Tân Trào

 Chiến thắng giặc lửa. Ảnh của Quang Minh        

Các cụ ta có câu thành ngữ: “Rừng vàng, biển bạc”, để nói lên sự giàu có, phong phú của thiên nhiên. Trong phạm vi rừng, thì rừng luôn có vai trò to lớn, một hệ sinh thái với nhiều loài cây rừng và hệ động vật. Trên suốt rẻo đất Việt Nam, những cánh rừng bạt ngàn xanh như lá phổi khổng lồ, cung cấp oxi, đem lại bầu không khí trong lành cho cuộc sống con người. Mỗi năm, rừng cho sản lượng gỗ không nhỏ, mang lại giá trị kinh tế cao. Rừng còn có rất nhiều những loại cây thuốc quý, có giá trị dược liệu phục vụ sự phát triển y học. Rừng còn điều hòa nước, bảo vệ và ngăn chặn gió bão. Mỗi mùa bão lũ, cây rừng chống xói mòn, rửa trôi, sạt lở đất, bảo vệ bình yên cho cuộc sống con người. Rừng là nơi trú ngụ, môi trường sống của rất nhiều những loại động thực vật quý hiếm, tàng trữ nguồn gen quý và đảm bảo sự đa dạng sinh học. Mối quan hệ của rừng với con người là mối quan hệ hữu cơ. Thế nhưng, mỗi năm vẫn có những cánh rừng bị phá hủy, nhiều vùng đất trở nên xói mòn không thể cải tạo được nữa. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Tuy vậy, nguyên nhân căn bản dẫn đến mất cân bằng trong hệ sinh thái của rừng là do yếu tố chủ quan, bất cẩn, hoặc vô ý của con người. Sự khai thác tài nguyên rừng trong suốt nhiều năm qua đã khiến rừng bị cạn kiệt. Vả lại, trong thời tiết nắng nóng, chỉ cần một đốm lửa nhỏ sẽ khiến một cánh rừng, thậm chí nhiều cánh rừng bị thiêu trụi. Bởi thế, việc giữ rừng và bảo vệ rừng không chỉ là nhiệm vụ, trách nhiệm của các cơ quan chức năng, mà còn là trách nhiệm của mỗi người dân trong xã hội.

Ở Tuyên Quang, từ lâu đã nổi tiếng là vùng đất với độ che phủ rừng đứng vào tốp cao nhất nước. Ngoài hệ thống rừng trồng, rừng sản xuất ra, Tuyên Quang còn có rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, với hệ sinh thái phong phú, đa dạng. Tiêu biểu nhất là những cánh rừng ở huyện Yên Sơn, Hàm Yên, Chiêm Hóa, Lâm Bình và Na Hang. Trong những cánh rừng ấy là cả một hệ sinh thái dày, là nơi trú ngụ của các loài động vật, thực vật đặc hữu mà không phải nơi nào cũng có được. Mặc dù diện tích rừng, nhất là các khu rừng phòng hộ, rừng đặc dụng trải rộng ở hầu hết các huyện trong tỉnh, giao thông đi lại khó khăn, địa hình hiểm trở, nhưng trong những năm qua, việc triển khai công tác quản lý, bảo vệ rừng luôn được quan tâm đầu tư đặc biệt. Nhờ đó đã mang lại sự phát triển bền vững và làm tăng khả năng sinh thủy, bảo vệ các nguồn gen quý, tính đa dạng sinh học của toàn bộ diện tích rừng trên địa bàn tỉnh.

Tuy công tác bảo vệ và phát triển rừng ở Tuyên Quang được thực hiện nghiêm ngặt, có bài bản, thế nhưng, những vụ xâm hại rừng vẫn nhỏ lẻ diễn ra, đặc biệt là việc cháy rừng. Điển hình nhất là hai vụ cháy rừng vừa diễn ra trong tháng ba vừa qua ở hai địa điểm là tại khu rừng trên núi Nghiêm, thuộc xã Hoàng Khai, huyện Yên Sơn và khu rừng trên núi Ông Mo, thôn Khuôn Đào, xã Trung Yên, huyện Sơn Dương, thuộc địa bàn giáp ranh giữa hai tỉnh Tuyên Quang và Thái Nguyên.

Riêng tại núi Nghiêm, ngọn lửa bắt đầu bùng phát do sự bất cẩn của người dân trong quá trình đốt dọn thực bì. Thời điểm ấy đúng dịp nắng nóng đang diễn ra, lửa gặp gió, cháy lan sang các vạt rừng bên cạnh, dẫn đến khó khăn trong việc khống chế. Lực lượng công an, quân đội và người dân địa phương được huy động lên đến con số trên một nghìn người, cùng các vật dụng, phương tiện cần thiết để nhanh chóng bắt tay vào dập lửa. Sau một ngày, đêm nỗ lực, cố gắng, ngọn lửa mới được khống chế. Tuy nhiên, đau lòng nhất trong vụ cháy rừng ở núi Nghiêm là đã có một người tử vong. Nạn nhân là anh Đồng Đại Cường, bốn mươi hai tuổi, có địa chỉ tại xã Hoàng Khai. Khi rừng núi Nghiêm bùng cháy, anh Đồng đã cùng với người dân và các cơ quan chức năng không quản hiểm nguy, sẵn sàng tham gia chữa cháy rừng. Trong quá trình lao vào dập lửa, chẳng may anh bị lửa cướp đi sinh mạng. Nhận được tin anh Đồng tử vong, các đồng chí lãnh đạo tỉnh đã kịp thời có mặt để chia sẻ, động viên trước sự mất mát to lớn của gia đình. Đó là cả một câu chuyện buồn, đau thương. Đã có những giọt nước mắt đổ xuống bởi lòng dũng cảm, ý thức trách nhiệm công dân của anh Đồng trước hỏa hoạn gây ra đối với môi trường sống thiên nhiên.

Còn tại núi Mo, đám cháy được xác định khởi phát từ huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên lan sang địa phận xã Trung Yên, tỉnh Tuyên Quang. Điểm cháy tại địa hình núi dốc, cách xa khu dân cư khoảng hơn một giờ đi bộ đường rừng. Thời tiết hanh khô, có gió nhẹ, nên đám cháy diễn biến khó lường. Các lực lượng chức năng và người dân kịp thời triển khai tiếp cận theo hai hướng. Một hướng từ xã Tân Trào và một hướng tiếp cận từ xã Trung Yên, với nhiều tuyến đường băng cản lửa được triển khai, hạn chế đến mức thấp nhất lửa lan rộng. Diện tích rừng cháy là rừng tre, nứa hỗn tạp, thảm thực vật khô hanh gây rất nhiều khó khăn cho việc khoanh vùng, ngăn chặn lửa lan rộng. Năm trăm con người đánh vật cùng “giặc lửa”, đám cháy đã được giải quyết dứt điểm vào sáng ngày hai mươi ba, tháng ba vừa qua.

Như vậy, chỉ trong tháng ba này, hai vụ cháy rừng ở hai địa phương là Yên Sơn và Sơn Dương đã khiến thiệt hại lên đến hai mươi bốn héc ta rừng. Đấy là con số có thể thống kê được, nhưng con số thiệt hại lớn nhất là toàn bộ khu vực rừng bị cháy sẽ khó khôi phục được hệ sinh thái. Cái khó đong đếm, định lượng được cụ thể. Phải mất mươi năm nữa, thậm chí là vài chục năm, những khu rừng bị cháy ấy mới có thể phục hồi, đảm bảo cân bằng hệ sinh thái đa dạng như nó vốn có ban đầu.

Sống với rừng, con người từ đời nọ nối tiếp đời kia ăn lộc của rừng. Nhưng con người cũng phải có trách nhiệm lớn lao để góp phần làm giàu vốn rừng. Hai yếu tố đó gắn kết chặt chẽ với nhau, song hành phát triển. Những hành vi chặt phá, đốt rừng phải được lên án và xử lý nghiêm theo pháp luật, tạo sức răn đe cần thiết. Đặc biệt là sự bất cẩn của con người trong khi dùng lửa. Trong các vụ xâm hại rừng, cháy rừng là một trong những nguyên nhân chính gây nên sức tàn phá lớn đối với những khu rừng trên các khu vực có con người sinh sống. Bởi, từ xưa các cụ đã có câu: “Thủy, hỏa, đạo, tặc”, dùng để nói về bốn đại họa trong cuộc sống, có tính chất tàn phá mạnh mẽ, đáng quan ngại và cũng là khó phòng tránh nhất. Thủy là nước, thường là lũ lụt, cuốn trôi con người và tài sản. Hỏa là lửa, lửa cháy nhà, cháy rừng. Đạo là trộm cắp, là những kẻ không muốn làm, chỉ muốn ăn, muốn nhanh giàu, giàu lại muốn giàu thêm. Tặc là cướp bóc, dùng bạo lực để lấy của người khác. Trong bốn mối đại họa ấy thì lửa được xếp thứ hai.

Nhìn từ hai vụ cháy rừng trên núi Nghiêm ở xã Hoàng Khai, huyện Yên Sơn và vụ cháy rừng trên núi Ông Mo ở xã Trung Yên, huyện Sơn Dương cho thấy, mặc dù đám cháy sau đó nhanh chóng được các cơ quan chức năng, cùng người dân xử lý xong, nhưng biết đâu một sự bất cẩn, hay vô ý nào đó của con người sẽ không có thể xảy ra trong thì tương lai? Một khi lửa đã cháy lên, những gì mà lửa đi qua sẽ gây nên thiệt hại vô cùng lớn đến cuộc sống con người và cả những cánh rừng có tuổi đời cả trăm năm. Tất cả sẽ bị thiêu rụi. Tất cả sự sống sẽ không còn nguyên vẹn. Do đó, phòng cháy hơn chữa cháy. Nên chăng, con người chúng ta cần ngăn ngừa mối nguy hại từ gốc, tức là nơi khởi phát ra nguyên căn của nó.

T.T