Tản văn của Lê Xuân Sinh

Những ký ức tuổi thơ hồn nhiên, tươi đẹp luôn là một phần không thể thiếu trong tâm trí mỗi người. Nhớ về những ngày tháng đã qua, những buổi chăn trâu, thả bò chạy nhảy vui đùa rong ruổi trên những con đường quê. Những con đường in hằn đầy rẫy những vết chân trâu, lòng tôi bỗng dưng trào dâng một cảm xúc mãnh liệt khó tả.

Những năm 1980 - 1990 của thế kỉ trước, quê tôi cũng như nhiều vùng quê khác còn rất nghèo. Mặc dù, đất nước đã được giải phóng. Chiến tranh đã lùi dần vào dĩ vãng. Cả nước cùng nhau vượt qua thời kì quá độ đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội. Đất nước vẫn còn đang luẩn quẩn trong thời bao cấp. Người nông dân tham gia xây dựng hợp tác xã quy mô, làm công ăn điểm. Cuộc sống của người dân sau chiến tranh quá thiếu thốn, cơm không đủ ăn áo không đủ mặc. Tuy rằng mỗi người làm việc bằng hai nhưng cái đói vẫn đeo đẳng mỗi nhà. Người lớn làm công việc của người lớn, trẻ em cũng có việc của trẻ em. Công việc quen thuộc nhất của trẻ em vùng nông thôn như chúng tôi thời bấy giờ đó là chăn thả trâu, bò phụ giúp gia đình. Tôi còn nhớ trên con đường làng, vào các buổi sáng sớm tinh mơ khoảng từ bốn đến năm giờ sáng, khi sương đêm còn đọng trên những ngọn cây vạt cỏ, tôi đã cùng lũ bạn í ới gọi nhau, mang trâu đi chăn thả. Trên đường đi, chúng tôi cùng đàn trâu băng qua cánh đồng Cửa Tượng. Cánh đồng lúa đương thì con gái xanh mướt trải dài như một tấm thảm khổng lồ. Tiếng chim buổi sớm cũng réo rắt gọi nhau đón chào ngày mới, hót líu lo gọi bình minh đầy ắp niềm vui. Lũ trẻ chúng tôi đã đi chăn trâu là phải có một đoàn. Từ đầu làng tới cuối xóm, tụi trẻ lục tục cưỡi trâu đi chăn thả. Trên cung đường quen thuộc, lũ mục đồng đùa nghịch trên lưng chúng, đam mê không thể tưởng. Nhiều hôm, nổi hứng cả nhóm phi trâu như phi ngựa, đùa vui trên khắp các nẻo đường. Tiếng nói, tiếng cười vang vọng, rộn ràng thì bỗng dưng tất cả im bặt khi một đứa trong nhóm bị ngã từ lưng trâu, văng xuống đất. Cả lũ vội vàng dừng lại chạy đến nhưng tuyệt nhiên người vừa bị rơi xuống lại lồm cồm bò dậy lại toét miệng cười như không có chuyện gì xảy ra. Chả biết có phải lũ trẻ được bà mụ đỡ, che chở hay không mà nhiều lần như thế không ai sao cả. Có lần, chúng tôi đi chăn trâu ở nơi đó gọi là bến Ninh Dị. Bọn tôi len lỏi, cho trâu men qua bờ suối đến chỗ vụng ông Thụy đi thẳng lên đồi nhà ông Văn, nơi trồng nhiều sắn nhất. Dưới cái lạnh buốt của mùa đông, ngồi trên lưng trâu mà còn run cầm cập, chúng tôi bảo nhau thả trâu ăn ở đồi bồ đề của lâm trường rồi đi mót sắn. Chúng tôi chia nhau tìm đến những nương sắn đã thu hoạch còn sót lại những cây sắn còi cọc, những cây mọc sát bờ hoặc cây họ chặt sát gốc bị bỏ quên nhổ lên lấy những củ đó đem vùi vào đống lửa cháy hừng hực một lúc thì thôi rồi mùi săn nướng tỏa ra ngây ngất làm sao... Những đứa trẻ quê tôi thời ấy, đứa nào cũng có biệt hiệu riêng như Hồng Beo, Vương Ử, Hướng Mì Chính, được phân công đi tìm nhổ mót sắn. Tân Máy, Quyết Ót, Chung Cầu đi nhặt củi để đốt vừa sưởi vừa nướng sắn ăn. Tôi và Tùy Coỏng, oắt con nhất thì ở lại canh chừng coi đàn trâu để chúng chỉ ăn trên đồi không xuống ruộng phá lúa. Những củ sắn còn sót lại được đào bới và tìm thấy rồi mấy thằng lục tục mang về, đem ra bờ ruộng, chỗ đống lửa đang hừng hực cháy, ném chúng vào đó để nướng. Chỉ một lúc, dưới ánh lửa hồng và đám than đượm vị thơm bùi của sắn nướng đã chín được bới ra và bắt đầu lan tỏa quyện hòa cùng hương vị thiên nhiên vừa thưởng thúc vừa nghe tiếng côn trùng kêu tạo nên một bản giao hưởng tuyệt vời của đồng quê những ngày mùa đông rét mướt…

Mùa hè, chúng tôi đi chăn trâu mới có nhiều điều đáng nói. Lúc ấy, cũng là mùa lũ trẻ chúng tôi đã nghỉ hè nên thỏa thích vui chơi những điều mình muốn. Những cánh đồng lúa, ngô đã thu hoạch tha hồ thả trâu bò, từ đồng San đồng Lụt đến các bãi của Tân An, Soi Long thẳng cánh cò bay, trâu bò thả cửa ăn không hết cỏ. Lũ trẻ thì bầy ra đủ các loại trò chơi: Chơi khăng, chơi cù, chơi u, bắn bùm, trốn tìm, đánh đáo toàn các trò chơi dân gian vui phải biết. Vui nhất là khi đã chơi chán các trò chơi là rủ nhau đi tắm. Nước ở ngoài sông mùa lũ thì đục ngầu nhưng ở trong suối Lù thì bị nước từ sông Lô đẩy vào nên nước suối bị ứ lại nên rất trong và khá sạch. Nước to ngập lênh láng đã không cản được sự ham muốn bơi lội của lũ quỷ chúng tôi. Bỏ mặc những lời dặn dò của người lớn, cả lũ thi nhau cởi quần áo hò hét rồi bổ nhào xuống tắm. Lời nói của các cụ cấm có sai: “Nhất quỷ nhì ma thứ ba học trò”. Chúng tôi leo chèo lên ngọn cây sung cao chót vót ở bến nhà bà Hân, chỗ gần bến Tượng. Cây sung mọc de sát bờ suối. Chúng tôi trèo lên nhảy từ trên cành cây xuống mặt nước dễ chừng đến năm bảy mét, nhảy như nhảy dù, uồm uồm thỏa thuê hàng mấy tiếng đồng hồ vùng vẫy dưới dòng nước mát lạnh. Tắm chán rồi đi về, ngồi trên lưng trâu cũng để lại vô vàn phiền phức cho chúng tôi. Cứ mười đứa trẻ thì có tới tám chín đứa bị ghẻ, lở, hắc lào, bị mụn nhọt mọc lên như nấm mà mọi người quen gọi là “rồm trâu”.  Bị thế nhưng người lớn cũng chả để ý, nhiều việc nên mặc kệ. Chúng tôi lại tự tìm cách chữa cho nhau. Thuốc đặc trị nhất là lá cây cơi. Một loại cây rất sẵn hay mọc gần bờ sông suối, vò nát xát vào da, bỏng rát. Loại thuốc nữa là nhựa quả chuối tiêu xanh, bôi đến đâu xót như xát muối, cứ làm một thời gian cho nhau là mô hình khác khỏi... Nhiều hôm, trời nắng nóng, đàn trâu cũng xuống sông tắm mát. Chúng bơi cả sang sông tìm nguồn thức ăn mới. Thế là trâu nhà ai sang đó thì bơi sang mà đuổi về. Chính vì lẽ đó mà tụi trẻ chúng tôi đứa nào cũng bơi giỏi như con rái cá. Chúng tôi còn có thú vui khác mà đứa trẻ trâu nào cũng có là bắt cào cào, châu chấu, hay con dế mèn, dế trũi về nuôi mấy con chim chào mào, mấy con sáo đen hay khướu đen, khiếu bạc má. Ngoài việc đi chăn trâu, một số đứa trẻ được cha mẹ giao thêm nhiệm vụ lấy củi về cho gia đình. Mỗi khi đến chiều tà, những đàn trâu no tròn  lũ lượt  trở về là trên lưng còn thường kèm theo thêm bó củi. Năm tháng dần trôi, bây giờ những đứa trẻ trâu ngày nào giờ đã thành ông thành bà, tóc đã phần nào điểm bạc, ngồi với nhau bên những ấm trà nóng, thường ôn lại những kỉ niệm xưa mà bồi hồi, xúc động, cảm xúc dâng tràn như mới ngày hôm qua. Bọn trẻ thời 4.0 bây giờ ngồi xung quanh hóng chuyện cứ há hốc mồm, lắng tai mà nghe đi nghe lại câu chuyện các ông, các bà của chúng kể mà như nghe chuyện cổ tích… Bây giờ, trâu bò cũng ít dần, không còn cảnh đàn trâu, đàn bò thong dong lũ lượt đi về. Đường làng đâu còn in dấu chân trâu như ngày nào nữa. Bởi vì các con đường đã bê tông không thể in hằn dấu những dấu chân trâu. Người nuôi trâu chủ yếu giờ là nuôi nhốt, trồng cỏ, cắt về cho trâu bò ăn. Chúng ít được thả tự do như xưa vì đơn giản là không còn đất trống. Chỉ có ít ngày mùa là tụi trẻ được mang trâu ra đồng chăn thả nhưng cũng đâu còn trò chơi như ngày nào. Thay vào đó mỗi đứa trẻ một chiếc điện thoại, đứa thì xem phim, coi ảnh, chơi các trò chơi trên màn hình di động. Con đường làng đầy dấu chân trâu chỉ còn trong dĩ vãng. Thay vào đó là những con đường bê tông phẳng lì. Đường làng ngõ xóm sạch bong, hai ven đường ở các thôn Khánh Hòa, Soi Long, Tân An,  Khánh An và nhiều địa phương khác trong xã Thái Hòa (Hàm Yên) bây giờ được trồng rất nhiều các loại hoa. Nhiều nhà xây hàng rào xung quanh khuôn viên. Nhà xây các kiểu mọc lên như nấm. Lũ trẻ bây giờ đi học, nhỏ thì được ông bà, cha mẹ đưa đón. Học sinh lớn hơn học cấp 2, cấp 3 thì đi xe đạp, xe điện, xe máy, đi học xa thì có xe dịch vụ đưa đón tiện lợi vô cùng…

Ngồi ôn lại những ngày tháng đã qua tuy vất vả nhưng lại mang đến cho tôi những kỷ niệm vô cùng đẹp đẽ và khó phai. Đó là những ký ức về tình bạn trong sáng, về những trò chơi dân gian hồn nhiên một thời. Kí ức tuổi thơ là hành trang quý giá mà mỗi người mang theo suốt cuộc đời. Nó là nguồn động lực giúp ta vượt qua mọi khó khăn, thử thách và luôn hướng về phía trước. Một cuộc sống mới hiện hữu tươi đẹp hơn rất nhiều trên những nẻo đường quê!

L.X.S

Minh họa của Lê Cù Thuần