Phù Ninh

 

 

Chặng đường Văn nghệ Tuyên Quang từ tập san đến tạp chí dài khoảng 60 năm. Nhân kỷ niệm 100 năm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam xin kể lại đôi điều, hi vọng giúp bạn đọc hình dung quá trình trưởng thành của tạp chí và ngõ hầu đính chính một vài chi tiết về quá trình nói trên.

 

Sau Cách mạng Tháng 8 năm 1945, trong Chính phủ lâm thời có Bộ Thông tin tuyên truyền, năm 1946 đổi thành Nha Thông tin thuộc Bộ Nội vụ, bác sĩ Nguyễn Tấn Gi Trọng làm Tổng giám đốc Nha. Năm 1949, Nha Thông tin tổ chức hội nghị cán bộ văn hóa lần thứ nhất. Năm 1950, Đài Tiếng nói Việt Nam, Bộ phận Thông tấn - Tiền thân của Thông tấn xã Việt Nam - Thuộc Nha Thông tin,  Tổng Giám đốc Nha là Giáo sư Trần Văn Giầu. Năm 1951, bộ phận Điện ảnh - Nhiếp ảnh tách khỏi Nha Thông tin. Năm 1952, hợp nhất Nha Thông tin và vụ Văn nghệ thành Nha Tuyên truyền và Văn nghệ thuộc Thủ tướng phủ, đồng chí Tố Hữu làm Tổng Giám đốc.  Khi đó ở địa phương có Ty Tuyên truyền. Nha Thông tin đặt trụ sở nhiều nơi trên đất Tuyên Quang, hai địa điểm ghi nhiều dấu ấn là thôn Trung Tâm, xã Kháng Nhật và xóm Mới, xã Minh Thanh. 

Năm 1954, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc, hòa bình lập lại, Bác Hồ, Chính phủ từ Thủ đô Kháng chiến Tuyên Quang trở về thủ đô ngàn năm văn hiến Hà Nội. Năm 1958, Bộ Văn hóa thành lập, theo đó, ở các tỉnh thành lập Ty Văn hóa (xuất xứ từ “Ty”: Dưới chế độ phong kiến, cơ quan cấp tỉnh có Ty Án sát và Ty Bố chính). Cơ cấu tổ chức của Ty Văn hóa gồm ba phòng nghiệp vụ là Văn nghệ, Thông tin, Bảo tàng, các đơn vị sự nghiệp: Thư viện tỉnh, đoàn Văn công, Công ty Phát hành phim và chiếu bóng, Công ty Phát hành sách và vật tư văn hóa.

Phòng Văn nghệ, trưởng phòng là ông Phạm Đức Hùng, có bộ phận văn nghệ quần chúng và bộ phận biên tập xuất bản. Tập san Văn nghệ Tuyên Quang là sản phẩm của bộ phận này. Tập san bắt đầu xuất bản  từ những năm 60 thế kỷ XX. Quy trình xuất bản tập san khá đơn giản, không có chức danh tổng biên tập hay thư ký tòa soạn. Tập san khổ 19 x 27 cm, khoảng trên dưới 70 trang. Theo kế hoạch mỗi năm xuất bản 4 số, không có quy định số trang.

Cuốn Địa chí Tuyên Quang, trang 1.104 ghi: Tập san Tin Văn nghệ Tuyên Quang do hai nhà thơ Hoàng Quang Trọng và Gia Dũng chủ trì, sau đó là nhà văn Phù Ninh phụ trách...

Hai chi tiết cần đính chính.

Thứ nhất, xin xem mục lục Tập san Văn nghệ số 4 năm 1972: Truyện ngắn Vườn lê họ Triệu của Phù Ninh, Hương bạch đàn của Đinh công Diệp; Đường ra trận của Lê Cảnh Đức - nhật ký rất xúc động về những ngày đoàn văn công Tuyên Quang hành quân vào Nam biểu diễn, có thơ của 24 tác giả. Trong đó có 7 bài tiếng dân tộc của Hà Phan, Ngô Thế Trọng, Vi Thái Tần, Mạnh Thẩm (Tày), Trần Trọng Hợp (Cao Lan), Phùng Thọ, La Tài Phù (Dao); 3 tác giả là cán bộ lãnh đạo, quản lý: Lê Hạnh (Bí thư Tỉnh ủy), Phó Đức Nhạc (Trưởng Ty Văn hóa); Đình My (Phó Trưởng Ty Văn hóa); 4 nhà giáo: Trần Xuân Việt, Nguyễn Quyền, Tô Liên Minh, Đào Thị Loan Phận và 10 tác giả thường có bài đăng: Ngọc Hiệp, Nguyễn Trọng Hùng, Ngọc Nguyên, Hồ Minh Tâm, Phan Lê, Kim Tài, Phí Đình Phú, Phan Thanh, Nguyễn Hai Thơ, Nguyễn Thế Điện; truyện cổ  Cao Lan Con rắn trắng - Đức Hùng sưu tầm. Đội ngũ ngày càng đông đảo của Phù Ninh tổng kết sáng tác năm1972 có 150 tác giả gửi về hơn 500 bài thơ, ca dao, tấu bằng tiếng phổ thông và tiếng dân tộc; ca khúc Rừng Tuyên Quang in bóng Tân Trào của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý khẳng định tầm vóc lịch sử của đình Tân Trào: Nước Việt Nam mình sinh ra giữa chốn đây; giới thiệu một số nhạc cụ dân tộc  ở Tuyên Quang của Mạnh Thẩm; Tính cách một số nhân vật trong phim truyện: Vợ chồng anh Lực của Anh Tùng; Bừa buổi sớm, ký họa bột màu; Trồng cây nhớ Bác Hồ tranh cổ động của Văn Làn, Được mùa ảnh của Hồ Thăng, Núi Pác Tạ ảnh của Hà Văn Viễn... đủ văn, thơ, nhạc, họa, truyện cổ, lý luận phê bình. Không một dòng tin!

Thứ hai, ông Hoàng Quang Trọng là Phó Trưởng Ty Văn hóa nhưng chưa bao giờ chủ trì tập san. Nhà thơ Gia Dũng và tôi là biên tập kiêm phóng viên. Xi nhê của tập san ghi tên người chịu trách nhiệm xuất bản là Trưởng Ty (sau là Giám đốc), lần lượt là các ông Phó Đức Nhạc, ông Bùi Tất Chinh, Phạm Văn Luyến.

Bộ phận xuất bản chuẩn bị bài vở, tranh, ảnh, bản nhạc, vẽ bìa, minh họa rồi cùng trưởng phòng trình người duyệt. Chúng tôi lần lượt đọc từng bài để người duyệt nghe rồi cho ý kiến. Mỗi số tập san phải duyệt mất nửa ngày. Quy trình xuất bản này là kiểu “vừa đá vừa thổi còi”. Tập san Văn nghệ Tuyên Quang xuất bản trong thời gian dài đã tập hợp, bồi dưỡng, giới thiệu khá nhiều cây bút trở thành tác giả như: Cao Xuân Thái, Ngọc Hiệp, Trịnh Thanh Phong, Nguyễn Trọng Hùng...

Năm 1972, bộ phận biên tập được bổ sung một họa sĩ tốt nghiệp đại học Mỹ thuật  Hà Nội. Tập san có bộ mặt mới, khá chững chạc, so được với tạp chí Văn nghệ Việt Bắc...

Tháng tư năm 1975,  trong khí thế của mùa xuân đại thắng nhóm biên tập sốt ruột ra báo để phản ánh kịp thời. Tập san Văn nghệ Tuyên Quang chuyển thành Báo Văn nghệ Tuyên Quang khổ 27 x 54 cm.

Năm 1976, hợp nhất Tuyên Quang Hà Giang, chúng tôi trình lãnh đạo tiếp tục ra Báo Văn nghệ Hà Tuyên.

Năm 1982, Hội Văn nghệ Hà Tuyên được thành lập, công đầu thuộc về nhà thơ Gia Dũng. Tôn chỉ mục đích của Báo Văn nghệ Hà Tuyên thuộc sở Văn hóa được chuyển sang Tạp chí Văn nghệ Hà Tuyên thuộc Hội Văn nghệ. Bước chuyển rất ý nghĩa. Dần vượt khỏi tính nghiệp dư, vươn tới tính chuyên nghiệp. Với cương vị Phó Chủ tịch Ban Chấp hành lâm thời hội Văn nghệ Hà Tuyên, kiêm Tổng Thư ký hội, nhà thơ Gia Dũng chuyển sang xuất bản Tạp chí Văn Nghệ Hà Tuyên. Tạp chí đăng nhiều sáng  tác phản ánh tinh thần chiến đấu dũng cảm, chững chạc về cả nội dung, hình thức, chỉ đứng sau Tạp chí Văn nghệ Quân đội.

 Năm 1988, đại hội Văn nghệ Hà Tuyên lần thứ nhất trong bối cảnh mặt trận phía Thanh Thủy,  Bạch Đích vẫn ác liệt, bước đầu đổi mới, nhiều khó khăn, nhất là kinh tế. Khẩu hiệu hành động lúc đó là “Tự cứu lấy mình trước khi trời cứu”. Nhằm thích ứng với tình hình thời chiến, Ban Chấp hành nhất trí đổi Tạp chí Văn nghệ Hà Tuyên thành Báo Tân Trào (8 trang, mỗi tháng 1 kỳ).

Tại cuộc họp bàn về sắp xếp báo chí mà vấn đề gay cấn nhất là kinh phí xuất bản, thay vì nói vo như thường lệ, tôi phát biểu bằng văn bản với đầu đề: Sự cần thiết phải có một tờ báo đối hội Văn nghệ. Dường như đạt được sức thuyết phục nào đó nên Tân Trào “yên ổn” trong khi một vài tờ báo, tờ tin, không khỏi “ngậm ngùi” ra đi không trở lại.

Luật báo chí ra đời, tôi và nhà thơ Nguyễn Tuấn lo giấy phép xuất bản. Tân Trào chính thức được công nhận là cơ quan báo chí.

Đại hội lần thứ VI, nhà thơ Chủ tịch hội Tạ Bá Hương, theo quy định chung đổi Báo Tân Trào thành Tạp chí Văn nghệ Tuyên Quang - kết thúc tốt đẹp chặng đường từ tập san đến tạp chí của Văn nghệ Tuyên Quang. Sắp tới Văn nghệ ở Hà Giang về chung một mái nhà như thuở Hà Tuyên. Hi vọng tạp chí càng hay hơn, đẹp hơn, số lượng phát hành nhiều.

                                P.N