Thời chống Mỹ cứu nước ở giai đoạn khốc liệt nhất, nhà thơ Tố Hữu viết:

“Dẫu một cây chông trừ giặc Mỹ
Hơn nghìn trang giấy luận văn chương”

Rất chí lý! Nhằm phụng sự đắc lực cho cuộc đấu tranh thống nhất đất nước, cách mạng cần “cây chông” để đáp ứng tức thời và hiệu quả với thời cuộc. Thời đại ngày nay đã khác, khác rất nhiều. Hội nhập và toàn cầu hóa, chúng ta phải đối phó với nhiều loại giặc, tinh vi hơn, khó nhận biết hơn. Giặc ở ngoài xa, bên cạnh ta và ngay cả trong tâm hồn ta. Loại vũ khí đơn sơ và hữu hình theo kiểu “cây chông” để đánh trực diện như thời xưa cũ không còn tác dụng, mà chúng ta cần cái khác, vi diệu hơn và nhất là đấu bằng nhiều phương cách hiện đại hơn. Trong đó văn chương chữ nghĩa là một trong những phương tiện hữu hiệu.

Hội VHNT tỉnh coi trọng kết nạp hội viên mới bổ sung cho lực lượng sáng tác

Đất nước độc lập, tự do, nhân dân hạnh phúc là lý tưởng cao vời nhất của Đàng. Thế nhưng thời gian gần đây chính lý tưởng cao đẹp ấy bị bóp méo và xuyên tạc. Xuyên tạc đến từ các thế lực thù địch khác nhau, từ kẻ thù cũ chưa chịu buông súng đến “người của ta” suy thoái tư tưởng, từ bộ phận dân chúng thờ ơ với thời cuộc cho đến thành phần “hiện sinh” sống gấp sống vội. Tất cả ẩn dưới nhiều hình tướng hay danh xưng khác nhau, từ “trí thức” cho đến nghệ sĩ, từ nhà báo “dân chủ” cho chí lớp thanh niên “cấp tiến”.

Lợi dụng quyền tự do ngôn luận, họ lập ngôn với đủ mọi thủ đoạn học được từ ngoài. Rồi khi văn hóa Internet nở rộ, họ lợi dụng phương tiện hiện đại này công phá ta tới cấp, lôi kéo bộ phận yếu bóng vía nghe theo luận điệu tuyên truyền của họ, thao túng dư luận quần chúng.

Đứng trước tình thế đó, nhà văn làm gì?

Vững tin vào lý tưởng cao đẹp của Đảng, tin tưởng vào truyền thống yêu nước của ông bà tổ tiên ta, tin vào tình đoàn kết keo son của đại gia đình các dân tộc anh em trên đất nước Việt Nam thống nhất.   

Tiếp đến là “dùng ngòi bút làm đòn xoay” tình thế có lợi cho ta, không phải bằng lý luận mà qua nghệ thuật. Bởi văn chương là nghệ thuật ngôn từ, thế nên dù nhà văn có mang lý tưởng cao đẹp tới đâu, nếu tác phẩm thiếu nghệ thuật thì coi như xác không hồn. Độc giả khó tiếp nhận văn bản thô ráp ấy.  

Văn chương cần bám sát hiện thực, hiện thực truyền thống văn hóa dân tộc, hiện thực đất nước và cả hiện thực thế giới hôm nay. Trên nền tảng hiện thực đa diện ấy, nhà văn tưởng tượng và hư cấu để xây dựng nên hình tượng.

Thời gian qua nhiều nhà văn hay nhấn về cái xấu, hiện tượng xấu và nhân vật xấu ác mà ít dựng nên hình tượng tốt, đẹp và nhân văn. Đâu phải chỉ có mảng tối, nhân vật phản diện với sốc, sến, sex mới hấp dẫn công chúng. Lịch sử văn chương thế giới đưa ra bao khuôn mặt đẹp, và chính những nhân vật ấy đã làm nên giá trị đưa tác phẩm lên tầm kinh điển. Lịch sử văn học Việt Nam cũng không thiếu, từ Thúy Kiều cho chí Lục Vân Tiên đều là nền móng cho hai truyện thơ dài kia thành bất hủ, sống trong lòng người đọc vài thế kỉ qua.

Cuối cùng là ngôn từ, nhất là thể loại thơ ca rất cần ngôn từ nghệ thuật. Bằng tài năng và sáng tạo, văn chương làm mới và làm giàu sang ngôn ngữ dân tộc.

Dĩ nhiên còn nhiều yếu tố khác, nhưng đó chính là ba chân kiềng làm nên tác phẩm văn chương lớn.

Quang Thanh