Trần Duy Hưng

Ngày 12/04/2025, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành Nghị quyết 60-NQ/TW về Hội nghị lần thứ 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII. Theo đó, Trung ương cơ bản thống nhất với các nội dung đề xuất của Bộ Chính trị và Đề án về phương án sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, không tổ chức cấp huyện, sáp nhập cấp xã và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; sắp xếp các tổ chức chính trị - xã hội, các hội quần chúng được Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ vào Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân; xây dựng hệ thống tổ chức đảng ở địa phương; chủ trương sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013.

Ngày 30/6/2025, tỉnh Tuyên Quang đã long trọng tổ chức Lễ công bố nghị quyết, quyết định của Trung ương và địa phương về sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã, kết thúc hoạt động đơn vị hành chính cấp huyện, thành lập tổ chức đảng, chỉ định cấp ủy, HĐND, UBND, UBMTTQ tỉnh Tuyên Quang, xã, phường.

Việc sáp nhập hai tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang thành tỉnh Tuyên Quang mới có ý nghĩa quan trọng trong việc tinh gọn bộ máy quản lý, nâng cao hiệu quả hành chính và phát triển kinh tế - xã hội. Quá trình này không chỉ đơn thuần là thay đổi bản đồ hành chính mà còn là một bước ngoặt trong việc tái cấu trúc nền hành chính, giúp sử dụng nguồn lực hợp lý hơn. Việc sáp nhập cũng thể hiện sự đồng thuận của người dân và khẳng định quyết sách đúng đắn của Đảng. Hơn nữa, trong quá trình sáp nhập, cần ưu tiên giữ lại các địa danh có ý nghĩa lịch sử để bảo tồn văn hóa và di sản.

Trên lĩnh vực văn học nghệ thuật, sự liên kết, phối hợp giữa các Hội Văn học Nghệ thuật của 2 tỉnh sau sáp nhập giúp phát huy nguồn lực hiện có, tạo thuận lợi để tổ chức các hoạt động chuyên môn đa dạng, chất lượng hơn. Qua đó, đời sống văn hóa, tinh thần của người dân được nâng cao, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền văn học nghệ thuật trong bối cảnh hội nhập.

Tuy nhiên, để nhanh chóng hòa nhập và phát triển cần giải quyết một cách khoa học và hài hòa vấn đề bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, văn học nghệ thuật đặc thù của hai tỉnh trước sáp nhập. Trong lịch sử, Tuyên Quang và Hà Giang không phải lần đầu về một mối. Theo sử sách ghi lại, vùng đất Hà Giang từng nằm trong Tuyên Quang. Đây là một dấu ấn quan trọng, phản ánh quá trình quản lý, phân chia lãnh thổ và khẳng định chủ quyền của các triều đại phong kiến Việt Nam ở vùng cực Bắc. Tuyên Quang và Hà Giang là hai địa phương mang đậm dấu ấn lịch sử - cách mạng và bản sắc văn hóa độc đáo của cộng đồng các dân tộc thiểu số vùng cao. Một bên là Thủ đô Khu Giải phóng, Thủ đô Kháng chiến, nơi từng nuôi dưỡng những quyết sách chiến lược làm nên thắng lợi của dân tộc. Một bên là cực Bắc của Tổ quốc, với Cao nguyên đá Đồng Văn, Cột cờ Lũng Cú, nơi đặt dấu mốc cho chủ quyền thiêng liêng. Dưới một chỉnh thể mới, Tuyên Quang - Hà Giang không chỉ kết nối về địa lý, mà còn hòa quyện về tâm thức và ý chí. Những gì từng riêng rẽ, đang từng bước thống nhất trong một chiến lược phát triển chung, dài hạn và bền vững.

Trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, đề tài miền núi và dân tộc thiểu số là mảng giao thoa lớn nhất của hai tỉnh sau khi sáp nhập. Khắc họa chân thực cuộc sống, miêu tả đời sống, phong tục tập quán của các dân tộc thiểu số với sự tôn trọng và yêu mến. Khai thác bối cảnh, những chi tiết sinh động và gần gũi giúp người đọc hiểu rõ hơn về văn hóa miền núi; nâng cao giá trị con người, thể hiện tinh thần lạc quan, sức mạnh của con người trong cuộc sống; phản ánh hiện thực lồng ghép những yếu tố lãng mạn, tạo nên những câu chuyện giàu cảm xúc và có chiều sâu; ngôn ngữ phong phú, nhiều hình ảnh gợi cảm, giúp tạo nên không gian và âm thanh đặc trưng của miền núi. Tất cả tạo nên bản sắc riêng và phong cách nghệ thuật của các tác giả có thế mạnh về đề tài miền núi và dân tộc thiểu số, qua đó thể hiện những suy tư, cảm xúc và ước vọng của đồng bào trong bối cảnh thay đổi của xã hội và thời kỳ hội nhập.

Trong sáng tác văn học nghệ thuật về đề tài miền núi và dân tộc thiểu số của tỉnh Tuyên Quang trước sáp nhập có hạt nhân nòng cốt là Chi hội Văn nghệ dân gian và Chi hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam tại Tuyên Quang. Tuyên Quang có cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ, tươi đẹp và lịch sử văn hóa lâu đời; từ các chất liệu hiện thực của mảnh đất lịch sử, giàu bản sắc văn hóa là chất liệu sáng tạo ra nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số. Giai đoạn từ 1982 đến nay, theo kết quả thống kê của Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh có tổng số 10.076 tác phẩm văn học nghệ thuật; trong đó có 9.300 tác phẩm sáng tác về đề tài dân tộc miền núi, chiếm tỷ lệ 92,3% trong tổng số các tác phẩm; có khoảng gần 200 tác giả tại Tuyên Quang tham gia sáng tác về đề tài dân tộc miền núi, trong đó có những gương mặt tiêu biểu chuyên viết về đề tài này và đã có nhiều tác phẩm đạt giải tại các cuộc thi khu vực và toàn quốc như: họa sĩ Văn Làn; họa sĩ Nguyễn Văn Đức, nhà văn Đinh Công Diệp, nhà thơ Mai Liễu...

Văn học nghệ thuật tỉnh Tuyên Quang trước sáp nhập đã đạt nhiều thành tựu quan trọng đi đúng định hướng phát triển văn hóa của tỉnh, đó là luôn xác định hai yếu tố “xương sống” là phát huy truyền thống cách mạng và bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2020 - 2025 xác định, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc luôn là nhiệm vụ trọng tâm của các cấp, các ngành. Bởi giữ được bản sắc mới giữ được hồn cốt dân tộc. Giữ được bản sắc mới có thể phát triển du lịch thành ngành kinh tế quan trọng của tỉnh.

Tỉnh Hà Giang trước sáp nhập là một tỉnh miền núi có 19 dân tộc anh em cùng sinh sống với không gian văn hóa đặc trưng, là không gian văn hóa làng bản với những phong tục tập quán lâu đời; không gian tâm linh với những biểu tượng văn hóa đặc trưng của miền đất biên viễn xa xôi, thơ mộng, hoang sơ, bí ẩn và thấm đầy ý nghĩa nhân văn. Về lĩnh vực văn học dân gian các dân tộc thiểu số Hà Giang, các tác giả Nghệ nhân Dân gian, Nghệ nhân Ưu tú như Hùng Đình Quý, Hoàng Định, Triệu Đức Thanh là những người cầm bó đuốc soi đường cho thế hệ tiếp theo trên cả lĩnh vực sáng tác, sưu tầm, dịch và nghiên cứu văn học các dân tộc thiểu số. Tiếp nối là những công trình sưu tầm, nghiên cứu văn hóa Tày của Hoàng Thị Cấp, Mai Ngọc Hướng; nghiên cứu văn hóa Dao của Bàn Thị Ba; các tác giả Hoàng Trung Luyến, Vi Văn Môn, Vi Quốc Quyền, Vàng Chẩn Giáo... ở lĩnh vực sáng tác thơ song ngữ hay sưu tầm và dịch các sáng tác văn học dân gian. Ghi nhận nhiều thành tựu đáng khích lệ nhất là văn học các dân tộc thiểu số, không thể không kể đến các tác giả có đóng góp tích cực, đưa phong tục tập quán, đời sống sinh hoạt, cách nghĩ, lối nói của đồng bào các dân tộc Hà Giang vào trang viết để phục vụ Nhân dân các dân tộc, đó là nhà văn, nhà thơ, những nhà nghiên cứu văn hóa, văn học như Nguyễn Quang, Nguyễn Hữu Ninh,  Hùng Đình Quý, Hoàng Định, Triệu Đức Thanh, Đặng Quang Vượng, Nguyễn Trần Bé, Bàn Thị Ba, Huyền Minh, Nguyễn Quang Bình, Chu Thị Minh Huệ... 

Nhìn chung văn học nghệ thuật tỉnh Hà Giang trước sáp nhập đã có đóng góp tích cực trong việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa dân tộc trên địa bàn tỉnh. Các tác phẩm văn học nghệ thuật còn là cầu nối quan trọng trong việc giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống của con người Hà Giang trong thời kỳ mới như Nghị quyết số 39-NQ/TU, ngày 05/4/2024 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh xây dựng và phát triển văn hóa, con người Hà Giang đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, giai đoạn 2024 - 2030 đã đề ra. Ngoài ra còn có đóng góp quan trọng trong thực hiện Chỉ thị số 09-CT/TU, ngày 10/5/2021 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hà Giang về “Tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng bài trừ các hủ tục lạc hậu ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Hà Giang, giai đoạn 2021 - 2025” và Nghị quyết số 27-NQ/TU của Tỉnh ủy Hà Giang về “Thực hiện xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trong Nhân dân các dân tộc tỉnh Hà Giang, giai đoạn 2022 - 2025, định hướng đến năm 2030”.

Để định hướng sáng tác cho các văn nghệ sĩ tỉnh Tuyên Quang sau sáp nhập, tạo sự nhất quán, hiệu quả và có được những tác phẩm nghệ thuật giá trị, các cấp các ngành đặc biệt là Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh với vai trò nòng cốt cần kịp thời nắm bắt các xu hướng ở nhiều lĩnh vực văn học, nghệ thuật với những tín hiệu tích cực cũng như biểu hiện tiêu cực cần được nhận diện, phân tích, đánh giá; từ đó tìm ra các giải pháp thúc đẩy văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới. Dưới tác động của kinh tế thị trường, của công nghệ thông tin và hội nhập quốc tế, các văn nghệ sỹ cần tích cực tiếp nối, đổi mới, cách tân trên nền tảng truyền thống, phát huy chủ nghĩa yêu nước và nhân văn, gắn bó với dân tộc, phản ánh chân thực công cuộc lao động sáng tạo của Nhân dân. Phản ánh các vấn đề của xã hội, góp phần đẩy lùi cái ác, cái xấu, cái lạc hậu, vì sự tiến bộ và phát triển của xã hội, trong đó con người giữ vị trí trung tâm. Thúc đẩy sự phát triển của lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật, phát huy mạnh mẽ vai trò của phê bình, trong đó tập trung nâng cao ý thức nghề nghiệp của người làm công tác này; tạo đột phá trong phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng các cây bút lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật.

Chủ trương sáp nhập của Đảng và Nhà nước thể hiện tư duy đột phá và dám đương đầu với thách thức để phát triển, các tỉnh được sáp nhập, sự giao thoa văn hóa, kinh tế và xã hội sẽ diễn ra mạnh mẽ hơn, giúp phát triển đời sống toàn diện cho người dân. Trong thời gian tới, lĩnh vực văn học nghệ thuật của tỉnh Tuyên Quang nên tận dụng nguồn lực sẵn có, tạo đột phá mạnh mẽ. Tác phẩm văn học nghệ thuật phải gắn với hơi thở cuộc sống, xem đổi mới là vấn đề cốt lõi của nội dung tư tưởng và thị trường là cơ hội để quảng bá tác phẩm. Trong buổi gặp mặt văn nghệ sĩ toàn quốc tại Hà Nội (tháng 12-2024), Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định: “Văn hóa là sản phẩm đặc biệt của con người, của dân tộc. Giữ gìn và phát huy sức mạnh của văn hóa là lĩnh vực mà bất cứ quốc gia nào cũng phải quan tâm, bởi nhiệm vụ này gắn liền với sự phát triển của xã hội, làm phong phú đời sống tinh thần của người dân và sự vận hành hiệu quả của Nhà nước”. Do đó, trong phát triển văn hóa nói chung trong đó có văn học nghệ thuật bối cảnh sau sáp nhập, Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Tuyên Quang sẽ có chiến lược cụ thể, tăng cường phát triển đội ngũ, đặc biệt là đầu tư nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp văn học nghệ thuật trên nền tảng đội ngũ sẵn có và tìm tòi, động viên để kết nạp thêm nhiều nghệ sĩ trẻ có tâm huyết, trình độ. Trong hoạt động văn học nghệ thuật cần phát huy tinh thần hợp tác, đổi mới, từ đó, góp phần kiến tạo nền nghệ thuật phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc đáp ứng yêu cầu hội nhập, mở ra tương lai phát triển bền vững cho văn học nghệ thuật địa phương.

T.D.H