* Quang Thanh

Văn nghệ sĩ là một bộ phận của đội ngũ trí thức Việt Nam - lực lượng nòng cốt trong sáng tạo và truyền bá văn hóa. Không chỉ tác phẩm mà cả lối sống, phát ngôn của họ cũng tác động trực tiếp đến nhận thức, tư tưởng, tình cảm và thẩm mỹ của đông đảo tầng lớp nhân dân. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: “Văn hóa, nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”. Chính bởi vai trò quan trọng của văn nghệ sĩ trong đời sống xã hội mà các thế lực thù địch, phản động luôn dùng mọi âm mưu, thủ đoạn nhằm thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” trên mặt trận văn hóa tư tưởng, tìm mọi cách để giới văn nghệ sĩ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ.

Thực tiễn trong những năm gần đây đã xuất hiện một số văn nghệ sĩ có tên tuổi, thậm chí từng giữ chức vụ quản lý, có tác phẩm từng ghi dấu ấn sâu đậm trong lòng bạn đọc nay lại thể hiện những quan điểm lệch lạc, bôi xấu lãnh tụ, phủ nhận thành quả cách mạng, có hành động chống phá Đảng, Nhà nước, ủng hộ “xã hội dân sự”, đòi “dân chủ, nhân quyền”... Một bộ phận văn nghệ sĩ có quan niệm lệch lạc về văn học nghệ thuật, như văn học là cái ác, văn học là cái vô vị lợi, văn học nghệ thuật phải đề cao tính giải trí, đề cao cái tôi cá nhân. Rồi những cảnh nóng, bạo lực tràn lan trên phim ảnh; những điệu nhảy phô diễn hình thể, gợi dục, phản cảm; những bài hát với lời lẽ ngô nghê, ngôn từ thô tục… Tác phẩm của họ loanh quanh với những mối tình ủy mị không lối thoát, với những khó khăn và bế tắc của người trẻ, với tình dục, bạo lực… Họ tìm mọi cách để gây được sự chú ý của công chúng với nội dung gây sốc, phản cảm, tung hô giá trị phi đạo đức, cổ xúy cho lối sống tự do, phóng túng, coi hạnh phúc của bản thân là trên hết, không hướng con người đến giá trị Chân - Thiện - Mỹ - giá trị vốn có của văn học nghệ thuật. Thậm chí họ không ngần ngại tự nhận mình là nhà văn “ba xu” (những kiểu truyện 3 xu thường thấy tập trung vào đề tài Tình, Tiền, Tù, Tội để xây dựng khung truyện chính, loại truyện không có giá trị về văn học). Khi đối diện với sự phê phán, những văn nghệ sĩ đó không tự xem xét, nhìn nhận lại bản thân mà lại quay ra chê bai công chúng không đủ trình độ, tầm tư duy để hiểu và “cảm” được tác phẩm, quan điểm của họ. Xảy ra thực trạng như trên, nguyên nhân chủ đạo là do nhận thức còn thiếu khuyết của một bộ phận văn nghệ sĩ. Họ tập trung sáng tác dựa trên cái tôi cá nhân mà quên đi công chúng, quên rằng điều tạo nên giá trị cốt lõi của một tác phẩm văn học nghệ thuật trường tồn, đó là nghệ thuật vị nhân sinh, nghệ thuật vì con người. Hoặc giả như họ chỉ nhìn vào “một bộ phận không nhỏ” lãnh đạo, đảng viên suy thoái tư tưởng chính trị, tham nhũng, vụ lợi… mà đánh giá, quy chụp, có cái nhìn xấu về Đảng, về chế độ. Âm mưu của các thế lực thù địch, phản động chính là nhằm tác động, chuyển hóa tư tưởng, nhận thức của đội ngũ văn nghệ sĩ, để giới văn nghệ sĩ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, dùng chính ngòi bút, tầm ảnh hưởng của mình để chống lại con đường Chủ nghĩa xã hội - Con đường mà Đảng ta đã chọn; chống lại nền tảng tư tưởng của Đảng mà nền tảng mà kim chỉ nam là Chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh.

Văn học nghệ thuật là một bộ phận quan trọng của văn hóa, mà văn nghệ sĩ là những người trực tiếp làm việc, sáng tạo nên các tác phẩm văn học nghệ thuật. Trong quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, văn học nghệ thuật gắn bó sâu sắc với vận mệnh chung của đất nước, phản chiếu những vấn đề trọng đại của lịch sử dân tộc. Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm phát triển văn học nghệ thuật theo hướng vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, vừa bảo tồn cốt cách, bản sắc, truyền thống văn hóa dân tộc Việt Nam, luôn coi trọng vai trò đặc biệt của đội ngũ văn nghệ sĩ. Điều đó được thể hiện rất rõ trong các Nghị quyết của Đảng, chính sách của Nhà nước. Nghị quyết số 23-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 16/6/2008 “Về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới” có đoạn: “Đội ngũ văn nghệ sĩ được hình thành, phát triển và rèn luyện trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc, là lực lượng tin cậy, trung thành của đất nước, của Đảng và Nhân dân, có lòng yêu nước nồng nàn, tự hào dân tộc, tâm huyết với nghề nghiệp, xứng đáng với danh hiệu cao quý nghệ sĩ - chiến sĩ, là lực lượng nòng cốt trực tiếp tạo nên nền văn học, nghệ thuật cách mạng của dân tộc trong thời kỳ mới”, và “Tài năng văn học, nghệ thuật là vốn quý của dân tộc. Chăm lo phát hiện, bồi dưỡng, quý trọng và phát huy các tài năng văn học, nghệ thuật là trách nhiệm của toàn xã hội, trước hết là của Đảng, Nhà nước và của các tổ chức trong hệ thống chính trị các cấp. Tôn trọng, bảo đảm quyền tự do sáng tạo, tạo điều kiện thuận lợi phát huy tính độc lập, khơi dậy mọi nguồn lực sáng tạo của văn nghệ sĩ. Văn nghệ sĩ, người chiến sĩ xây dựng và phát triển nền văn nghệ tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, cần phát huy lòng yêu nước nồng nàn, gắn bó máu thịt với Nhân dân, nêu cao trách nhiệm công dân, sáng tạo nên nhiều tác phẩm có giá trị phụng sự đất nước và dân tộc”. Điều này khẳng định vị trí, vai trò của văn nghệ sĩ, đồng thời khẳng định trách nhiệm công dân của văn nghệ sĩ trước Tổ quốc, trước Nhân dân chính là sáng tạo ra những tác phẩm có giá trị, vì con người, vì phẩm giá con người. Sáng tạo được những tác phẩm có giá trị nhân văn cao cả cũng chính là góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, vì một nước Việt Nam “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Bởi, ở bất cứ thời điểm lịch sử nào của dân tộc ta, văn nghệ sĩ luôn là những người quan tâm đến thời cuộc. Thông qua hoạt động nghệ thuật, họ cất lên tiếng nói của Nhân dân, của thời đại mình, hướng tới những giá trị thẩm mỹ và nhân văn cao đẹp, lên án cái xấu, cái ác, sự biến chất, thoái hóa về nhân cách, đời sống và đạo đức trong một bộ phận xã hội.

Phát huy vai trò của văn nghệ sĩ trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng chính là phát huy tinh thần yêu nước gắn liền với lòng yêu thương con người, yêu đồng bào, yêu truyền thống văn hóa của dân tộc gắn liền với yêu Đảng, yêu chủ nghĩa xã hội, khát vọng xây dựng đất nước giàu đẹp, văn minh, hạnh phúc. Qua những tác phẩm của mình, từng văn nghệ sĩ hướng con người đến những giá trị tốt đẹp, thôi thúc ý chí, khát vọng vươn lên của mỗi cá nhân, là động lực cho sự phát triển chung của đất nước. Mỗi văn nghệ sĩ phải thể hiện rõ bản lĩnh chính trị vững vàng cùng với xu thế chung của thời đại, từng bước hòa nhập sâu rộng cùng nền văn học nghệ thuật thế giới mà không có hiện tượng bị hòa tan; lên án, phê phán không khoan nhượng những cái tiêu cực, cái xấu, cái độc hại cản trở sự phát triển của đất nước. Bên cạnh đó, đội ngũ văn nghệ sĩ Việt Nam cần cảnh giác trước những âm mưu chống phá, lôi kéo của những thế lực thù địch nấp dưới danh nghĩa đảm bảo “quyền con người trong xã hội dân chủ, dân sự” trước tình hình mới, phức tạp như hiện nay; tích cực sáng tạo làm giàu cho văn hóa dân tộc bằng tác phẩm văn học nghệ thuật kết tinh từ tài năng và nhân cách người nghệ sĩ, như nhà văn Nam Cao đã để nhân vật Hộ trong truyện ngắn “Đời thừa” nói: “Một tác phẩm thật có giá trị, phải vượt lên bên trên tất cả các bờ cõi và giới hạn, phải là một tác phẩm chung cho cả loài người. Nó phải chứa đựng một cái gì lớn lao, mạnh mẽ, vừa đau đớn lại vừa phấn khởi. Nó ca tụng lòng thương, tình bác ái, sự công bình… Nó làm cho người gần người hơn”.

Q.T