Nguyễn Đình Lãm

Qua mấy tuần trà, giọng lão Xá có vẻ đắn đo:
- Ông Hiền ạ, tôi muốn... san sẻ với ông... một chuyện.
- Chuyện gì?
Lão nhẩn nha:
- Ở tuổi ngoài bảy mươi, đọc nhiều mờ mắt. Đặt bút viết thấy ngài ngại. Một hôm, mình tính chuyện đi chơi đổi gió. Nhưng đi chơi đâu chưa định. Ra công viên, chán. Ra bờ hồ, ngồi với mấy ông chuyện nhạt, càng chán. Vào làng chơi với mấy ông bạn già, nghĩ chắc họ cũng bận đi nương đi rẫy cả, ngại. Đang tính chỗ đi chơi, bỗng mình nhớ, hôm nọ gặp nhà văn Tư Kiền, hỏi thăm gia đình, hắn bảo vợ hắn lại ốm. Mình nghĩ, cái khổ nhất của thằng đàn ông là vợ ốm. Vợ ốm càng lâu, thằng chồng càng khổ. Và mình đến thăm vợ chồng Tư Kiền. Nhà hắn tọa chân đồi. Mảnh sân rộng, nhiều cây cảnh, có cả chim, có cả cá. Cái bàn nước kê dưới gốc dừa, ngồi chơi rất mát. Vừa xuống sân, thấy vợ hắn đang chỉ cho đứa cháu học bài. Mình hỏi: Sao bảo em ốm? Nàng khẽ cười: Em vẫn ốm mà. Đặng, nàng gọi với lên lầu: Anh Gió ơi, bác Xá đến chơi. Ông Hiền ạ, Tư Kiền là nhà văn lớn. Hắn ít tuổi hơn mình. Nhưng mình vẫn xem hắn là bậc đàn anh trong lĩnh vực văn chương.
- Ừ, nhà văn Tư Kiền thì tài rồi.
- Để mình kể tiếp. Hồi này hắn béo, bụng phệ, tóc bạc trắng và bù xù như cái tổ quạ. Hắn ọc ạch khệnh khạng từ trên lầu xuống. Hắn bắt tay mình, dắt mình ra gốc dừa, bảo, ra đây ngồi cho mát. Chưa pha nước vội, Tư Kiền ngắm mình từ đầu đến chân, cười tủm tỉm. Cái cười của hắn như pha chút đểu đểu kiểu gì, rất khó chịu. Đặng, hắn khe khẽ như nói thầm:  Hì hì... Bái phục, bái phục... hì hì. Cảnh thế, tình thế làm mình ngẩn ra, chả hiểu ra làm sao. Mình khẽ hỏi hắn: Bái phục cái gì? Vẫn kiểu cười đêu đểu ấy, hắn vừa cười vừa khẽ bảo: Anh viết lý luận phê bình oách phết!
Kể đến đây, lão Xá ngồi thở như người sắp hết hơi. Bỗng lão chúm môi như thở hắt ra đánh “phù” một cái. Đặng, lão hỏi tôi:
- Ông đọc bài tôi viết, in ở số báo gần đây chưa?
- Đọc rồi.
Lão Xá thở dài cái “sượt”:
- Đấy. Có gì đâu?
Và lão kể tiếp:
Nhà văn Tư Kiền rót nước mời mình. Vừa đưa cho mình chén nước, hắn vừa tủm tỉm cười. Vẫn điệu cười kia. Hắn vốn có kiểu cười như vậy. Là bạn thân thì thấy kiểu cười của hắn tuy khó chịu, nhưng lại chứa đựng một cái gì… cũng hay hay. Đặng, hắn bảo mình: Bài viết ấy của bác không phải mình em bái phục đâu. Thằng Ma Li nó bảo nó cũng bái phục. Ma Li cũng là nhà thơ nổi tiếng. Hắn có nhiều bài thơ viết về dân tộc và miền núi rất hay.
Kể đến đây, lão Xá quăng mẩu thuốc vào vũng nước cái “xèo”. Nhìn tôi, lão bảo:
- Ông Hiền ạ, sau khi báo ra, đọc bài viết ấy của tôi, không phải chỉ có hai tay này nhận xét thế đâu nhé. Cả thằng cha Sông Đỏ nó cũng chê tôi.
- Nhà văn Sông Đỏ còm nhom ấy à?
- Đúng rồi.
- Tay này cũng thẳng tính. Có thế nào nó nói thế ấy. Nó là thằng tốt bụng.
- Phải đấy.
- Thế… Nó chê ông thế nào?
- Một hôm, mình đang ngồi chơi với cháu, nó gọi điện xuống, nói giọng trách móc: “Bài ấy mà bác cũng đè ra bác bình được, em chịu bác đấy, toàn viết linh tinh”.
- Ý nó cũng nói bài viết kia của ông chứ gì?
- Ừ. Không bài ấy thì còn bài nào vào đây nữa? Ông Hiền ạ, ngay lúc gửi bài ấy về tòa soạn, tôi đã nghĩ, thế nào lũ bạn bè có đứa nó cũng cười vào mũi mình đây.
- Biết thế, sao ông còn gửi?
- Thì một phút lẩn thẩn, thò tay, ấn nút mẹ nó một nhát, “mail” đi rồi, biết làm sao? Chán quá. Mà những thằng bạn chê mình lại toàn là những thằng bạn tốt của mình. Sống với nhau nhiều năm, mình thấy ở họ sự chân thành. Mình biết, thế nào bọn này cũng xem thường mình thêm một tí qua một bài viết. Thế mới đau chứ. Buồn quá. Thật là buồn tanh, buồn hôi!
Nghe lão Xá than, tôi động viên lão:
- Ối giời, đến như ông Nguyễn Khải, cây đa cây đề trong làng văn còn bảo: “Văn của mình mà nhiều lúc không dám đọc lại, nhìn lại cũng không dám” đấy thôi. Ai mà nắm tay thâu ngày đến tối được?
- Ừ. Nếu quả có thế thì mình cũng nguôi ngoai phần nào.
- Vả lại, thế này ông Xá ạ.
- Lại còn thế nào nữa?
- Nói đến bình thơ, từ mãi năm 1988, nghĩa là cách đây hơn ba mươi năm về trước, trong cuốn “Thi Nhân Việt Nam” ông Hoài Thanh một nhà phê bình nổi tiếng trong giới phê bình văn chương ông ấy bảo: “Vậy nước ta có bao nhiêu thi sĩ? 40.000 hay 400.000? 4.000 người có thơ đăng báo, in sách. Chừng 40 người có trích trong quyển này. Và may mắn ra, 4 người sẽ có tên lưu truyền hậu thế”. Văn chương nó thế mà ông. Thôi. Cho qua đi. Nghĩ nhiều hại não.
Nghe tôi động viên, lão Xá lại chúm môi thở cái “phù”:
- Ừ. Thôi. Cho qua. Mặc kệ.
***
Ngồi tâm sự với lão Xá cả tiếng đồng hồ. Chia tay lão, về nhà tôi cứ nghĩ, gọi bài viết kia của lão là bài lý luận phê bình thì cũng chưa hẳn đúng. Cứ theo tự điển Việt Nam của nhà sách Khai Trí thì “lý luận là biện bác cho ra nhẽ”. Ở đây, lão Xá có biện bác cái gì đâu? Còn phê bình, cứ như ông Vũ Ngọc Phan một nhà văn, một nhà phê bình văn chương lớn của ta thì phê bình là: “chỉ trích cái dở, tìm ra cái hay và giảng giải cái hay ấy cho người ta hiểu”.
Vậy bài viết của lão Xá, có chăng chỉ một tí “bình”, chứ “phê” thì tôi đọc cả bài không thấy tí nào. Nghĩa rằng, bài viết kia của lão chỉ là bài giới thiệu tác phẩm mới của bạn bè cho vui. Vậy thôi, to tát gì đâu? Thế mà lão cứ tự dằn vặt mình mãi. Tội nghiệp.

 N. Đ. L