Điền Phương Thảo

 

Nhân dịp đầu xuân năm mới, phóng viên Tạp chí Văn Nghệ Tuyên Quang đã có buổi gặp gỡ với hai nghệ sĩ tuổi Tỵ, những người đã có những đóng góp đáng kể cho nền văn học nghệ thuật tỉnh nhà. Với sự đam mê và tâm huyết, họ đã để lại dấu ấn sâu sắc qua các tác phẩm, góp phần làm phong phú thêm diện mạo văn học nghệ thuật của Tuyên Quang. Buổi trò chuyện không chỉ là dịp để nhìn lại những cống hiến của họ, mà còn mở ra những câu chuyện về con đường sáng tác đầy thăng trầm, những tình cảm gắn bó với quê hương, đất nước.

 

Mộc mạc, giản dị trong thơ Tạ Bá Hương

Nhà thơ Tạ Bá Hương, sinh năm 1977 tại mảnh đất Thái Hòa, huyện Hàm Yên, Tuyên Quang. Những năm tháng tuổi trẻ, anh sớm bộc lộ năng khiếu văn chương, con đường sư phạm tưởng chừng đã định sẵn, nhưng trái tim anh lại luôn hướng về những vần thơ, câu chữ. Quyết định theo học tại trường Viết văn Nguyễn Du đã mở ra một chương mới trong cuộc đời anh. Sau khi tốt nghiệp, Tạ Bá Hương gắn bó nhiều năm với Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Tuyên Quang. Tuy nhiên, ngọn lửa đam mê văn học vẫn cháy bỏng trong anh. Năm 2020, anh chuyển sang một vị trí mới, nơi anh có thể cống hiến hết mình cho sự nghiệp văn chương. Đến nay anh đang giữ chức Chủ tịch Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Tuyên Quang kiêm Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Tuyên Quang.

Tạ Bá Hương bắt đầu làm thơ từ rất sớm. Những vần thơ đầu đời của anh đã in dấu trên các trang báo khi anh còn là một cậu học trò. Với một phong cách sáng tác riêng biệt, giàu cảm xúc, Tạ Bá Hương đã dần khẳng định tên tuổi của mình trong làng thơ Việt Nam. Đến nay anh đã xuất bản ba tập thơ "Dòng sông thời gian" năm 2002, "Đêm trở giấc" năm 2011; "Đôi mắt đợi" năm 2021 và tập bút ký "Người ở bến Lù" xuất bản năm 2023. Các tác phẩm của anh đã để lại những ấn tượng sâu sắc trong lòng độc giả. Tạ Bá Hương là một trong những tác giả được đào tạo bài bản với nhiều tác phẩm thơ in khá đều tay trên các báo, tạp chí của Trung ương, của tỉnh, của các địa phương trong cả nước. Thơ của Tạ Bá Hương thường hướng về những vẻ đẹp giản dị của cuộc sống, về con người và quê hương. Những câu chữ của anh như những làn gió mát lành, xoa dịu tâm hồn độc giả. Anh sớm khẳng định được phong cách thơ riêng của mình. Thơ Tạ Bá Hương mộc mạc, giản dị mà sâu lắng. Nét riêng ở thơ anh là anh luôn nhìn ra và chuyển tải đầy cảm xúc những đốm lửa ấm áp, lấp lánh chất men say của đời sống vào thơ. Nhà thơ Tạ Bá Hương chia sẻ: Tôi may mắn có hàng chục năm làm báo, từ báo hình đến báo in. Chính quãng thời gian làm báo này cho tôi cơ hội được đi nhiều, được tiếp xúc với nhiều người, nhiều vùng đất trên suốt một rẻo núi non hùng vỹ ở tỉnh Tuyên Quang. Nhờ những chuyến đi mà tôi tích lũy cho mình vốn sống từ thực tế để có được chất liệu đưa vào mỗi trang viết của mình. Do đó, các sáng tác của tôi khi viết về miền núi thường tự nhiên, gợi nên những gì thân thuộc như hơi thở của núi, của rừng, của mỗi con suối ngày đêm thao thiết chảy.

Nhà thơ Tạ Bá Hương là nhà thơ có tình cảm đặc biệt với quê hương, và điều này luôn thể hiện một cách sâu sắc qua những bài thơ của anh. Những tác phẩm của anh khắc họa vẻ đẹp thiên nhiên và con người Hàm Yên, một vùng đất gắn liền với dòng sông Lô. Tác giả miêu tả mảnh đất này qua hình ảnh phù sa, cánh đồng, những sinh hoạt đời thường của người dân, như trẻ con đánh bi, dắt trâu về, và hình ảnh người mẹ với lời ru âu yếm. Những hình ảnh giản dị nhưng đầy ắp tình yêu quê hương, như hạt lúa, củ khoai, lời ru mẹ, phản ánh sự gắn bó giữa con người và mảnh đất nơi đây. Tình yêu quê hương được tác giả thể hiện qua cảm xúc cháy bỏng, sâu sắc, hòa quyện giữa đất, người và những ký ức tuổi thơ:

lặn ngụp đôi bờ sông vắng

đám trẻ con tuổi đánh bi đánh đáo

bên dốc chiều dắt trâu về                   

                          gặm nắng lưng soi

em gánh thời gian ngang qua tuổi trẻ

sông Lô vẫn một dòng

neo vào Hàm Yên quê mẹ

                                      (Quê mẹ)

Những sáng tác của nhà thơ Tạ Bá Hương không chỉ tập trung vào quê hương mà còn khai thác sâu sắc cuộc sống ở các vùng dân tộc thiểu số, mang đến cho người đọc những chất liệu thơ phong phú và đậm đà bản sắc văn hóa. Tiếng đàn Then của dân tộc Tày, Nùng vang lên du dương, trầm lắng, mang theo những giai điệu của núi rừng. Hay những miêu tả về tục lệ Cấp sắc của người Dao, nghi lễ thiêng liêng đánh dấu sự trưởng thành của nam giới. Những hình ảnh này không chỉ tô điểm cho thơ mà còn phản ánh chân thực cuộc sống, tín ngưỡng và lòng tự hào của các dân tộc, mang đến cho người đọc cái nhìn sâu sắc và trân trọng về những giá trị văn hóa độc đáo.

Em so dây trầm bổng câu Then

bất chợt gặp rì rầm sông Phó Đáy

hương trời đất quyện vào đêm              

                                      thơm ngậy

tôi bồng bềnh chín bậc mây trôi

 (Nghe em hát Then)

Thầy Tạo chọn được ngày tốt

mời anh em bản khác cùng về

rộn ràng những đêm Cấp sắc

 (Cấp sắc)

Trong cuộc sống, mỗi người tìm thấy niềm vui và ý nghĩa từ những niềm đam mê khác nhau. Người yêu cây cảnh sẽ tìm thấy triết lý sống qua việc tạo dáng cho cây; người đam mê hội họa sẽ cảm nhận giá trị trong từng nét cọ trên toan. Và với những ai yêu thơ, sự lãng mạn và tươi mới được khơi gợi qua từng câu chữ. Đối với nhà thơ Tạ Bá Hương, thơ như một mối duyên nợ khó dứt, luôn vương vấn trong tâm hồn. Nhờ thơ, những cảm xúc sâu kín và tâm sự thầm lặng của anh được bộc lộ một cách tinh tế và sâu sắc, từ những rung động trước những gì diễn ra xung quanh. Thơ đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận, giúp anh giãi bày lòng mình một cách trọn vẹn và chân thành nhất. Anh cho rằng, báo chí chỉ nói được cái vỏ bên ngoài, còn thơ mới là cái lõi bên trong, được chuyển tải qua ngôn ngữ. Hàng chục năm qua, vẫn cần mẫn và lặng lẽ viết. Có những cái viết xong rồi thì để đấy. Khi cảm xúc lắng lại, anh mang ra đọc lại và sửa chữa. Có bài thơ anh phải sửa chữa thành nhiều lần thì mới hoàn chỉnh được. Bởi, thơ luôn có ý nghĩa và chiếm vị trí quan trọng trong cuộc sống của anh. Nếu không tìm thấy ý nghĩa và giá trị đích thực từ thơ, có lẽ anh và nhiều tác giả thơ khác trong cả nước sẽ không thể đau đáu mà dành nhiều thời gian cho nó đến như vậy. Anh tự nhủ bản thân phải luôn cố gắng lắng nghe nhịp đập trong cuộc sống, rồi cô đọng lại trong mỗi bài viết của mình để tạo nên những tác phẩm văn học có chiều sâu và giàu biểu cảm hơn. Mấy chục năm qua anh luôn sống máu thịt với mảnh đất miền rừng của mình. “Tôi là tác giả sinh ra và lớn lên ở miền núi Tuyên Quang. Ở đó, tôi cố gắng khai mở những mạch nguồn trong dòng chảy văn hóa cộng đồng để nhào nặn nên "những đứa con tinh thần" cho riêng mình”.

Trong những năm qua, nhà thơ Tạ Bá Hương đã đạt được nhiều giải thưởng cao quý, không chỉ ở cấp Trung ương mà còn ở địa phương. Những thành công này là kết quả của một quá trình làm việc miệt mài, sự nỗ lực không ngừng nghỉ và lòng đam mê với thơ ca như: Giải B của Ủy ban Toàn quốc Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam; Giải C của Hội VHNT các dân tộc thiểu số Việt Nam; giải B (không có giải A) với tập bút ký “Người ở bến Lù” do Hội VHNT các dân tộc thiểu số Việt Nam trao tặng; Giải thưởng Tân Trào do UBND tỉnh trao tặng… Bằng sự chăm chỉ và sáng tạo, nhà thơ Tạ Bá Hương đã khẳng định được tài năng và vị trí của mình trong làng văn học. Những giải thưởng mà anh nhận được chính là sự ghi nhận xứng đáng cho những đóng góp của mình, đồng thời là động lực để tiếp tục cống hiến cho nghệ thuật.

 

Nguyễn Chính - Người lưu giữ giá trị văn hóa bằng ảnh

Nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Chính, sinh năm 1953, ông là một trong những cái tên không thể thiếu khi nhắc đến nền nhiếp ảnh nghệ thuật của Tuyên Quang. Với tình yêu mãnh liệt dành cho nhiếp ảnh, ông đã dành cả cuộc đời để sáng tạo, khám phá và cống hiến những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc, không chỉ phản ánh vẻ đẹp thiên nhiên mà còn lưu giữ những giá trị văn hóa quý báu của các cộng đồng dân tộc thiểu số tại mảnh đất miền núi này.

Nguyễn Chính là hội viên của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam và đã nhận được các tước hiệu cao quý như EVAPA và ESVAPA (Nghệ sĩ nhiếp ảnh xuất sắc và đặc biệt xuất sắc). Ông luôn tâm niệm rằng “Nhiếp ảnh là niềm tin”, và chính niềm tin đó đã thúc đẩy ông không ngừng khám phá những vẻ đẹp của cuộc sống và chuyển tải chúng vào trong những bức ảnh tuyệt vời. Ông bắt đầu dành thời gian nghiên cứu và sáng tạo các tác phẩm nghệ thuật, từng bước khẳng định được phong cách và tên tuổi của mình. Các tác phẩm như “Cổng làng”, “Sương sớm vùng cao”, “Điện về bản”, và “Tuần lộc của rừng” đã gây ấn tượng mạnh mẽ với công chúng và giành được nhiều giải thưởng tại các Liên hoan Ảnh nghệ thuật trong nước. Những thành công này đã tạo đà cho sự nghiệp của ông phát triển mạnh mẽ hơn trong những năm sau.

Nguyễn Chính không chỉ nổi bật trong lĩnh vực nghệ thuật nhiếp ảnh mà còn là người tiên phong trong việc khám phá và bảo tồn các giá trị văn hóa dân tộc qua ống kính của mình. Ông đã dành nhiều năm tháng để ghi lại những hình ảnh sống động về cuộc sống và văn hóa của các dân tộc thiểu số tại Tuyên Quang, những vùng đất mà ít người có cơ hội tiếp cận. Chìa khóa để ông tạo ra những bức ảnh nghệ thuật chất lượng chính là sự hiểu biết sâu sắc về văn hóa, phong tục tập quán và con người nơi đây. Để có được những tác phẩm đẹp, Nguyễn Chính không chỉ đơn giản là chụp những khoảnh khắc, mà ông luôn dành thời gian nghiên cứu kỹ lưỡng về địa phương, con người và đặc trưng văn hóa của họ. Ông cho rằng, nhiếp ảnh không chỉ là sự thể hiện vẻ đẹp bề ngoài, mà là cách để người nghệ sĩ chuyển tải thông điệp về cuộc sống, về những câu chuyện chưa được kể. Đó cũng là lý do tại sao ông không ngại khó khăn, vất vả, đi đến những vùng núi cao hiểm trở, nơi có những con người sống gần gũi với thiên nhiên, để ghi lại những hình ảnh chân thực và đầy cảm xúc. Tuyên Quang, với những vùng đất hùng vĩ và nền văn hóa phong phú, đã trở thành nguồn cảm hứng sáng tác cho Nguyễn Chính. Những ngọn núi cao, những vườn hoa cải rực rỡ, những thửa ruộng bậc thang như chiếc lược ngà và những buổi sáng sương mù mờ ảo đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho ông. Các xã vùng cao như Hồng Thái, Đà Vị, Xuân Lập, Hồng Quang chính là những địa điểm lý tưởng để Nguyễn Chính thỏa sức sáng tạo và khám phá cái đẹp qua những góc máy tinh tế.

Không chỉ dừng lại ở những tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng, Nguyễn Chính còn thực hiện nhiều nghiên cứu về các dân tộc thiểu số, đi sâu vào đời sống và văn hóa của họ để tạo ra những bức ảnh mang đậm tính nhân văn. Một ví dụ điển hình là bức ảnh “Truyền nghề”, ghi lại một phong tục đặc trưng của người dân tộc Pà Thẻn. Để có được bức ảnh này, ông đã phải đến ba lần, nghiên cứu kỹ lưỡng về văn hóa, cách sống của người Pà Thẻn, tìm hiểu từng chi tiết từ ánh sáng đến ngữ cảnh để cho ra một tác phẩm hoàn hảo. Bức ảnh này đã       giành được giải B tại Hội Văn học Nghệ thuật các Dân tộc thiểu số Việt Nam, là minh chứng cho sự kiên trì và nỗ lực không ngừng nghỉ của ông.

Mặc dù ông đã nghỉ hưu, nhưng Nguyễn Chính vẫn tiếp tục sáng tạo nghệ thuật. Trong những năm tháng nghỉ hưu, ông có nhiều thời gian hơn để phát triển sự nghiệp nhiếp ảnh. Ông cũng sáng lập chuyên mục “Tuyên Quang du lịch qua ảnh” trên mạng xã hội, với mục đích quảng bá du lịch và giới thiệu vẻ đẹp của Tuyên Quang đến bạn bè trong và ngoài nước. Những bức ảnh của ông không chỉ giúp nâng cao giá trị văn hóa địa phương mà còn góp phần thúc đẩy ngành du lịch của tỉnh phát triển. Nguyễn Chính không chỉ là một nhiếp ảnh gia xuất sắc mà còn là một người thầy, người truyền cảm hứng cho các thế hệ trẻ yêu thích nghệ thuật nhiếp ảnh. Mặc dù đã ngoài bảy mươi tuổi, nhưng ông vẫn đều đặn tham gia các triển lãm, trại sáng tác và các hoạt động nghệ thuật, không ngừng cống hiến cho nền nhiếp ảnh Việt Nam.

Khi được hỏi về vai trò của nhiếp ảnh trong cuộc đời mình, ông chia sẻ rằng: “Nhiếp ảnh là ­niềm tin”. Và đó chính là động lực để ông tiếp tục sáng tạo và truyền cảm hứng cho những người xung quanh. Với hơn bốn mươi năm gắn bó với nghề nhiếp ảnh, Nguyễn Chính đã có một kho tàng tác phẩm vô giá, là những bức ảnh không chỉ phản ánh vẻ đẹp thiên nhiên mà còn là những câu chuyện về cuộc sống, về con người Tuyên Quang. Đó là những di sản quý giá, góp phần không nhỏ vào việc bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc, cũng như nâng cao giá trị nghệ thuật nhiếp ảnh trong cộng đồng.

Đ.P.T