xây cái khác, là mỗi lần bố trí phòng, ốc tiến bộ thêm một tí. Và lão cũng già đi thêm một tí.

Bỗng lão nhận ra rằng: trong một ngôi nhà lầu thì cái cầu thang có lẽ quan hệ hơn cả. Chính vì thế mà xây cái nhà này, trước khi gọi thợ, Kiệt đã tính kĩ và vẽ: bề nằm mỗi bậc rộng ba mươi phân, cao mười lăm phân. Bởi vì hắn đã nhiều lần bước thử và đo, thì thấy rằng mỗi bước bình thường của người ta dài bốn mươi nhăm phân. Khi thợ làm, cứ được vài bậc, Kiệt lại rút thước trong túi ra đo. Trong đầu luôn nghĩ, sai thì nhất định phải làm lại, tránh tình trạng việc đã rồi. Và cuối cùng cái cầu thang thợ làm đúng theo ý lão. Nhưng lão quên rằng: lão chỉ tính độ dốc hợp lí chứ không nghĩ đến bề rộng. Sinh hoạt hơn mười năm chả thấy sao, gần đây lão bỗng thấy khó chịu. Khi muốn lên cầu thang, phải nhìn xem có ai đang xuống không đã. Nếu có người đang xuống thì phải đợi. Mà đã phải đợi là lão chán. Lão không thích đợi. Khi đã phải đợi thì lão hay cáu. Mà đã cáu thì không khí mất vui, nghĩa là buồn. Mà đã buồn thì đời càng chán. Kinh nghiệm đã dạy cho lão rằng: những suy nghĩ và hành động trong lúc chán vì không thích đợi, thì tỉ lệ thất bại lên tới tám phần mười. Nghĩa là nhất định phải giải quyết cái cầu thang.

Lão Kiệt cầm thước đo lại bề rộng cầu thang:  có sáu mươi nhăm phân. “Thực, cư, di, lạc”. Bốn mặt của chất lượng cuộc sống. Ở, được xếp thứ hai sau ăn. Đấy là ngày xưa - Ngày còn mồ ma ông Khổng Tử, hơn hai nghìn năm rồi. Còn bây giờ:  ở, có lẽ phải được đưa lên trên, đẩy ăn xuống dưới. Mà thật, nói đến ăn, mỗi bữa lão chỉ cần lưng bát cơm, một đĩa thịt, một li rượu. Cái đó lương hưu trí cho phép lão thỏa mãn. Càng sống lâu thì lão càng ăn ít đi, mà lương hưu trí lại càng cao lên. Con cháu lão đã có câu các cụ dậy: “Đời cua, cua máy. Đời cáy, cáy đào”. Nghĩa là cái sự ăn, lão càng không phải lo gì. Mà cái sự ở, bỗng trở lên quan trọng. Nghĩa là phải làm lại cái cầu thang, để đi lại cho khoái, khỏi phải đợi. Nhất là khi phải đứng đợi vợ lão đang đi xuống. Nàng ục ịch, khệnh khạng, cà rầm, cà rì. Hai quả mông to bự của thị lặc lè như hai quả mít rừng, khi thị bước, nó cứ bật sang bên nọ rồi lại bật sang bên kia, nhìn chán vãi. Mỗi khi phải đứng đợi, ngắm thị ỳ ạch lần bậc xuống, trông thật lộn ruột. Và lúc ấy ý nghĩ phải làm lại cái cầu thang càng đôn đốc lão: Phải sửa, nhất định phải sửa. Mà đã sửa thì phải sửa cho ra hồn, ra tấm, ra miếng hẳn hoi. Thấy nói chuyện sửa nhà, vợ lão giùng giằng:

- Anh đã quyết định sửa nhà, thì gọi thằng Sung về. Là kiến trúc sư, nó thiết kế mới được (thằng Sung con giai út của lão).

- Hừ, là bố kiến trúc sư, tôi còn thấy khó đây. Nó trẻ con, biết gì?

- Chả biết gì, thì nó cũng được đào tạo bài bản. Anh mới là vô nghề nghiệp! Chỉ được cái mồm nói phét, nói lác!

- Thôi, bà để cho tôi suy nghĩ, đừng quấy rầy, khó chịu.

- Khó chịu thì cáu là cùng chứ gì. Thì đấy, mặc kệ anh. Anh muốn làm thế nào thì làm. Người đâu mà ngang như cua. Kể cũng lấy làm lạ, làm sao mà em ở với anh được đến hơn sáu mươi năm nay. Em thật đúng là trời đầy!

- Trời đầy bà còn lâu, ít nhất là ba mươi năm nữa. Thôi, ở nhà coi thằng Sơn đấy, cho nó chơi máy tính ít thôi, rồi cận thị cả lũ. Tôi đi dạo đây.

- Anh đi đi, muốn đi đâu thì đi.

Lão Kiệt đủng đỉnh thả bộ quanh hồ. Gió hồ Tân Quang lồng lộng. Đây kia gốc cây, vệ cỏ, từng đôi trai gái chíp chíp ôm hôn, cấu véo nhau như ở chỗ không người. Lão đi qua một đôi, chúng vừa hôn, vừa cấu véo nhau, quay lại:

- Cháu chào ông ạ.

- Cháu chào ông ạ.

- Ừ, ông chào các cháu!

“…Bọn này chắc là học trò của con mình.” - Lão Kiệt nghĩ thế! “Nó nhận ra mình là bố cô giáo, mà mình thì không nhận ra nó”. Mắt lão lờ mờ và lão nhận ra rằng: đời vừa đáng vui, vừa đáng chán! Bất giác lão Kiệt đưa chân quẹo sang một ngõ nhỏ, xuyên ra nương ngô. Ngoài ấy nương đồi mênh mông, lác đác vài con trâu gặm cỏ và vắng người qua lại.

   

 

  Lão Kiệt vừa thả bộ theo bờ cỏ, vừa nhởn nhơ ngắm rừng, ngắm núi. Trên trời một vạt mây trắng lang thang, vật vờ, giống hình con hươu đang nghẹo cổ, nhìn lão mỉm cười, dẫn suy nghĩ của lão về với số dư trong tài khoản… Hình như… còn đâu… hơn mười triệu đồng! Tự nhiên dòng suy nghĩ cải tạo cái nhà trong đầu lão lặn đi đâu mất. Lão thầm nghĩ: “Phải chịu khó viết văn, khi nào tiền nhuận bút cóp được khoảng trên dưới một tỉ thì sẽ sửa lại nhà”. Tự nhiên lão Kiệt đưa chân quẹo vào một ngôi chùa vắng dưới chân núi, trong đó leng keng tiếng chuông, lốc cốc mõ họa. Sân sau thấp thoáng bóng sư cô quét lá vàng rơi. Cảnh tình thật u tịch, và thanh bình. Lão nổi hứng thơ, ứng khẩu:

Khách du vãn cảnh chùa chiều

Lá khô đuổi gió, sân rêu dế đùn.

Dầy dầy một đóa mẫu đơn

Cành non điểm nụ hải đường tinh khôi

Ống bương nhẵn tổ con dơi

Rễ si ôm chặt tường vôi bao giờ

Dáng khoan thai quét sân chùa

Chỉ nghe tiếng chổi biết thừa sư cô

Nâu xồng ngùn ngụt thế kia

Thì sang Tây Trúc làm gì mất công.

Hình như sư cô nghe thấy lão đọc thơ, nàng đưa tay che miệng, khẽ lẩm bẩm: “A-di-đà-phật”. Lão Kiệt cũng đưa tay che miệng, đặng lí nhí: “Mô phật”. Lão Kiệt vừa ngắm sư cô còn trẻ lắm và rất đẹp gái, vừa thả hồn theo tứ thơ thì trong chùa có hai người lững thững đi ra. Đến gần, hóa ra vợ lão và bà bạn của nàng. Vợ lão hỏi:

- Anh đi đâu đấy?

- Vãn cảnh chùa.

- Hí hí… Anh vào thắp hương đi.

- Bà thắp chưa?

- Em thắp rồi, khấn xong mới ra đây.

- Khấn thế nào?

- Dài lắm, đã có bài sẵn.

Rồi nàng giở quyển sách tìm một trang:

- Anh vào thắp ba nén hương, phúng hai nghìn đồng rồi đọc bài này.

- Hai nghìn to, hay hai nghìn bé?

- Hai nghìn bé.

Lão Kiệt lướt qua trang sách:

- Bà khấn chung chung thế này thì thánh biết đằng nào mà duyệt? Bà đã từng làm sếp, cấp dưới trình đơn lên mà chung chung thế này thì bà trả lại ngay chứ lị. Bà nhớ lại xem, hồi còn làm sếp bà đã trả lại đơn của cán bộ dưới quyền bao giờ chưa?

- Thế khấn thế nào?

Lão Kiệt rút ví đưa cho vợ mười nghìn:

- Đây, bà phúng hẳn tờ này, cho ra tấm, ra miếng. Lễ gì mà lễ hai nghìn bọ. Rồi đòi xin đủ thứ, có mà xin cái ba vạn!

- Cái anh này, thế khấn thế nào?

- Nhà mình có một lầu rồi, xin thêm hai lầu nữa, khoảng hai trăm mét vuông mặt sàn. Dự toán độ năm triệu một mét vuông, vị chi cần khoảng trên dưới một tỉ đồng. Phải cụ thể thế, người ta mới biết đường duỵêt. “ừ , có lí” Vợ lão nghĩ thế. Rồi nàng cầm tờ mười nghìn, rủ bà bạn quay lại. Hai người vừa đến cửa chùa, lão Kiệt gọi với:

- Này, xin thêm cái tum chống nóng. Không chống nóng, không ở được đâu 

- Xin bao nhiêu?

- Khoảng nửa tỉ.

Vợ lão quay lại chùa. Đứng ngắm cặp mông nghoe nguẩy của thị, lão chút một tiếng thở dài nghe buồn não ruột.

 

N.Đ.L