Nguyễn Đình Lãm

 

 

 

 

Minh họa của An Bình

 

 

 

 

Nói đến cuộc sống của một người, thường người ta nhìn nhận trên bốn mặt. Đó là: Thực, Cư, Di, Lạc. Với Lão Tập, lão khoái “lạc” cái gì, tôi không biết. “Di” thì cả đời lão chỉ loanh quanh trong bản với vài mảnh nương, mảnh đồi chứ lão chẳng đi đâu xa bao giờ. Vậy, cái sự “di” của lão, ta cũng có thể cho qua, không cần bận tâm xem xét làm gì. “Cư” của lão thì lão ở một gian nhà làm bằng cây rừng, mái lợp bằng lá rừng. Gọi là “làm” nhưng thực tế, bốn cột là bốn cây rừng đã mọc sẵn, đủ vững chãi. Lão cứ việc kiếm vài đoạn vầu, gác sang nhau. Trên lợp bằng lá cọ rừng, thế là thành cái nhà, giản dị.

Vậy “thực”, nghĩa là cái sự ăn của lão mới làm người ta phải xét tới. Lương thực chính của lão dùng hàng ngày là củ sắn và măng rừng. Điều này thì lão giống tôi. Tôi cũng sống chính bằng hai thứ đấy. Phong tục vùng tôi, nếu nhổ vài củ sắn, bất kể trên nương của ai, kiếm lá rừng, nướng ăn tại chỗ thì chả ai cho là ăn trộm. Nhưng nhổ mang về nhà thì coi như ăn cắp, hành vi này, cả bản tôi ghét.

Nhưng nói đến cái sự ăn, lão Tập khoái mấy món làm tôi hãi. Một hôm, tôi đang xoay trần hì hục viết một cái phóng sự nóng hổi để kịp gửi tòa soạn thì lão Tập khệnh khạng tới. Giọng lão rề rà:

- Đang làm gì đấy?

- Chả làm gì.

- Vậy đi.

- Đi đâu?

- Sang tôi chén một thứ.

- Thứ gì?

- Đến khác biết.

Nói đến đánh chén là tôi thích luôn, buông bút, đi ngay. Đến nhà, lão Tập mang ra một tô đại, đậy vung. Tôi hỏi:

- Món gì đấy?

- Cháo.

Tôi mở vung:

- Cháo gì mà đen xì xì thế này?

- Cháo địa long.

Một thứ cháo sánh, béo, phảng phất thơm mùi hành, rau răm, hạt tiêu. Tôi làm một thìa, rất ngon. Hai chúng tôi vừa ăn, vừa chuyện. Lão nói, tôi mới biết. Thì ra nó là một thứ cháo được nấu bằng gạo nương với con giun đất. Lão bảo, giun đất lão nuôi, chứ không phải giun hoang và lão dẫn tôi đi xem chuồng giun của lão. Nó là một cái bể xây bằng gạch chỉ, cao chừng một gang tay, rộng khoảng hai mét vuông. Nhìn trên mặt, tưởng chỉ là bể mùn. Lão Tập cầm cái xẻng, xúc một nhát. Lạy chúa, một tảng giun đất. Con nào cũng to như chiếc đũa, dài, mình bóng nhoáng, đen đen, đỏ đỏ, ngó ngoáy ngoằn

nghoèo nhìn mà hãi. Tôi hỏi lão:

- Nuôi nó bằng gì?

- Phân bò, phân lợn. Phân tươi, nó càng thích.

- Kiếm đâu ra phân tươi nhiều thế?

- Nhà nuôi một đàn lợn và ba con bò, thoải mái.

Tôi lại hỏi lão:

- Làm thế nào để nấu cháo?

- Gần giống làm thịt con lươn.

Đặng, lão Tập nhẩn nha nói quy trình làm thịt con giun. Lão bảo, bắt những con to, dài, béo thả vào chậu rồi bỏ vào đấy vài nắm gio bếp cho chúng quằn quại một lúc. Tuốt gio đi, hết nhớt.

- Ăn cả ruột?

- Hí, hí… Xem ra ông chả biết cái gì nhỉ?

- Ừ, tôi chả biết gì, chỉ biết ăn.

Lão Tập móm mém cười bảo:

- Giống giun không có ruột, nó chỉ là cái ống, trong toàn đất. Lấy một thanh nứa nhỏ, đưa một nhát từ cổ xuống đến tận rốn nó, lấy hết đất đi rồi rửa sạch, thế là xong.

- Ông nói thế nào ấy, con giun làm gì có rốn?

- Có đấy, giống gì mà chả có rốn. Nhìn rốn nó còn biết con đực, con cái mà.

- Đổ vào nồi cháo luôn?

- Chưa đổ vào nồi cháo được đâu.

- Còn phải làm gì nữa?

- Phi hành mỡ thật thơm, đổ giun vào, đảo đều cho chín nêm gia vị.

- Cho tất vào nồi cháo, trộn?

- Làm thế, bán trong ngày không hết thì bỏ à? Để mai nó chả thiu xừ.

- Vậy làm thế nào?

- Bà nhà tôi ngồi bán. Gọi là cháo địa long. Có khách ăn, bà ấy múc bát cháo hoa rồi thả vào đấy một thìa địa long, khuấy đều. Làm kiểu này, bán trong ngày không hết cũng không ngại.

Ngồi một tí, lão bê ra một bình rượu, dung tích không dưới mười lít. Nửa bình là những con giun to đùng. Giọng tự hào, lão bảo:

- Rượu giun rất bổ, bổ hơn rượu rắn.

- Trước khi cho vào ngâm cũng làm thịt như làm thịt con rắn à?

- Rắn thì để tươi, giun phải phơi thật khô.

Lão định giót cho tôi một chén, tôi vội ngăn lại:

- Thôi, thôi, thôi cảm ơn để khi khác. Vả lại, tôi thích rượu tắc kè hơn.

- Thế à, có cả rượu tắc kè đấy.

Lão bê ra bình khác cũng to đùng. Trong có đến vài chục con tắc kè chết cứng. Chúng tôi mỗi người làm vài chén nhắm với bọ xít rang. Chả biết lão bắt ở đâu được nhiều bọ xít thế? Ngồi nhâm nhi, lão bảo tôi:

- Con nghoé cũng ăn được đấy, con liềng liễng cũng ăn được.

- Ông đã ăn chưa?

- Ăn mãi rồi. Ngoé nấu măng chua ngon phết.

Ngồi lai rai với ông bạn già, tự nhiên tôi thấy lòng bâng khuâng. Giọng vui vui, tôi bảo:

- Xem ra, ông được chén nhiều thứ rồi nhỉ?

Lão Tập tợp một ngụm rượu, cười móm mém, bảo:

- Ừ, tôi kém ông hai tuổi, năm nay tám ba. Ngẫm lại chỉ còn mỗi thịt con Ca-ve là tôi chưa được ăn.

Ngắm ông bạn già, nghe ông bộc bạch, tự nhiên tôi thấy thương thương. Tôi bảo:

- Rồi, để hôm nào gặp hạng ngon, tôi kiếm cho ông một con thưởng chơi.

Nghe tôi hứa, lão Tập tỏ ra sướng lắm. Lão nắm tay tôi lắc tít, miệng cười phớ lớ:

- Nhớ nhé, nhớ nhé?

Ngẩn ra một tí, lão lại bảo:

- Nhưng mà… thôi ông ạ, răng tôi hỏng hết rồi còn đâu, nhai làm sao?

- Ừ, xem ra giống này thịt cũng dai lắm, thôi.

N.Đ.L