Bùi Thị Mai Anh

 

 

Viếng chồng

- Chị ơi!

Chỉ gọi được thế thôi

Anh chiến sĩ đưa đường bỗng thấy nghẹn lời

Không làm sao anh còn nói nổi:

Chị đặt hoa nhầm rồi

Mộ anh ấy ở bên tay trái

Chỉ có một vòng hoa chị mang từ quê lại

Hoa viếng mộ bên này đã có chúng tôi!

- Chị hiểu ý em rồi

Xin cho chị đặt hoa bên mộ đó

Cả cánh rừng chỉ có hai ngôi mộ

Viếng mộ anh có chị đến đây rồi.

                   (Trần Ninh Hồ, Tây Trường Sơn, 1972)

 

 

Tôi có dịp đọc tập thơ Mưa đền cây, Nhà xuất bản Phụ nữ ấn hành năm 1987. Đó là một tập thơ hay qua bàn tay lão luyện của nhà thơ Vũ Quần Phương chọn lọc, nhưng ấn tượng nhất với tôi là bài thơ Viếng chồng của nhà thơ Trần Ninh Hồ. Bài thơ được viết từ năm 1972, tại Tây Trường Sơn.

Viếng chồng được cấu tứ theo kiểu đối thoại giữa người lính dẫn đường và người vợ liệt sĩ. Chỉ có hai câu đối thoại trực tiếp và một câu là tiếng nói nội tâm của người lính dẫn đường, bài thơ giống như một đoạn hội thoại trong một tác phẩm tự sự được kể từ cuối kể lên. Không có sự cầu kỳ trong cách dùng từ, không dài dòng, kể lể, không thủ pháp nghệ thuật bóng bẩy, cuộc đối thoại ngắn, rất ngắn ấy đã làm hiện lên hình ảnh một người phụ nữ Việt Nam với đức hi sinh cao cả, nhưng vẫn thấm đẫm tình người nhân hậu. Sự nghẹn ngào của anh lính dẫn đường khi phát hiện người vợ liệt sĩ đặt nhầm vòng hoa mang từ quê theo lên ngôi mộ đồng đội mà không đặt lên mộ chồng ngay bên cạnh chỉ với một từ: “Chị ơi!”.

Người lính dẫn đường xúc động, không cất lên nổi những điều đang dâng lên trong lòng qua tiếng nói nội tâm:

“Chị đặt hoa nhầm rồi

Mộ anh ấy ở bên tay trái

Chỉ có một vòng hoa chị mang từ quê lại

Hoa viếng mộ bên này đã có chúng tôi”

Bởi anh hiểu tình cảm người vợ liệt sĩ lớn lao, sâu nặng và đau đớn vô chừng  khi chị lặn lội bao nhiêu đường đất, giữa đạn bom chiến trường ác liệt để đến đặt vòng hoa viếng người chồng thân yêu. Sự trân trọng, nâng niu không được nói đến trong bài thơ nhưng chỉ cần căn cứ vào thời điểm bài thơ ra đời, địa điểm bài thơ được sáng tác cũng đã cho người đọc thấy hết ý nghĩa của vòng hoa người vợ liệt sĩ mang tới. Trong khi người lính dẫn đường nghĩ chị đã đặt nhầm vòng hoa thì anh bất ngờ khi nghe tâm sự của người vợ liệt sĩ:

“- Chị hiểu ý em rồi

Xin cho chị đặt hoa bên mộ đó

Cả cánh rừng chỉ có hai ngôi mộ

Viếng mộ anh có chị đến đây rồi”

Bài thơ kết thúc, vỡ òa trong niềm xúc động lẫn cảm phục của người lính dẫn đường. Lời người vợ liệt sĩ có sức lan tỏa, thức tỉnh mạnh mẽ không chỉ với người lính dẫn đường. Thì ra là thế! Đó không phải là một hành động nhầm của người vợ liệt sĩ. Cả một sự chuẩn bị kỹ càng cho chuyến đi có một mục đích duy nhất, cả một tình yêu thương sâu sắc, cả một nỗi đau mất mát không gì đổi lại được, làm sao chị lại có thể nhầm được việc đặt hoa viếng chồng?

Sự tinh tế của người phụ nữ, dù đang trong trạng thái đau thắt ruột khi nhìn thấy nấm mộ chồng, chị vẫn kịp nhìn thấy “Cả cánh rừng chỉ có hai ngôi mộ” và cách hành xử của chị thật khiến chúng ta khâm phục. Rõ ràng ở đây không có sự nhầm lẫn nào cả, mà đó là sự tự nguyện, tự ý thức của người phụ nữ. Một tiếng “xin” nhỏ nhẹ trong câu thơ “Xin cho chị đặt hoa bên mộ đó” cũng đã thể hiện tấm lòng nhân ái của chị. Dẫu trước chuyến đi, chị chỉ tâm niệm một lòng đến viếng mộ chồng nhưng khi đến đây, thấy hai ngôi mộ nằm đó, chị đã có cách hành xử rất đẹp: Chị đến không phải chỉ để viếng anh mà còn viếng cả những đồng đội của anh đang cùng nằm lại đó. Chính bản thân chị là bó hoa đẹp đậm sắc hương quê nghiêng mình trước nấm mộ của anh, là điều mà người chồng liệt sĩ mong mỏi nhất (theo quan niệm “tâm linh tương thông”). Chắc chắn, trong lòng người vợ trẻ tin rằng, người chồng liệt sĩ sẽ hiểu và cảm thông, chia sẻ tấm lòng nhân ái từ người vợ nhân hậu của mình.

Người phụ nữ ấy đến, mang theo cả hồn quê, hương quê, tấm lòng người dân quê từ vòng hoa chị mang từ quê tới. Đồng đội của chồng chị đã hi sinh vì đất nước sẽ không bao giờ bị cô đơn trong vòng tay thân thương của Tổ quốc, của mọi người, của người vợ đồng đội khi đi viếng mộ chồng. Người lính nằm lại giữa rừng hôm ấy hẳn cùng ấm lòng vì nhận được quan tâm đủ đầy ấy của một người phụ nữ mặc dù đang phải chịu nỗi đau tột cùng mất đi người chồng yêu dấu vẫn không quên hành xử đúng đắn trong tư cách một người công dân với những người đã ngã xuống vì hai chữ “độc lập, tự do” của Tổ quốc. Đó là một hình ảnh thật cảm động.

Bài thơ Viếng chồng được nhà thơ Trần Ninh Hồ viết rất giản dị, câu chữ không hoa mỹ, cầu kỳ nhưng lại ám ảnh mạnh mẽ với người đọc bởi tình người trong đó. Cái hay của bài thơ và cũng là cái tài của tác giả được thể hiện ở khổ thơ cuối khi vấn đề ấy được giải quyết một cách thật bất ngờ, độc đáo và xúc động. Chất thơ nằm sau những câu đối thoại ngắn gọn, mang tính tự sự khô khan đã chạm được cõi lòng trắc ẩn của mỗi người đọc thơ. Sự nức nở nghẹn ngào của cả người lính dẫn đường lẫn người vợ đến viếng mộ chồng như thấm vào từng mạch đất, làm xúc động cả những người đang yên nghỉ nơi đây. Cái dư vị ấy ai đọc cũng sẽ cảm nhận được... Vòng hoa viếng chồng của người vợ ấy thật đặc biệt!

Tháng 7/2024

B.T.M.A