“Giáo dục khai phóng” mới xuất hiện hơn thập niên qua ở Việt Nam, hiện đang trở thành cụm từ thời thượng. Thế nào là “Giáo dục khai phóng”? Website Đại học Fulbright Việt Nam định nghĩa tóm gọn như sau:

“Giáo dục khai phóng (tiếng Anh: Liberal Arts Education) là một triết lý giáo dục hướng đến việc đào tạo những con người toàn diện, có khả năng thích ứng với sự thay đổi và tự học hỏi suốt đời. Không chỉ truyền đạt kiến thức, giáo dục khai phóng còn tập trung vào việc phát triển tư duy phản biện, khả năng sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề cho người học”.
Như vậy là đã rõ.
Trước hết, đó là triết lí giáo dục nhấn vào việc dạy người chứ không thuần dạy chữ. Con người đó phải là một con người toàn diện, nắm bắt vấn đề đa ngành và liên ngành chứ không thuần chuyên môn, ngoài ra không gì hơn, không gì khác. Nghĩa là con người không phải là một công cụ hay một đinh vít trong một bộ máy, mà là một con người trong tương quan với cộng đồng, với tự nhiên, với thế giới và với chính mình.
Thế giới nhiều biến động, biến động mang tính toàn cầu. “Giáo dục khai phóng”  đào tạo con người đó có khả năng thích ứng với mọi thay đổi, từ sự biến đổi môi trường tự nhiên lẫn môi trường xã hội. Nếu có thất bại, nó không đổ lỗi cho khách quan, hay cho tổ chức hoặc cá nhân nào khác, mà học biết thay đổi chính bản thân mình. Để tồn tại!
Để trở thành con người như thế, “Giáo dục khai phóng” hướng dẫn người học phương pháp tự học, tự tìm tài liệu, tự đào tạo để được sống còn, sống như một con người trong mọi hoàn cảnh. Nghĩa là cần tự học hỏi suốt đời.
 Để đáp ứng ba chuẩn trên, “Giáo dục khai phóng” ở môi trường giáo dục Việt Nam hôm nay cần làm gì?
Điểm sáng đầu tiên cần được ghi nhận, đó là điểm chuẩn vào các trường đại học sư phạm rất cao, cao hơn cả Y Dược hay Bách khoa. Nghĩa là chúng ta đã nhận ra, từ đó quan tâm hơn đến sự đào tạo người đào tạo con người. Ở đó sách giáo khoa không phải gò bó vào một bộ “chuẩn” nữa, mà tùy chọn.
Điều đáng mừng hơn nữa, khi chúng ta chú ý hơn đến giáo dục “lấy con người làm trung tâm”. Không còn gò mình vào chương trình, không còn văn mẫu, hết chú trọng vào điểm cao, mà chính học sinh, sinh viên là trung tâm.

Ở đó, thầy cô giáo, giảng viên khuyến khích tính tò mò tìm tòi, sự ngạc nhiên trước điều mới lạ và các câu hỏi nẩy ra từ bao ngạc nhiên ấy của học sinh, sinh viên. 
Thầy không còn là người truyền dạy kiến thức một chiều nữa, mà gợi mở, hai bên cùng học hỏi, và cả học sinh, sinh viên qua đó cũng có thể học hỏi lẫn nhau. Để cùng khám phá và sáng tạo.

Tóm tóm gọn, triết lí “Giáo dục khai phóng” chính là nền giáo dục đạo tạo ra một con người tự do. Tự do biểu đạt, tự do khai phá và sáng tạo đóng góp cái mới, cái đẹp khác cho xã hội, đất nước.
Muốn thế, triết lí giáo dục ấy không phó thác người học cho nhà trường, mà có sự cộng hưởng từ gia đình và cộng đồng xung quanh, để làm sao người học được phát triển toàn diện nhất.

Quang Thanh