Ghi chép của Huy Toán

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Một chiều đầu đông, chúng tôi có dịp ghé thăm bác Hạng Mí De, nguyên Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Hà Giang. Ở tuổi gần 80, nhưng bác De vẫn rất minh mẫn và dí dỏm. Trong câu chuyện dài với một trong những “cây nghiến” cổ thụ của miền Cao nguyên đá Đồng Văn, chúng tôi cảm nhận ở ông một tinh thần luôn thấm nhuần lời dạy của Hồ Chủ tịch về tinh thần đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết.

 

Trong căn nhà giản dị, nhuốm màu thời gian ở tổ 5, Trần Phú, phường Hà Giang 2, bác De cùng vợ là bác Dương Thị Phương chia sẻ với chúng tôi những câu chuyện xúc động về thời tuổi trẻ khó khăn của 2 người để có được ngày hôm nay. Được biết, bác Hạng Mí De sinh ra trong một gia đình dân tộc Mông ở thôn Ngài Thầu Sảng, xã Quản Bạ. Bố mất sớm, gần 10 tuổi bác được gửi sang ở cùng với gia đình người anh chị họ ở xã Cán Tỷ. Đó là những tháng ngày không biết cái chữ, chỉ làm bạn với nương đá. Năm 1959, khi cán bộ, bộ đội và đội văn công về Cán Tỷ, nhìn những cô chú cán bộ ăn mặc gọn gàng, túi ngực cài bút, hết lòng phục vụ Nhân dân, bác De cảm thấy mến mộ lắm. Rồi bác theo lời vận động của cán bộ, tham gia lớp xóa mù chữ, ban đầu mọi thứ còn rất khó khăn vì chưa biết nhiều tiếng phổ thông.

Trước tinh thần ham học hỏi, sự thông minh, sáng dạ của cậu bé Hạng Mí De, một sớm mùa Xuân năm 1959, khi đang cặm cụi trên nương đá, có một nhân viên giao thông đến gọi cậu bé De và nói “xã gọi em xuống để cho đi huyện học”. Cậu bé Hạng Mí De khi ấy còn chưa biết việc đi học sẽ có nhiều khó khăn đón đợi, cậu về xin ý kiến anh chị, mọi người chỉ nói “em đi thì đi”. Nhớ đến hình ảnh của các cán bộ, bộ đội về bản, cậu bé De quyết tâm phải đi học cái chữ để làm cán bộ.

Bác Hạng Mí De nhớ lại, ngày ấy con đường từ xã Cán Tỷ lên huyện lỵ Đồng Văn ở Phố Bảng vô cùng khó khăn. Đường Hạnh Phúc chưa mở, đường đi lên huyện chỉ là con đường mòn lởm chởm đá và cây cỏ, thú dữ nhiều lúc vẫn còn đe dọa người. Nghe người già nhắc, con đường nào mới mở thì đừng đi, cứ bám theo đường mòn cũ thì sẽ tới được Đồng Văn. Đi trên con đường chưa từng đi, cậu bé De cùng với 3 anh chị khác ở xã Cán Tỷ đã đi bộ lên huyện Đồng Văn để bắt đầu một hành trình cách mạng của cuộc đời mình.

Đồng Văn khi ấy là trung tâm của Cao nguyên đá, có một ngôi trường mang tên Trường Bổ túc, thiếu nhi Đồng Văn. Trong số 4 anh chị em trong nhóm của cậu bé De từ Cán Tỷ lên, duy nhất có 2 cậu bé được chọn đưa về Trường Bổ túc, thiếu nhi Đồng Văn để học, 2 người còn lại do lớn tuổi nên được cho về. Còn lại 2 cậu bé, trong đó có cậu bé De, nhưng trên đường từ Phố Bảng về Trường Bổ túc, thiếu nhi Đồng Văn, người bạn được chọn đi cùng đã nản chí bỏ về, thế là chỉ còn cậu bé Hạng Mí De quyết tâm vượt qua sự cô đơn để bước tiếp.

Sau 3 năm học ở Trường Bổ túc, thiếu nhi Đồng Văn, với thành tích học tập xuất sắc, cậu bé De tiếp tục được chọn đưa về thị xã Hà Giang theo học Trường Thiếu nhi rẻo cao Hà Giang. Và tại đây, cậu bé Mông tiếp tục khẳng định sự thông minh, sáng dạ, cậu tiếp tục là 1 trong 3 học sinh Hà Giang được chọn đưa sang Trường Thiếu nhi rẻo cao Khu tự trị Việt Bắc tại tỉnh Thái Nguyên để học cho đến khi tốt nghiệp cấp 3 năm 1967.

Chàng trai Hạng Mí De cũng là học sinh đầu tiên của Trường Thiếu nhi rẻo cao Việt Bắc được kết nạp vào Đảng. Nhớ lại những ngày học dưới mái trường này, bác De cho biết, đó là thời kỳ kháng chiến chống đế quốc Mỹ cứu nước, nên ngôi trường đóng chân sâu trong rừng. Tại đây, tôi là một trong số ít học sinh được kết nạp Đảng từ ghế nhà trường. Rồi tôi tiếp tục học Văn khoa tại Trường Đại học Sư phạm Việt Bắc. Trong các môi trường từ cấp III đến đại học, dù hoàn cảnh gia đình khó khăn, nhưng ở đâu tôi cũng được chọn là cán bộ của lớp, làm Bí thư Đoàn…  

Năm 1972 là thời điểm ác liệt của cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ cứu nước. Trước những ngày tháng đỏ lửa ở thành cổ Quảng Trị cùng với lời kêu gọi tổng động viên của Chủ tịch Tôn Đức Thắng, đông đảo sinh viên Trường Đại học Sư phạm Việt Bắc đã viết đơn xin ra trận. Bác De tâm sự, tôi cũng nằm trong số những sinh viên viết đơn xin ra trận và đã được chọn với đích đến là một đơn vị thuộc Binh chủng Tăng thiết giáp. Nhưng ngày đơn vị bộ đội đến đón các sinh viên lên đường nhập ngũ, chúng tôi tề tựu đông như hội, cán bộ tuyển quân cầm danh sách đọc tên từng người lên xe cho đến người cuối cùng, trừ tôi không có tên. Tôi buồn lắm, cứ nghĩ hay do lý lịch của mình có vấn đề gì chăng!? Tôi dò hỏi mãi từ nhà trường mới biết, có ý kiến từ Khu ủy Việt Bắc để tôi ở lại, vì còn nhiệm vụ khác. Bác De rơm rớm nhớ lại: Bao người bạn của tôi lên đường không trở lại, có người may mắn trở về lại tiếp tục học ghép cùng với các khóa sau.

Sau khi tốt nghiệp khoa Văn, bác Hạng Mí De được nhà trường đề nghị giữ lại để tiếp tục có hướng du học Liên Xô. Nhưng với nỗi nhớ quê hương, bác bày tỏ mong muốn trở về Hà Giang. Có người ở trường khi đó còn nói rằng, cho tôi trở về Hà Giang để lấy cô gái Mông - Bác De cười và nhớ lại. Nhưng cuối cùng, bác De lại được điều về Trường Thiếu nhi rẻo cao Việt Bắc, để đảm nhiệm các vai trò là Bí thư Đoàn, Hiệu phó nhà trường. Ước vọng được trở về quê hương thành hiện thực khi nhiều năm sau, 2 tỉnh Tuyên Quang, Hà Giang sáp nhập thành Hà Tuyên, đồng chí Vừ Mí Kẻ, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tuyên khi ấy đã đích thân xuống Bộ Giáo dục trình bày với Bộ trưởng Phạm Minh Hạc xin bác De về tỉnh Hà Tuyên.

Nguyện vọng trở về quê hương gian khó đã được thực hiện, thầy giáo văn Hạng Mí De được bổ nhiệm làm Bí thư Đảng ủy, Hiệu phó Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Tuyên, rồi ông tiếp tục được chuyển lên làm chuyên viên Hội đồng nhân dân, được công tác, phục vụ những đồng chí lãnh đạo tỉnh khi ấy là Hà Thị Khiết, Giàng Văn Quẩy. Sau tách tỉnh, năm 1992 bác De được bổ nhiệm làm Phó Giám đốc Thường trực rồi Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Giang, cho đến năm 1998 bác tiếp tục được điều chuyển làm Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Hà Giang, rồi được tỉnh điều động về quê hương Quản Bạ làm Bí thư Huyện ủy.

Kinh qua nhiều vị trí công tác, nhưng vị trí bác De được mọi người nhớ nhất là trên cương vị Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Hà Giang từ năm 2002. Bác De tâm sự, trước khi về cơ quan Mặt trận, khi đó công việc này ở tỉnh cũng còn nhiều khó khăn, cán bộ “vừa yếu, vừa thiếu lại vừa thừa”; nhiều người không coi trọng công tác Mặt trận. Vì thế, tôi có ý kiến với anh Vũ Ngọc Kỳ, khi đó là Bí thư Tỉnh ủy Hà Giang về vai trò của công tác Mặt trận cũng như nhiệm vụ phải củng cố, kiện toàn lại công tác này nhằm thúc đẩy củng cố hệ thống chính trị, đặc biệt là hệ thống chính trị cơ sở, là một trong những nhiệm vụ Đảng bộ tỉnh Hà Giang lúc đó đặc biệt quan tâm.

Những ngày đầu về cơ quan Mặt trận tỉnh, tôi dành rất nhiều thời gian nghiên cứu về vai trò, vị trí, chức năng của công tác Mặt trận, trong đó đặc biệt là lời dạy của Bác Hồ, đó là “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết/Thành công, thành công đại thành công”. Lý luận về công tác Mặt trận thì rất nhiều, nhưng để giải thích cho mọi người hiểu về công tác Mặt trận, tôi làm bài thơ đơn giản về công tác này với những câu từ: Mặt trận là gì nhỉ?/Mặt trận là mặt trận/Trận nào cũng có mặt!/Mặt trận là gì nhỉ?/Mặt trận là mặt trận/Mặt trận không tiếng súng!/… Mặt trận tràn tiếng ca/Rộn rã khắp mọi nhà/Bật lên sức sống mới/Mặt trận - Niềm tin - Tổ quốc ta. Bài thơ ra đời, không lý luận gì cả, mà bằng những ngôn từ đơn giản và được nhiều cán bộ, đảng viên và Nhân dân trong tỉnh khi đó biết tới. Ở mỗi hội nghị khi phát biểu ý kiến xong, cuối cùng đồng chí Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Hạng Mí De đều đọc bài thơ này để mọi người cùng vui vẻ, thoải mái. Và cũng nhờ đó, mọi người ngày càng biết về vai trò của công tác Mặt trận. Đó cũng là cách tuyên truyền mềm mại, phù hợp và rất hiệu quả trên mảnh đất biên cương Hà Giang còn nhiều khó khăn khi đó.

Nhờ hình ảnh về Mặt trận với câu thơ “Mặt trận không tiếng súng”, những năm tháng đầu thế kỷ 21 ở Hà Giang còn rất nhiều khó khăn. Sau 1 thập kỷ tách tỉnh, Hà Giang là một trong những địa phương có những cái “nhất” mà cả nước không tỉnh nào muốn có, như: Bước ra khỏi chiến tranh muộn nhất, nơi nhiều đá nhất, thiếu đất canh tác nhất, thiếu nước sinh hoạt nhất và nghèo nhất cả nước… Bác De tâm sự, ngày ấy anh Vũ Ngọc Kỳ, Bí thư Tỉnh ủy có nói với tôi, Hà Giang khó khăn, nhưng Trung ương không bỏ người dân đâu. Trong hoàn cảnh ấy, vai trò của công tác Mặt trận lại càng phải phát huy, để chung vai gánh vác cùng Đảng bộ, chính quyền tỉnh trong công cuộc đổi mới, vượt khó vươn lên thoát nghèo.

Bác De tâm sự, cá nhân tôi khi làm Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc tỉnh luôn nhất quán quan điểm giữ vững niềm tin với Đảng trên con đường đi lên phía trước. Thực hiện nói và làm để người dân thấy và tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, cùng chia sẻ với những khó khăn của đất nước khi đó. Và thực tế đã cho thấy, Hà Giang đã từng bước đi lên từ nghèo khó với “mái nhà, bể nước, con bò”, với những chiếc hồ treo trên núi lấp lóa nước, giải những mùa hạn hán trên vùng cao. Đảng bộ, chính quyền tỉnh Hà Giang ngày càng chắc chắn khi hệ thống chính trị ở cơ sở được củng cố, trong đó có vai trò của công tác Mặt trận được phát huy, tích cực tham gia xây dựng cấp ủy, chính quyền, thực hiện công tác phản biện xã hội, thúc đẩy công tác xóa đói, giảm nghèo, xóa mù chữ và phổ cập giáo dục; xóa bỏ phong tục, tập quán lạc hậu và xây dựng đời sống văn hóa mới.

Trở về câu chuyện thực tại, khi đã nghỉ chế độ nhiều năm qua, bác De cho biết, cách mạng là cả một hành trình dài, chúng ta không thể vội vàng và càng không thể cứng nhắc với lý luận sách vở. Tất cả lý luận đều phải gắn với thực tiễn khách quan, đầy sinh động trên miền đất này. Từ đó mới có thể nói dân hiểu, làm để dân tin, dân làm theo và trong sự tiến lên của địa phương hôm nay, có vai trò của hệ thống công tác Mặt trận các cấp, các thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Nói về việc thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp thời gian qua, bác De cho biết, đó là một bước ngoặt lớn, sau 34 năm chúng ta lại trở về một nhà, cùng đất nước sắp xếp lại giang sơn và bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Trong giai đoạn này, vai trò, vị trí công tác Mặt trận được Trung ương và tỉnh tiếp tục quan tâm, sắp xếp lại tổ chức, củng cố về con người có năng lực, trình độ. Nhưng, sau sáp nhập, bên cạnh những thuận lợi, đây cũng là thời điểm sẽ có nhiều khó khăn mà các ngành, các cấp phải đối mặt. Từ đó, công tác Mặt trận cùng các ban, ngành chức năng cần phải làm tốt công tác tư tưởng, nắm bắt dư luận Nhân dân.

Bác De tâm huyết chia sẻ thêm, trong các lĩnh vực công tác, trong đó có công tác Mặt trận, chúng ta cần có những cơ chế, chính sách, sự khuyến khích để giữ chân cán bộ giỏi, người có tâm, có tầm, có trách nhiệm cao với công việc. Công tác Mặt trận cần phải tăng cường hướng về cơ sở, nắm bắt và chuyển tải tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân đến với cấp ủy, chính quyền các cấp, thúc đẩy sự quan tâm, đầu tư cho vùng cao, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn. Tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn cản trở sự phát triển, đẩy nhanh và mạnh hơn nữa những công trình trọng điểm như Cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang để tạo động lực thúc đẩy phát triển cho tỉnh.   

Xúc động khi nói về kỷ nguyên vươn mình, bác Hạng Mí De nói, kỷ nguyên mở ra không gian mới, công tác Mặt trận giờ sẽ không chỉ bó hẹp, tổ chức Mặt trận rộng hơn, mạnh hơn, trách nhiệm của mỗi cán bộ Mặt trận sẽ càng cao hơn, từ đó sẽ làm cho sức mạnh của Mặt trận ngày càng được thể hiện rõ hơn, hiệu quả hơn.

Bác Hạng Mí De luôn giữ được sự ung dung, nhẹ nhàng sau đời công tác giản dị. Bác được tỉnh công nhận là người có uy tín trong cộng đồng và vinh dự là đại biểu của tỉnh dự sự kiện A80 kỷ niệm 80 năm Quốc khánh 2/9/2025 vừa qua. Sau một đời cống hiến, hạnh phúc của vợ chồng bác De chính là những người con đang nỗ lực tiếp bước cha mẹ, trong đó có người đang đảm nhiệm vị trí đứng đầu cấp ủy một xã, một người làm lãnh đạo Công an xã và một người con gái theo nghề bố mẹ làm giáo viên Văn Trường THPT Chuyên Hà Giang. Tôi đùa với bác De, trong số những “cây nghiến cổ thụ” ít ỏi hiện còn lại của miền đá, bác là cây nghiến không cô đơn, bởi bên cạnh bác vẫn còn một cây nghiến nữa là người vợ, cô Dương Thị Phương, một người phụ nữ Mông đã vượt bao rào cản về quan niệm phụ nữ vùng cao ngày trước để đến với con chữ Bác Hồ và trưởng thành trên miền địa đầu Tổ quốc. 

Chiều đông mờ sương khói nơi phố núi, bác De nắm tay tôi nói: Đảng, Nhà nước giang tay đón chúng ta, chúng ta phải luôn nắm lấy, khi nào Đảng và đất nước khó khăn, chúng ta lại càng phải chung sức, đồng lòng. Bác De đọc cho tôi nghe bài thơ Mặt trận rồi dặn: Cháu về Tuyên và phải ở lại mảnh đất này đấy, đừng về xuôi nhé, Tổ quốc mình đâu cũng là quê hương.

H.T