Hoài An

Sáng cuối tháng Bảy, thành phố đón chúng tôi bằng bầu không khí trong lành sau cơn mưa đêm. Từ rất sớm, không khí đã rộn ràng bởi bước chân của các văn nghệ sĩ từ khắp nơi tụ hội từ những dải núi cao Đồng Văn, Mèo Vạc, Hoàng Su Phì đến Chiêm Hóa, Na Hang, Lâm Bình. Lâu ngày gặp lại dưới mái nhà chung, những cái bắt tay thật chặt, những vòng ôm ấm áp và nụ cười rạng rỡ như xóa tan mọi khoảng cách. Trong từng góc nhỏ, người lặng lẽ chọn vị trí bấm máy, người dừng chân bên gian trưng bày ngắm nhìn những tác phẩm mới. Mỗi bức ảnh, trang sách hay bản nhạc đều như kéo những tâm hồn đồng điệu lại gần nhau hơn.
Là hội viên trẻ, lại đồng thời làm công việc biên tập ở Tạp chí Văn nghệ Tuyên Quang, tôi may mắn được gặp nhiều thế hệ văn nghệ sĩ. Có những cây bút dành cả cuộc đời cho trang viết. Có người lặng lẽ đi khắp các bản làng vùng cao để ghi lại những điệu Then cổ hay những nghi lễ đang dần lùi vào ký ức. Mỗi lần đọc bản thảo của các bác, các anh chị, tôi luôn có cảm giác mình đang được chạm vào một phần ký ức của quê hương. Có lẽ vì thế mà Đại hội lần thứ I Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Tuyên Quang, sau khi hợp nhất hai Hội Văn học Nghệ thuật Tuyên Quang và Hà Giang, với tôi không đơn thuần là một sự kiện chính trị của một tổ chức hội, mà còn là cuộc hội ngộ của những người nhiều năm cùng đi trên một con đường mang tên sáng tạo. Có những người từng đi qua hai, ba nhiệm kỳ của Hội. Có những văn nghệ sĩ đến từ những xã vùng cao xa xôi, vượt hàng trăm cây số để kịp dự Đại hội. Có những hội viên lần đầu tiên góp mặt trong một kỳ đại hội sau khi được kết nạp. Những mái đầu bạc ngồi xen lẫn những gương mặt trẻ. Khoảng cách tuổi tác dường như không còn quan trọng. Điều gắn kết họ là tình yêu dành cho văn học, nghệ thuật và cho mảnh đất đã nuôi dưỡng cảm hứng sáng tạo của mình. Hai Hội sau khi hợp nhất có gần ba trăm hội viên, sinh hoạt ở nhiều chi hội chuyên ngành và chi hội cơ sở. Trong nhiệm kỳ vừa qua, bốn mươi hội viên mới được kết nạp, nhiều người tiếp tục trở thành hội viên các hội chuyên ngành Trung ương.
Tôi vẫn nhớ lần đầu tiên được dự một buổi sinh hoạt của Hội. Khi ấy, tôi còn khá bỡ ngỡ. Các cô, các bác gọi nhau bằng tên tác phẩm nhiều hơn bằng chức danh. Người ta hỏi nhau dạo này viết gì, đang ấp ủ bản thảo nào, bức ảnh mới chụp ở đâu, có bài thơ nào vừa đăng báo. Không khí ấy khiến một người trẻ như tôi nhanh chóng nhận ra rằng ở đây, điều được trân trọng nhất không phải tuổi nghề hay giải thưởng, mà là sự lao động nghệ thuật nghiêm túc. Có lẽ chính tinh thần ấy đã giúp Hội đi qua một nhiệm kỳ nhiều biến động. Những năm dịch Covid-19 làm ngưng trệ nhiều hoạt động. Là những đợt thiên tai, những khó khăn về kinh phí, cơ sở vật chất, nhân lực. Có thời điểm, cả hai Hội đều phải đối mặt với những thiếu hụt trong bộ máy tổ chức. Có nơi thiếu trụ sở làm việc, có nơi khuyết nhân sự lãnh đạo trong thời gian dài. Sau hợp nhất, khó khăn lại thêm chồng chất khi địa bàn rộng hơn, hội viên đông hơn, trong khi bộ máy phải vận hành theo mô hình mới. Nhưng cũng chính trong những thời điểm ấy, tôi cảm nhận rõ nhất sự bền bỉ của những người làm văn học nghệ thuật. Ban Chấp hành ở cả hai tỉnh vẫn duy trì đều đặn các hoạt động. Những lớp bồi dưỡng, những chuyến đi thực tế, những trại sáng tác vẫn được tổ chức. Tạp chí vẫn xuất bản đều kỳ. Những bản thảo vẫn lặng lẽ gửi về tòa soạn. Những người nghệ sĩ vẫn tiếp tục lên đường tìm cảm hứng từ cuộc sống. Nghĩ lại mới thấy, sáng tạo nghệ thuật chưa bao giờ là công việc có thể đo bằng sự thuận lợi. Nó được nuôi dưỡng bằng tình yêu và tình yêu ấy đã giúp Hội Văn học Nghệ thuật của hai tỉnh vượt qua một nhiệm kỳ nhiều thử thách để hôm nay cùng hòa hợp dưới một mái nhà chung. Và hành trình ấy sẽ được viết tiếp bằng chính những trang bản thảo còn thơm mùi mực, bằng những bức tranh còn vương màu sơn, bằng những khuôn hình vừa bắt được ánh sáng của núi rừng, bằng những giai điệu mang hơi thở của cuộc sống hôm nay.
Làm ở Ban Biên tập Tạp chí Văn nghệ, tôi hiểu rằng mỗi tác phẩm đến được với bạn đọc đều bắt đầu từ một hành trình rất dài. Có những bản thảo phải sửa đi sửa lại nhiều lần. Có những truyện ngắn đến sát ngày lên khuôn vẫn còn được chỉnh sửa vì tác giả chưa thật sự hài lòng. Nhiều người nghĩ biên tập là sửa câu, sửa chữ. Nhưng với tôi, đó còn là công việc gìn giữ và nâng niu dành cho tác phẩm. Có lẽ vì thế mà mỗi số Tạp chí Văn nghệ Tuyên Quang ra đời đều giống như kết quả của một cuộc đồng sáng tạo. Trong đó có công sức của tác giả, của biên tập viên, của họa sĩ trình bày, của những người làm chế bản, in ấn và phát hành. Giờ đây, tờ tạp chí đã khoác lên mình một diện mạo mới. Từ một ấn phẩm quen thuộc với bạn đọc địa phương, Tạp chí Văn nghệ Tuyên Quang đổi mới ma-két, nâng khổ in, từng bước nâng cao chất lượng nội dung và hình thức. Số Xuân Giáp Thìn lọt vào tốp mười bìa báo xuân đẹp nhất cả nước là một niềm vui lớn đối với những người làm báo văn nghệ nơi miền núi. Nhưng điều khiến chúng tôi hạnh phúc hơn đó là khi một tác giả gọi điện báo rằng bài thơ của mình được học sinh trong trường phổ thông đọc trong giờ ngoại khóa. Là khi một người bạn ở nơi xa nhắn rằng vừa đọc một truyện ngắn viết về Tuyên Quang trên trang thông tin điện tử của Hội. Hay khi những bài ký, những bộ ảnh về miền đá Hà Giang được hàng nghìn lượt xem trên không gian mạng. Một tờ tạp chí chỉ thật sự sống khi có người chờ đợi nó. Nếu Tạp chí là nơi tác phẩm đến với bạn đọc thì những chuyến đi thực tế lại là nơi tác phẩm được thai nghén. Có lẽ vì vậy mà trong nhiệm kỳ vừa qua, từ những chuyến đi đến Cao Bằng, Bắc Ninh, Ninh Bình, Hải Phòng, Đà Nẵng, Điện Biên hay những trại sáng tác ở Na Hang, Quản Bạ, Đồng Văn, Bắc Mê, Hoàng Su Phì…, hàng trăm tác phẩm mới đã ra đời. Đó không đơn thuần là thành quả của những chuyến đi. Đó là kết tinh của những ngày các văn nghệ sĩ sống cùng cuộc sống của người dân, ăn cùng bữa cơm, đi trên những con đường đất, nghe tiếng khèn da diết trong đêm hay ngồi bên bếp lửa nghe các cụ già kể chuyện xưa. Không có chất liệu nào quý hơn chất liệu của đời sống. Nhờ những chuyến đi quý giá đó mà cho ra đời nhiều tác phẩm chất lượng, được nhiều giải thưởng cao. Mỗi cái tên được xướng lên đều gắn với một tác phẩm và phía sau mỗi tác phẩm là nhiều tháng, nhiều năm lao động nghệ thuật lặng lẽ. Có người dành nhiều năm để hoàn thành một cuốn tiểu thuyết. Có người lặng lẽ nghiên cứu văn hóa dân gian rồi mới viết nên một công trình. Có nhạc sĩ đi khắp các bản làng để ghi lại từng làn điệu Then trước khi viết thành ca khúc. Có nghệ sĩ nhiếp ảnh dậy từ ba giờ sáng chỉ để săn một khoảnh khắc bình minh trên Cao nguyên đá. Chúng giống như lời khẳng định rằng sự lao động nghiêm túc luôn được ghi nhận.
Trong nhiệm kỳ qua, nhiều tác phẩm của văn nghệ sĩ Tuyên Quang và Hà Giang được vinh danh tại giải thưởng Tân Trào, giải thưởng Tây Côn Lĩnh, các cuộc vận động sáng tác về học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, các liên hoan mỹ thuật, nhiếp ảnh, âm nhạc khu vực và toàn quốc. Có tác phẩm giành giải A, có tác phẩm đoạt Huy chương Vàng, có những cụm tác phẩm được đánh giá cao bởi giới chuyên môn. Nhưng điều làm tôi ấn tượng nhất là sau mỗi lần được vinh danh, các bác, các anh chị lại lặng lẽ trở về với trang viết, với giá vẽ, với máy ảnh, với cây đàn của mình. Có lẽ, đó mới là phẩm đẹp nhất của người nghệ sĩ. Giải thưởng là niềm vui, còn sáng tạo mới là cuộc đời. Và chính từ những cuộc đời lặng lẽ ấy, dòng chảy văn học nghệ thuật của quê hương đã được bồi đắp từng ngày, từng mùa, để hôm nay, khi nhìn lại một nhiệm kỳ, chúng ta có quyền tự hào rằng những hạt giống được gieo từ nhiều năm trước đã thực sự kết thành những mùa quả ngọt.
Buổi chiều, ánh nắng dịu dần trên những hàng cây trước hội trường. Không khí trong hội trường vẫn trang nghiêm, nhưng đâu đó đã thấp thoáng những ánh mắt nhẹ nhõm. Một nhiệm kỳ khép lại, một nhiệm kỳ mới bắt đầu. Những tràng pháo tay vang lên khi Ban Chấp hành khóa mới ra mắt. Tôi nhìn những gương mặt trên sân khấu, trong đó có những người đã nhiều năm gắn bó với Hội, cũng có những gương mặt mới sẽ tiếp tục gánh vác trọng trách dẫn dắt đời sống văn học nghệ thuật của tỉnh trong chặng đường tới. Mỗi nhiệm kỳ rồi sẽ đi qua. Mỗi thế hệ văn nghệ sĩ rồi sẽ có người nghỉ ngơi, có người tiếp tục bước tới. Nhưng điều còn lại là dòng chảy sáng tạo không bao giờ ngừng nghỉ. Có lẽ, đó cũng là ý nghĩa lớn nhất của kỳ Đại hội lần này. Không chỉ là cuộc tổng kết những gì đã làm được, mà còn là cuộc chuyển giao của niềm tin. Trong suốt nhiệm kỳ vừa qua, Hội đã làm được nhiều việc mà nếu chỉ nhìn bằng những con số sẽ khó cảm nhận hết giá trị. Đó là việc không ngừng bồi dưỡng lực lượng sáng tác trẻ; tạo điều kiện để nhiều hội viên tham gia các hội chuyên ngành Trung ương; tổ chức các lớp tập huấn, trại sáng tác, những chuyến đi thực tế để văn nghệ sĩ được sống trong hơi thở của cuộc sống. Đó là việc duy trì các cuộc thi sáng tác, các triển lãm, Ngày Thơ Việt Nam, các hội thảo chuyên đề; là những hoạt động phối hợp với các trường học, các địa phương để đưa văn học nghệ thuật đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Sau khi hợp nhất hai Hội Văn học Nghệ thuật Tuyên Quang và Hà Giang, khối lượng công việc càng lớn hơn. Địa bàn rộng hơn, hội viên đông hơn, điều kiện còn nhiều khó khăn. Nhưng chính trong giai đoạn nhiều thử thách ấy, tinh thần đoàn kết của những người làm văn học nghệ thuật lại càng được thể hiện rõ. Tổ chức Hội nhanh chóng được kiện toàn. Các chi hội được sắp xếp lại phù hợp với thực tế. Tạp chí Văn nghệ Tuyên Quang tiếp tục xuất bản đều đặn, ngày càng nâng cao chất lượng nội dung và hình thức. Những cuộc thi, trại sáng tác, triển lãm, hội thảo vẫn diễn ra. Những đầu sách mới vẫn được xuất bản. Những tác phẩm mới vẫn lần lượt ra đời. Điều ấy khiến tôi nhận ra rằng, sức sống của một tổ chức hội không chỉ nằm ở bộ máy điều hành. Sức sống ấy được tạo nên từ tình yêu nghề của từng hội viên. Văn học nghệ thuật không phải là cuộc chạy đua. Đó là một hành trình rất dài. Có người đi nhanh, có người đi chậm. Nhưng tất cả đều đang góp những bước chân của mình để làm nên diện mạo văn hóa của quê hương. Có lẽ vì vậy mà chủ đề "Đoàn kết - Đổi mới - Sáng tạo" của Đại hội không chỉ là khẩu hiệu cho một nhiệm kỳ. Đó còn là lời nhắc nhở mỗi hội viên về trách nhiệm của mình trước đời sống và trước nghệ thuật. Đoàn kết để gìn giữ mái nhà chung. Đổi mới để văn học nghệ thuật không đứng ngoài sự vận động của thời đại. Và sáng tạo để mỗi tác phẩm thực sự chạm đến trái tim con người.

H.A