Mạc Ninh

Bộ Tư lệnh Mặt trận Vị Xuyên chụp ảnh với ca sĩ, nhạc công đội Văn công xung kích tỉnh Hậu Giang. Ảnh: P.N

 

Tháng Hai về, gợi nhớ những ngày này bốn mươi lăm năm trước. Cả nước chi viện cho Mặt trận biên giới phía Bắc, trong đó có Hà Tuyên. Hai tỉnh Hậu Giang -  khi đó gồm cả Cần Thơ và Lâm Đồng cùng cử đội Văn công xung kích đến Hà Tuyên. Nhận tin từ khi hai đoàn khởi hành, Sở Văn hóa phân công ông Hùng Đình Quý, Phó Giám đốc sở dẫn đội Lâm Đồng phục vụ các đơn vị bộ đội thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh. Đội Hậu Giang do tôi dẫn phục vụ các đơn vị thuộc Bộ Tổng đứng chân trên đất Hà Tuyên. Chiếc xe ca mang biển số Hậu Giang chở ca sĩ, nhạc công, thiết bị tăng âm, nhạc cụ dừng ở thị xã Tuyên Quang nửa giờ, đội nghỉ ít phút và để người dẫn đường đi cùng. Là cán bộ Phòng Văn nghệ, nhưng chuyên làm công tác biên tập, từ  Tạp chí Văn nghệ Tuyên Quang rồi Báo Văn nghệ Hà Tuyên, nhận nhiệm vụ này, tôi cũng có chút lo lắng. Không biết vị trí đóng quân của các đơn vị để liên hệ tổ chức biểu diễn.

Trên đường, chạy cùng chiều là những chiếc xe  tải tốc độ cao, chở gạo, muối, thực phẩm lên mặt trận. Bên đường những cây gạo tán cao, trụi lá nhưng đã chớm nụ.  Chiều muộn. Nắng đổ bóng lúc một dài. Xe vào thị xã Hà Giang. Phố xá vắng lặng. Thi thoảng cơn gió lạ rung lá vàng rơi lả tả xuống mặt đường. Ngần ngừ mấy giây, rồi xe chạy vào huyện lỵ Vị Xuyên. Ở đây có bộ phận Tuyến Một của tỉnh. Hy vọng có thể hỏi được vị trí đóng quân của một đơn vị nào đó của “Bộ Tổng”.  Xe vừa dừng, chợt chiếc xe quân sự vượt lên chắn đường. Anh bộ đội  quân hàm Đại úy bước nhanh đến gặp tôi cũng vừa xuống xe. Anh chào kiểu nhà binh, chủ động bắt tay và nói:

- Thủ trưởng chúng tôi mời các đồng chí về Sở chỉ huy Mặt trận.

 Chưa rõ thủ trưởng cấp nào, nhưng chắc là đơn vị thuộc “Bộ Tổng”, vì các Chỉ huy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh thì tôi đều biết. 

Theo xe quân sự quay lại. Sở chỉ huy Mặt trận Vị Xuyên đặt ở xã Đạo Đức, cách thị xã Hà Giang 10 cây số về phía Nam. Nhà làm việc đều thiết kế kiểu hầm nửa chìm nửa nổi. Đề phòng vậy chứ  Sở chỉ huy đặt ngoài tầm đạn pháo của đối phương.

Gần như đủ mặt các tướng lĩnh, sĩ quan Bộ Tư lệnh Mặt trận Vị Xuyên đứng ở cửa phòng làm việc đón văn công: Tư lệnh trưởng, trưởng các ban tham mưu, tác chiến,  hậu cần… 

Tư lệnh trưởng rất vui khi nghe giới thiệu về thành phần, nhiệm vụ của đội và hành trình từ Hậu Giang ra Hà Tuyên. Ngay lúc đón, đơn vị công binh nhận lệnh chuẩn bị sàn diễn; đơn vị thông tin thì thông báo cho bộ đội và bà con sở tại đến xem.

Mặt trời lẩn nhanh xuống sau dãy núi xa mờ. Đèn điện bật sáng. Nói thêm là, trong cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc, cả hai phía đều chỉ sử dụng lực lượng trên bộ: bộ binh, pháo binh, công binh. Tin có văn công biểu diễn lan đi nhanh chóng. Phút chốc, nhìn ra tràn ruộng mùa sau thu hoạch, người đứng đông nghịt, bộ đội ngồi thành hàng theo phiên hiệu từng đơn vị.

Nhưng lại đã đến giờ ăn cơm. Tôi nói với đồng chí sĩ quan hậu cần:

- Không nên để bộ đội và bà con sốt ruột. Đề nghị úp cho mỗi người một bát mì tôm. Biểu diễn xong về sẽ ăn bữa chính và khi đó mới có thì giờ trò chuyện.

Tưởng đơn giản nhưng cũng phải báo cáo đến Tư lệnh trưởng và cuối cùng đề xuất cũng được chấp nhận.

Sàn diễn được làm bằng những tấm ván ghép lại, cao hơn mặt đất chừng nửa mét. Khi cô ca sĩ bước lên sàn chào khán giả, tiếng vỗ tay rộ lên như sóng biển. Mười năm làm cán bộ văn hóa, tôi chưa  thấy có buổi diễn nào khán giả đón nhận nồng nhiệt như thế.

Chương trình của đội văn công xung kích chỉ khoảng một giờ. Với người xem là quá ngắn, nhiều người còn nán lại nhìn ca sĩ, nhạc công đầy lưu luyến. Đêm diễn đem đến niềm vui không chỉ cho khán giả mà cho cả người diễn.

Bầu không khí vui vẻ còn nồng ấm trong suốt bữa cơm trễ giờ. Tư lệnh trưởng kể, trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ, đơn vị ông hoạt động ở vùng Bốn chiến thuật của Ngụy quân, gồm các tỉnh miền Tây Nam Bộ: Cần Thơ, Hậu Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng… Đơn vị do ông chỉ huy có trận tập kích táo bạo sân bay Trà Nóc, phá hủy cả chục máy bay địch. Nhìn thấy số xe biển Hậu Giang ông liền lệnh cấp tốc bám sát mời về Sở chỉ huy tiền phương. Là đội Văn công xung kích thì càng mừng. Bộ đội khát văn công như khát nước.

Liền đó, Tư lệnh  trưởng chỉ người vóc dáng nhỏ nhắn giới thiệu, Thiếu tướng Hoàng Đan phái viên của Bộ Tổng. Vị tướng này từng đích thân ngồi xe tăng chỉ huy đơn vị đánh chiếm căn cứ Nước Trong, mùa xuân năm Bảy lăm. 

Khi được giới thiệu, Tướng Hoàng Đan nói vui về cương vị của mình: Tôi bây giờ  là tướng quân vay, tướng mượn, pháo bắn nhờ. Câu nói hóm càng làm mọi người thêm gần gũi thân tình.

Sau bữa, Tư lệnh trưởng, nói:

- Ngày mai các bạn đi điểm khác biểu diễn, chúng ta chia tay tại đây. Tôi tặng các bạn một kỷ vật. Đây là bộ đồ của lính thám báo, chiến lợi phẩm bộ quần áo rằn ri gồm quần áo, giày mũ, khi mặc vào rất khó phát hiện, do một tổ trinh sát quân ta bắt sống được hai tên toán thám báo địch. 

Sáng hôm sau trước khi chuyển đi  biểu diễn địa điểm phục vụ đơn vị khác, tôi chỉ định ca sĩ hát hai bài dành tặng các “anh chị nuôi” do đêm qua bận làm bếp không được dự xem biểu diễn. Mọi người vỗ tay nồng nhiệt. Các chiến sĩ hậu cần rất cảm động, đưa tặng đội nhiều món quà. Nhưng đội trưởng chỉ nhận một thứ có tính tượng trưng, còn đâu thì gửi lại cả. 

Chặng đường trở về. Đội vào thăm Trạm Quân y 91, Trạm hậu phẫu tiền phương  đóng ở Vĩnh Tuy, cách thị xã Hà Giang 90 cây số. Ca sĩ Phương Linh vừa len giữa  khoảng cách các giường thương binh vừa hát:

 “Có một bài ca không bao giờ quên… là lời mẹ ru con đêm đêm…    

Bài ca tôi không quên, tôi không quên những ngày hành quân vất vả…”.

Nghe hát, vẻ đau đớn trên gương mặt các thương binh dường tan biến. Hình ảnh lời ca hiện lên trong con mắt các anh.

Cuộc chiến qua đi, tôi có người bạn một thời là Chủ tịch Hội Văn nghệ Hậu Giang bức ảnh chụp ở Sở chỉ huy tiền phương để kết nối nhưng không tìm được ai. Song tôi nghĩ những anh chị đội Văn công xung kích chẳng thể quên những đêm biểu diễn phục vụ bội đội, nhân dân Hà Tuyên năm đó. Những trận đánh trên Mặt trận Vị Xuyên trong cuộc chiến bảo vệ biên cương Tổ quốc có tiếng hát của các bạn.

Tuyên Quang, tháng 2 năm 2023

M.N