Tân Trào

Dạo này, câu chuyện về sáp nhập thôn, tổ dân phố được người ta nhắc đến khá nhiều. Từ trên các phương tiện thông tin đại chúng, đến các quán vỉa hè, đâu đâu cũng thấy bàn tán. Thành ra câu chuyện về việc sáp nhập bỗng dưng lại là chủ đề “hót”, được quan tâm của cả cộng đồng. Bởi thế, hôm vừa rồi họp tổ dân phố, cụ Vượng đứng lên phát biểu. Cụ bảo, cụ ủng hộ hoàn toàn chủ trương lớn này. Mọi người dự họp đều vỗ tay tán thành. Ngay sáng hôm sau, cụ Vượng hỏi tôi: 
- Anh thấy thế nào về vấn đề sáp nhập thôn, tổ dân phố? 
- Cụ ạ, mỗi chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước được ban hành ra thì bao giờ trước đó cũng được nghiên cứu và chuẩn bị kỹ càng, bài bản rồi. Cụ thấy đấy, một cơ thể người trưởng thành không thể mãi mặc chiếc áo cũ kĩ và quá chật.
- Anh nói cũng phải. Tổ dân phố của ta bây giờ nhỏ quá, chỉ hơn trăm nóc nhà. Tôi ướm thử, nếu đi bộ từ đầu, đến cuối tổ dân dân phố, cũng chưa hết mươi phút.
- Nhỏ thế nên khó có dư địa để phát triển được cụ ạ.
- Tôi thấy, sáp nhập thôn, tổ dân phố sẽ mang lại nhiều lợi ích. Trong đó lợi ích dễ nhìn thấy nhất là tinh gọn bộ máy, tiết kiệm ngân sách, tăng cường khả năng huy động các nguồn lực trong cộng đồng.
- Quan trọng là cách làm ạ.
Mặc dù mới chỉ dừng lại ở mặt chủ trương, các phương án sáp nhập cũng mới trong quá trình soạn thảo để lấy ý kiến Nhân dân, chưa triển khai chính thức, nhưng các tầng lớp Nhân dân đều cho rằng, đây sẽ là bước đột phá, tạo ra dư địa mới trong không gian phát triển ở thành thị và các vùng nông thôn. Hiện nay, mỗi thôn, tổ dân phố đều có quy mô dân số nhỏ, địa bàn hẹp, bộ máy hoạt động lại có quá nhiều chức danh, dẫn đến ngân sách nhà nước chi cho các chức danh này mỗi năm rất lớn. Nhiều đi đôi với cồng kềnh, kém hiệu quả. Ít, nhưng tinh, gắn với trình độ và hiệu quả công việc sẽ thúc đẩy công tác quản lý ở mỗi thôn, tổ dân phố được tăng cường hơn, bài bản hơn, đỡ gây áp lực lên ngân sách. 
Tuy các chức danh ở thôn, tổ dân phố không hưởng lương nhà nước, nhưng họ lại được chi trả phụ cấp theo công việc. Ngoài chức danh Bí thư Chi bộ, rồi Trưởng thôn/Tổ trưởng, ở mỗi tổ chức tự quản này còn có thêm các tổ chức đoàn thể cũng được Nhà nước chi trả phụ cấp hàng tháng. Dù phụ cấp của mỗi chức danh không nhiều, nhưng nếu cộng tất cả các chức danh ở mỗi thôn, tổ dân phố trên địa bàn cả nước, thì con số này không hề nhỏ. Không phải tất cả trưởng các đoàn thể ở cấp thôn đều được hưởng phụ cấp, bởi tùy điều kiện ở từng địa phương, từng tỉnh, thành, sẽ có hỗ trợ riêng.
Sáp nhập thôn, tổ dân phố là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước. Nó không đơn thuần chỉ là giảm số lượng các chức danh trong mỗi tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, mà nó còn tạo nên một không gian phù hợp với yêu cầu mới và thực hiện cải cách hành chính hiệu quả. 
Mỗi chủ trương lớn đều có những thuận lợi và khó khăn nhất định. Đất nước ta từ ngàn năm dựng nước và giữ nước đến nay, văn hóa làng xã đã ăn sâu, bám rễ vào đời sống xã hội. Mỗi xã, mỗi làng được đặt tên đều gắn với những điển tích, điển cố nào đó và tồn tại trong suốt chiều dài lịch sử. Ở đó chứa đựng bao nhiêu giá trị văn hóa, kí ức và đời người. Dưới thời phong kiến, ngoài đơn vị nhỏ nhất của bộ máy Nhà nước là xã, thì dưới xã còn có làng. Làng là đơn vị tổ chức tương đương với thôn. Mỗi làng lại có luật lệ riêng và không gian văn hóa riêng. Cổ nhân từng nói: “Phép vua thua lệ làng”. Như vậy, lệ làng là thiết chế văn hóa được coi trọng, buộc con người sống dưới mỗi làng phải tuân thủ nghiêm túc. Làng là nếp sống, là tục lệ lâu bền. 
Sau này, khi tổ chức tự quản trong cộng đồng dân cư được gọi là thôn, tổ dân phố thì nếp sống, tục lệ ấy vẫn được duy trì và phát triển rộng ra trên một không gian mới. Ví dụ, trước đây ở một làng nọ có nghề làm bánh gai. Họ có bí quyết để làm nên những chiếc bánh ngon nức tiếng. Bí quyết này chỉ người làng mới có. Sau con cái ở làng đó lấy vợ, gả chồng sang các làng khác trong khu vực, họ mang theo bí quyết và tiếp tục duy trì, phát triển thành thương hiệu nổi tiếng. Như vậy, văn hóa đã không bó hẹp trong một khuôn khổ nhất định, mà đã được kế thừa trong không gian rộng lớn hơn. Trong việc sáp nhập thôn, tổ dân phố, cũng không ít người cho rằng, sáp nhập sẽ làm vỡ cấu trúc không gian văn hóa của làng, xã. Điều ấy chỉ đúng ở mặt cơ học, nhưng nhìn tổng thể, sau sáp nhập, giá trị văn hóa và không gian sống của người dân ở mỗi thôn, tổ dân phố sẽ được nới rộng trên một biên độ mở. 
Sáp nhập là để thu gọn lại đầu mối, giảm số lượng người đảm nhiệm các vị trí và tăng hiệu quả hoạt động tại các tổ chức tự quản trong cộng đồng. Giống như trước đây cả nước đã từng đồng loạt thực hiện việc bỏ cấp huyện, sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã, thực hiện mô hình chính quyền hai cấp. Lúc đầu, chủ trương này, ngoài sự đồng thuận thì cũng không ít ý kiến còn băn khoăn, nhất là về tên địa danh. Tên địa danh gắn bó với đời người. Có người cho rằng, sáp nhập khiến họ bị mất quê. Nhưng, quê vẫn còn đó đấy thôi, chẳng mất đi đâu cả. Quê hương, nhìn rộng ra chính là Việt Nam một dải. 
Đến nay, sau một năm thực hiện, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã bộc lộ nhiều ưu điểm. Đơn cử như vấn đề thủ tục hành chính. Nhiều việc trước đây người dân phải lên huyện, hoặc xuống tỉnh để giải quyết, thì nay nó đã được xử lý ngay tại cấp xã, tạo cho người dân khi làm các thủ tục hành chính nhanh, gọn và thuận lợi. Người dân đón nhận sự thay đổi với một tâm thế mới.
Các cụ nhà ta từng nói: “Đầu xuôi, đuôi mới lọt”. Từ việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, người dân đã nhìn thấy thành công nổi bật từ một chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước. Tất nhiên, sáp nhập cũng giống như một cuộc “đại phẫu”, gây nên tổn thương ít nhiều. Nhưng, “đại phẫu” để cơ thể tốt lên, khỏe mạnh lên thì cuộc “đại phẫu” ấy đáng giá lắm. Giờ đây, chủ trương sáp nhập thôn, tổ dân phố đang được các địa phương nhanh chóng triển khai, thực hiện quyết liệt, bài bản. Mục tiêu là đến cuối tháng Sáu năm nay, công việc này sẽ hoàn tất, các thôn, tổ dân phố mới sau sáp nhập sẽ đi vào hoạt động. Một số cán bộ thôn, tổ dân phố chưa đảm bảo về mặt trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, sẽ buộc phải nghỉ, để thay thế những cán bộ mới, năng động hơn, nhiệt huyết hơn và có trình độ cao hơn để đáp ứng nhu cầu đòi hỏi từ thực tiễn của cuộc sống.
 Bởi thế, trong câu chuyện với cụ Vượng hôm đó, tôi nghe cụ dạy: 
- Vấn đề là bố trí con người vào những vị trí cụ thể, thì họ phát huy được năng lực, sở trường của mình.
Tôi đáp lời cụ:
- Vừa rồi cháu có dịp đi một số địa phương trong tỉnh, thấy vấn đề cụ nêu ra đang được các anh bàn bạc kỹ lắm cụ ạ.
- Yếu tố thành công đều do con người cả. 
Công cuộc sáp nhập thôn, tổ dân phố đang được hoàn tất. Sẽ có một lớp cán bộ tâm huyết, có trình độ vào thay thế ba vị trí là Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn/Tổ trưởng, Trưởng ban Công tác Mặt trận. Sẽ có những tổ chức tự quản trong cộng đồng với quy mô diện tích nhỏ, dân số ít, buộc phải sáp nhập theo quy định. Rõ ràng, một chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước, nhằm mục tiêu tạo ra không gian phát triển trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, chắc chắn sẽ nhận được sự đồng thuận, nhất trí cao trong các tầng lớp Nhân dân.

T.T