Nguyễn Đình Lãm

Nói đến cái sự tình thì phong phú lắm. Tình cha con, tình mẹ con, tình anh em, tình gia đình, tình thầy trò, tình bạn, tình đồng nghiệp, tình quê hương, tình thiên nhiên... Trăm thứ tình. Ôi, cái sự tình sao mà mênh mông. Bút lực thì có hạn. Bài viết này, tôi chỉ muốn nói một tẹo trong cái mênh mông ấy. Đó là tình yêu giai gái.
Trong văn học dân gian thấy người ta dành hẳn một chương nói về vấn đề này. Và họ gọi là tình yêu nam nữ. Có lẽ, gốc gác người nhà quê, nên tôi không thích dùng từ nam nữ. Tôi thích dùng từ giai gái hơn, bởi vì nghe nó xóm làng hơn. Ví thử một người đàn ông mê mệt một người đàn bà, rồi hắn bỏ nhà đi theo thị, thì các cụ quê tôi gọi hắn là, cái thằng đi theo gái. Chả nghe các cụ nói, cái thằng đi theo nữ bao giờ. Hoặc một người đàn bà bỏ nhà đi theo một người đàn ông, thì các cụ nói, con bé ấy đi theo giai. Chả thấy các cụ bảo, con bé ấy đi theo nam bao giờ.
*
Nói đến tình yêu, trong giới văn nhân thi sĩ, có lẽ Xuân Diệu một nhà thơ tình lớn, có thể nói, lớn vào hạng nhất nhì thế giới cũng phải thốt lên:
 Làm sao sống được mà không yêu
 Không nhớ, không thương một kẻ nào?
Trong cái sự rối rắm đó, thi sĩ thách thiên hạ:
 Đố ai cắt nghĩa được tình yêu?
Và thi sĩ tự cắt nghĩa luôn:
 Có khó gì đâu, một buổi chiều
 Gặp người thiếu nữ ngây thơ ấy
 Rồi mến, rồi thương, thế rồi yêu.
Tùy tình huống, tùy văn cảnh, có lần thi sĩ lại bảo:
 Có nghĩa gì đâu, một buổi chiều
 Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt
 Bằng mưa nhè nhẹ gió đìu hiu.
Những tưởng, sống thì phải yêu, yêu chết thôi. Nhưng Xuân Diệu yêu chết vẫn chưa thôi. Nhà thơ sống thì yêu người, chết thì yêu ma. Dưới âm phủ đầy người đẹp: Tây Thi này, Đông Thi này, Dương Quý Phi này, Điêu Thuyền này...vv... Thi sĩ bảo: “Hồn nhiều thế ta sợ gì cô đơn. Ma với nhau thì ôm ấp cùng nhau. Kẻ đa tình không cần đủ thịt da, Khi chết rồi ta sẽ yêu ma”.
Quê tôi vùng đồng chiêm trũng. Nghèo, nhưng nói về tình yêu, các cụ để lại những câu ca dao rất chi là hay, rất chi là tài tình. Ngắm cô gái làng, cậu con giai hỏi luôn, chẳng cần ý tứ gì:
 Thân em như tấm lụa đào
 Còn nguyên hay đã xé vuông nào cho ai?
Cô gái làng trả lời thẳng tưng luôn, không cần đắn đo, nghĩ ngợi gì:
 Thân em như tấm lụa đào
 Dám đâu xé lẻ vuông nào cho ai.
Từ “xé lẻ”, nghe sao hay thế chứ lị. Một cách trả lời rất đời thường, rất xóm làng. Nghe đã thấy cô gái nói thật rồi. Còn cậu con giai kia tin thì tin, không tin thì thôi, tùy. Không sao cả. Không vấn đề gì. Có chàng trai khác, nói với cô gái khác thế này:
 Dẫu mà không lấy được em
 Anh về đóng cửa cài rèm đi tu.
Tôi thấy anh chàng này rất liều. Không yêu cô này thì tìm yêu cô khác. Thiên hạ thiếu gì gái đẹp, việc gì phải đi tu cho nó hoài đời đi? Nhưng nghe chàng trai dọa thế, cô gái làng mắt đong đưa liếc xéo, cười tủm tỉm nói luôn:
 Tu đâu cho em tu cùng
 May ra thành phật thờ chung một chùa.
Khiếp, tu thế thì tôi cũng tu được. Không hiểu ngọn lửa tình mạnh đến cỡ nào, mà đôi giai gái này rủ nhau vào cả chùa để cùng tu, hi vọng may ra cùng thành phật, được thờ chung để sớm tối có nhau. Lúc nào cũng được ở bên nhau. Nghe hãi quá. Có cô không cần úp mở, nói trắng phớ ra với chàng trai thế này:
 Lòng em đã quyết thì hành
 Đã cấy thì gặt với anh một mùa.
Nghe hãi không? Hãi quá đi chứ lị. Là một thằng đàn ông nhút nhát, ví thử gặp cô này, chắc tôi chạy mất dép luôn. Giời ạ, cô ta bảo sẽ gặt với nhau cả một mùa, chứ không phải chỉ gặt với nhau có một buổi thôi đâu. Sợ thật!
Người thôn quê bộc bạch cái sự tình một kiểu rất thoải mái, rất chân chất, mà đằm thắm đa tình. Những bậc tao nhân mặc khách thể hiện một kiểu hơi khác. Ví dụ: Đại thi hào Nguyễn Du trong cơn nhớ nhung, cụ thốt lên não nề:
 Sầu đong càng lắc càng đầy
 Ba thu dọn lại một ngày dài ghê.
Xuân Diệu thì:  
 Tháng giêng ngon như cặp môi gần.
Ôi, sao mà tôi thích từ “ngon” của thi nhân quá đi. Đọc lên nghe thật khoái trí. Cứ tưởng tượng ngắm cặp môi chín mọng kia ở đâu đây, thì chỉ muốn được vồ lấy mà nhai sống nuốt tươi ngay lập tức.
Nhà thơ Đỗ Huy Nhiệm cũng đa tình, ngồi bờ ao uống rượu một mình, cô đơn ngắm chiều tà mà:
 Buồn ở đâu theo tối xuống rồi
 Đã tràn u ám cả hồn tôi
 Đang ngồi say khướt bên ao vắng
 Tha thẩn nhớ người không nhớ tôi.
Ôi, phải nhớ cái người không nhớ mình mới đau chứ, mới cú chứ, mới rầu rĩ chứ. Cái sự tình sao mà oái oăm? Sao mà cheo leo? Ông giời sao mà ác quá?
Các nhà thơ nói về tình yêu thì nhiều lắm, không thể dẫn ra hết được. Họ nói cái sự tình một cách rất tha thiết, rất mặn mà, rất đằm thắm.
Các ông nhà văn nói về cái sự tình cũng thật nồng nàn, nhưng cũng thật chua chát. Nói về yêu, không thể không nói đến đàn bà. Nói về đàn bà, có người bảo: “Đàn bà là một tai họa. Nhưng là một tai họa không thể thiếu”. Đại văn hào Nga Macxim Gorki có hai câu thơ rất hay, tôi rất thích: “Đời thiếu mẹ hiền, không phụ nữ/Anh hùng thi sĩ hỏi còn đâu?” Lại có người cho rằng: “Chân thành hay chân tình, đều có chân. Nó có thể đi từ chỗ này sang chỗ khác”. Ôi, quả tim tôi bằng gỗ, mà nghe nói thế, tôi cũng không thể không mỉm cười, thở dài ngao ngán. Thế mà có người lại triết lý thế này: “Cuộc đời chỉ có một cái đáng nói, đó là tình yêu. Vì nó là mầm mống của sung sướng, và là nguyên nhân của những đau khổ”. Nhưng tôi thấy, nói về cái sự tình, không ai chua chát, đáo để bằng nhà văn Nam Cao. Ông ấy bảo: “Một người đàn bà rất dễ làm ta quên một người đàn bà khác”. Ôi, sợ không? Tôi sợ cho cái thằng tôi quá. Rồi nhà văn lại xui người đời: “Trước khi nghĩ đến việc đặt những cái hôn lên miệng hoa của người yêu, cũng nên nghĩ đến việc đổ cơm vào đấy đã”. Ôi, nhà văn coi cái sự hôn vào miệng em với cái sự đổ cơm vào đấy là hai việc. Mà, việc đổ cơm vào phải làm trước. Việc hôn sẽ làm sau! Ôi, tôi thấy ông Nam Cao nghĩ sao mà đời quá đi. Nghe hãi đấy, nhưng mà thật thế đấy. Nam Cao là một nhà văn có cái nhìn đời rất tinh vi. Ông suy nghĩ cũng tinh vi. Nhà văn tài ba này còn cho rằng: “Khi thằng đàn ông đã mê gái, thì nó làm tội cái thân nó một cách thảm hại”. Tôi cho rằng, một người chưa yêu thật nhiều, chưa yêu kỷ lục, thì không bao giờ nghĩ ra được những câu hay ho và đúng đến thế.
Về cái sự tình giai gái, nhà văn lớn Nguyễn Khải nói toạc móng heo: “Ở thời này, tất cả đã là sự tính toán rất tỉnh táo. Khi mất một mối tình, chàng trai hay cô gái chỉ buồn nhiều lắm khoảng một tháng”. Hãi chưa? Hãi toát mồ hôi hột. Tôi thấy Nguyễn Khải nói sao mà đúng thế chứ lị. Cứ như nhà văn đi guốc trong bụng người ta. Tài thế!
Ôi, các nhà thơ, các nhà văn của ta, ông nào cũng tài, ông nào cũng giỏi. Tài giỏi đến bã bời cõi lòng. Họ nói, nghe chỉ thấy đúng và khoái vô cùng. Nói về cái sự tình, tôi mạo muội trộm nghĩ thế này: Nghe Xuân Diệu khái niệm cũng hay. Nhưng tôi cho rằng, cũng còn tùy nghề. Làm nghề gì thì yêu theo kiểu của nghề ấy. Ví dụ:
Bác thợ nề thì, yêu là phải no mạch vữa và thẳng như dây dọi.
Bác thợ mộc thì, yêu là phải cưa đứt đục suốt.
Ông nhà buôn thì, yêu nghĩa là tiền giao, cháo múc.
Bác thợ cày thì, yêu nghĩa là phải đến tận bờ sát góc.
Chị bán quà rong thì, yêu là bóc bánh trả tiền.
Ông nhà văn, nhà thơ thì, yêu là những dấu chấm xuống dòng…
Không phải chỉ riêng người nước ta nói về yêu mới rộn ràng thế đâu. Người bên tây họ nói về yêu cũng hay ho ra phết. Ví dụ:
Đại văn hào người Pháp, ông Vích-to Huy-gô bảo: “Triệu chứng đầu tiên của tình yêu chân thật ở người con giai là rụt rè, còn ở người con gái là táo bạo”. Tôi thấy ông Huy-gô nói đúng. Có cô liều lắm. Rất liều, không cần biết nguy hiểm là gì. Khiếp. Cũng vì tôn thờ tình yêu mà văn hào đa tình này có khi còn quỳ trước tượng đức mẹ Ma-ri-a cầu nguyện: “Lạy chúa, xin đừng bao giờ để con thấy mùa hè không hoa nở, lồng không chim, tổ ong trống vắng”. Huy-gô viết văn nhưng đôi khi ông cũng làm thơ. Trong một bài thơ tình của ông có câu rất hay: “Váy cô cũn cỡn ta mê.”.
BecKett nhà văn Ireland thì bảo: “Đã từng thử. Đã từng thất bại. Không sao cả. Hãy thử lại. Lại thất bại. Thất bại tốt hơn”. Sợ không?
Còn Gớt nhà thơ Đức thì bảo: “Chúng ta sinh ra trong tình yêu, lớn lên trong tình yêu và chết đi trong tình yêu”. Gớt có bài thơ tôi rất thích. Bài thơ đó như thế này:
 “Một chàng trai thấy một bông hồng
 Bông hồng nhỏ xíu trên đồng không
 Bông hồng nhỏ xíu và thơm mát
 Giữa sớm mai chiều nghe mênh mông.”
Nói về cái sự tình, bên tây nhiều người có ý kiến hay ra phết. Tôi lấy bốn ví dụ, hai của đàn ông và hai của đàn bà.
Ông Johnny Depp bảo: “Nếu bạn yêu hai người một lúc, hãy chọn người thứ hai. Bởi vì nếu như bạn thật sự yêu người thứ nhất thì bạn đã không có tình cảm với người thứ hai”. Tôi thì tôi thấy ông Depp nói cũng đúng, nhưng không đúng hẳn. Bởi vì, có khi người ta yêu người thứ nhất thật, nhưng gặp thứ hai cũng thấy hay hay, người ta bèn yêu thêm. Sự ấy là sự thường, không vấn đề gì. Chả nhẽ vì yêu cô thứ nhất rồi, thì nhất thiết cứ phải ghét cô thứ hai mới là đúng cái sự tình? Thêm không hay hơn bớt à, tội gì nào?
Ông Will Smith lại bảo: “Đừng theo đuổi ai cả. Hãy là chính mình thôi. Hãy làm công việc của mình và làm chăm chỉ. Người ấy sẽ xuất hiện. Và người ấy sẽ ở lại bên bạn”. Tôi không thích kiểu này. Bởi vì, như thế thì phải đợi à? Việc yêu không nên đợi. Cứ hỏi cụ Xuân Diệu mà xem. Trong bài “Giục giã” Thi sỹ bảo:
 “Mau với chứ, vội vàng lên với chứ.
 Em ơi em tình non đã già rồi.”
Bởi vì:           
 “Trong gặp gỡ đã có mầm ly biệt
 Gấp đi em, anh rất sợ ngày mai.”
Nhưng tôi nghĩ, với người con gái, không cần phải giục, tài đợi của họ kém hơn con giai nhiều. Bảo đợi họ không chịu đâu.
Đấy là đàn ông.
Còn đàn bà, xem họ nói gì?
Bà Cher Lloyd thì cho rằng: “Một cô gái có thể chờ đợi người đàn ông của mình xuất hiện. Nhưng trong lúc chờ đợi chàng, không có nghĩa là cô ấy không thể có những giây phút tuyệt vời bên cạnh người đàn ông khác”. Tôi cho rằng, như thế là không tốt. Tôi không thích kiểu này. Con gái là phải đợi, thế thôi. Không nói nhiều.
Bà Rihanna thì bảo: “Không có nỗi đau nào vĩnh viễn”. Thật chán đời với các mẹ triết gia này. Các bà nói đúng cả đấy. Đúng hơn đàn ông nói. Nhưng tôi không thích các bà nói kiểu ấy.
Nói về tình yêu, bên Hung-ga-ri họ có câu tục ngữ rất hay: “Nơi đâu có người đàn bà đẹp thì nơi đó có người đàn ông thở dài”. Về lĩnh vực này, nhiều triết gia nói những câu không thể bỏ qua. Ví dụ: Phơrăngxoa bảo: “Mang tình yêu trong lòng là mang một hành lý nặng.” Mác Toen thì bảo: “Người ta nói, không có gì nảy nở mãnh liệt bằng tình yêu. Thực ra thì không có gì nảy nở chậm chạp bằng tình yêu. Nhiều khi trải qua hai mươi nhăm năm sống với vợ, người đàn ông vẫn chưa biết ái tình là gì”. Ôi, sao mà đúng thế chứ lị. Tôi thấy có khi đến bốn, năm mươi năm, chứ chả phải hai mươi nhăm năm đâu. Thật là chua xót! Thật là buồn đời!
Thế mới biết, tình yêu và hôn nhân là hai lĩnh vực, đôi khi nó khác nhau nhiều lắm. Có thể hai thứ đó đang đi cùng một con đường. Cũng có thể tình yêu một đường, hôn nhân một nẻo. Thoạt nghe, có vẻ không thích. Nhưng nhiều khi, mặc kệ, không thích cũng phải thích. Vả lại, giả dụ, thiên hạ không có tình trạng này thử xem? Đời sẽ nhạt nhẽo biết chừng nào? Đại văn hào Mácxim Goocki thì bảo: “Phụ nữ như mặt hồ không gợn sóng. Nhưng nhiều kẻ chết đuối vì họ”. Tôi thấy đúng quá. Sao mà đúng thế chứ lị. Ăngdore Thơrie thì nói: “Ái tình như đỉnh núi cao, leo lên người ta ca hát, xuống dốc người ta khóc than”. S.Môn, một triết gia thì hỏi: “Tại sao đàn bà đẹp thường kết hôn với đàn ông không ra gì?” Và ông tự  trả lời thế này: “Bởi vì, đàn ông thông minh không bao giờ cưới đàn bà đẹp”. S.Môn tài, tài. Ngó thiên hạ, tôi thấy nhiều trường hợp thế thật. PaSoan nhà hiền triết người Pháp nói: “Sau khi cưới một tháng, hai người nói nhỏ cho nhau nghe. Sau khi cưới ba tháng, hai người nói về nhau cho nhau nghe. Sau khi cưới một năm, hai người nói cho cả xóm nghe”. Nghe nhà hiền triết này nói, tôi phát phì cười. Ông này chịu quan sát. Đúng thế thật. Làng tôi đầy. Có đôi đi ăn quán, trước bàn dân thiên hạ, họ bón cho nhau như ở chỗ không người. Đi đường, họ khoác tay nhau, xỏ tay vào túi quần nhau, cười toe toét. Thế mà chỉ một tuần sau họ đã thụi nhau được rồi. Thế mới tài. Chuyển gam nhanh thật.
Nhưng đừng vì thế mà hãi. Xôcôrát xui những chàng trai: “Trong mọi trường hợp, bạn hãy kết hôn đi. Nếu được người vợ tốt, bạn sẽ hạnh phúc. Nếu gặp người vợ xấu, bạn sẽ thành triết gia. Đằng nào cũng rất hay”.
Hỡi những chàng trai chưa vợ, Xôcôrát nói đúng đấy. Ông ấy không xui dại đâu. Chính tôi cũng sắp thành triết gia rồi. Hay đáo để.
*
Tóm lại.
Tình yêu giai gái.
Một cái gì rất mênh mông.
Không bến. Không bờ.
Một cái gì tù mù, nhưng hết sức rõ ràng, có hình khối, cạnh góc hẳn hoi, rất thú vị.
Tình yêu là đề tài muôn thuở.
Nói đến tình yêu là nói đến một cái gì thật bát ngát, thật phì nhiêu. Tình yêu đẹp như mùa xuân. Mùa xuân vĩnh viễn.

N.Đ.L