Bút ký của Lê Thu

     

     

 

                                                       

Cuối tháng Ba, trời không một gợn mây, không khí hanh hao như muốn vắt kiệt hơi nước cuối cùng còn sót lại trong lòng đất. Những đám cây rừng từ núi Dùm, núi Là, đến núi Nghiêm đang cố xoè rộng tán, để chắn lại những tia nắng khô giòn, những đợt gió khô khốc từ hướng Bắc thổi về. Trên rừng, những đợt gió làm đám nứa, bụi giang theo vòng đời đã bị héo khô, cọ vào nhau xào xạc. Và điều không may cũng đã xảy ra. Ban đầu, đó chỉ là làn khói trắng mỏng manh, ngoằn ngoèo như vết mực loang trên nền trời trong trẻo, toả ra từ mảnh nương bé nhỏ, nằm dưới chân núi Nghiêm. Nhưng cũng thật nhanh chóng, chỉ một lát, đã có cột khói bùng lên, cuộn những đám tàn đen bay ngược lên đỉnh núi. Chỉ phút chốc, ngọn lửa như con quái vật khổng lồ từ từ lớn dậy. Lửa tràn vào những bụi nứa, bụi giang rậm rạp. Lưỡi lửa tham lam lan nhanh ra ngoài rừng rộng. Những tiếng nổ lốp bốp nối nhau liên tiếp, nó thiêu rụi những đám cây con, bẻ gãy dần những thân cây lớn. Khói mù mịt cuốn lên đỉnh núi, không khí xung quanh bỗng phủ khắp một màu lo lắng. Phía trên cao, những hàng cây to lớn vẫn hiên ngang vững chãi, nhưng dường như chúng cũng đang sợ hãi, trước sức nóng khủng khiếp của ngọn lửa, đang tiến dần lên trên sườn núi.

Tin cháy rừng nhanh chóng được cấp báo về trụ sở Uỷ ban Nhân dân xã. Anh Trần Văn Hoàng, Chủ tịch xã Hoàng Khai lập tức cấp báo lên huyện Yên Sơn, rồi đốc thúc toàn bộ lực lượng của xã vào chân núi Nghiêm để tìm cách dập lửa. Thật nhanh chóng, chỉ một lúc sau khi lửa rừng cháy, những cán bộ, chiến sĩ quân đội, công an trên tỉnh, dưới huyện, xã trong, xã ngoài đã chia thành nhiều ngả để tiến vào núi Nghiêm. Những chiếc xe cứu hoả, với chiếc đèn xanh, đỏ, quay tròn vội vã, rồi hú lên những tiếng kêu khẩn cấp. Những người lính cứu hoả như những sứ giả của thần sông được phái đến giúp người. Từng tốp bộ đội, công an trong quân phục xanh, vàng, mở đường tiến vào đám cháy. Theo sau họ là người anh, người chị, những chú, những cô ở giữa làng, giữa xã. Họ theo nhau xếp thành hàng dài để trèo lên núi. Trên người họ vẫn là những bộ áo quần, vừa trở về từ ngoài đồng ruộng. Chỉ một lát, họ đã ẩn vào dưới tán rừng trong núi, rồi lại hiện ra bao quanh lấy đám cháy mịt mù.

Cuộc chiến với giặc lửa trên núi Nghiêm thật gian nan. Hơn một nghìn con người tất tả lao vào trận địa nóng bỏng và trên những khuôn mặt ấy, ai cũng nhuốm một màu khói bụi. Tiếng máy cưa vang lên vội vã, tiếng dao chặt lách cách liên hồi, tiếng cây đổ rào rào, tiếng xẻng xúc đất, tiếng cuốc mở đường... tất cả đều vội vã, cấp tập để ngăn ngọn lửa kia, không cho lan lên trên đỉnh núi. Những bàn tay chai sần mạnh mẽ, nắm chặt từng con dao, chiếc cuốc.., ai cũng căng mình chạy đua với ngọn lửa đang rừng rực cháy, như muốn nuốt hết cả núi rừng Nghiêm Sơn. Sự kiên cường của con người cuối cùng đã chiến thắng. Một số cây rừng bắt buộc phải được hạ xuống. Những bụi nứa, bụi giang… bị phạt đến tận gốc. Những đám cỏ dày rậm rạp, được phát quang như con đường rộng và biến thành sợi dây thòng lọng để chờ đợi con rồng lửa hung tợn chui vào. Nhưng ngọn lửa vẫn còn hung hãn, bởi được những cơn gió mạnh hùa vào làm tăng sức nóng, nó cứ cháy, nuốt trọn những thân cây xanh tốt. Cả khu rừng vẫn bừng bừng dưới lưỡi lửa đỏ rực, đầy hung bạo. Tiếng lửa nghe càng réo rít. Những âm thanh nổ lốp bốp liên hồi như đang đánh trận. Những thân cây cháy đen, gãy đổ và cả tiếng xạc xào như khẩn cầu của đám hoa, thảm cỏ. Tất cả hòa thành một bản giao hưởng đầy bi thương của dãy núi vốn vẫn êm đềm. Những cánh rừng phía trên ngả nghiêng sợ hãi, chúng như muốn bứt ra khỏi mặt đất, để bay sang sườn núi bên kia, trước khi bị nhấn chìm trong biển lửa. Đám chim muông hoảng loạn, chúng bay lượn quanh những cây to, vẻ như đang tìm cách để cõng những đứa con của mình rời xa khỏi tổ và những tiếng kêu nháo nhác như luyến tiếc căn nhà của mình sắp bị lửa thiêu. Những đàn ong ngửi thấy mùi khói đặc vội vã bay ra khỏi tổ, rồi lao xa ra khỏi đám cháy. Những đốm tàn than gặp gió được dịp toé lên bầu trời, rồi lả tả rơi xuống cánh rừng. Cảnh tượng đó, tưởng như không có sức mạnh gì ngăn được.

Mặt trời đang từ từ lịm tắt sau dãy núi Nghiêm, nhưng vào chiều hôm nay, trời tối như kéo dài vô tận bởi thứ ánh sáng đỏ đọc. Không giống như tất cả những buổi chiều đã qua, khi mặt trời xuống núi. Ánh sáng đang phát ra trên núi là ngọn lửa hờn ghen, nó đang cố thiêu đốt màu xanh của ngọn núi tươi xinh. Ngọn lửa ấy ở đây, có những người làng cũng chưa một lần nhìn thấy.

Chiều tối, trên sân chùa Nghiêm Sơn bỗng trở nên đông đúc khác thường. Người dân trong xã không ai bảo ai, họ vội vã mang nước uống, bánh mì, cơm nắm - mà hình như, nhà nào có thứ gì thì mang đến thứ ấy - để tiếp tế cho anh em chiến sĩ công an, bộ đội và cả những người thân quen ở trong thôn, trong xã của mình đang đi chữa cháy. Có cụ già tóc đã bạc phơ, mỗi tay cầm một chai nước nhỏ rồi chia cho các chú bộ đội, công an. Cụ giục giã: 

- Uống cho đỡ mệt!

Trên khuôn mặt vẫn dính đầy khói bụi, các chàng trai vừa đỡ chai nước, vừa nhoẻn miệng cười biết:

- Chúng cháu xin cụ.

Ở góc xa trên chùa, người phụ nữ không giấu được giọt nước mắt của mình, khi nhìn thấy người con trai vừa từ trong khói lửa trở về. Trong tiếng ồn ào bàn chuyện dập lửa, phía bên ngoài có cả tiếng trẻ con gọi bố, nhưng cha nó vẫn đang chăm chú hướng về nơi lửa cháy. Trong phút giây ấy, những tình cảm yêu thương của bao người con trên quê hương lại sầm sập tuôn trào như dòng thác Mẹ. Tình yêu ấy thiêng liêng và còn mãi như đã có tự bao giờ. Đêm phủ khắp núi rừng một màu đen kịt. Các lực lượng cứu hộ và bà con các xã vẫn thay nhau phát đường băng, dập lửa. Trong bóng tối, chỉ có những ánh đèn pin loang loáng. Những cán bộ, chiến sĩ vẫn còn nguyên quân phục lấm đầy bụi đen, đất đỏ. Xen lẫn trong những người dân tình nguyện là màu xanh đồng phục của những anh Dân quân tự vệ, những người Kiểm lâm và cả màu áo xanh của những chàng trai, cô gái Đoàn thanh niên tươi trẻ. Khi thấm mệt, người thì tranh thủ quỹ thời gian ít ỏi để nằm ngả lưng xuống nền cỏ xanh. Tuy rất mệt, nhưng họ cũng không thể nào tranh thủ chợp mắt. Người thì lại ngồi lưng dựa vào thân cây, nhưng mắt vẫn dõi theo ngọn lửa bập bùng, dù đã phải hàng giờ gồng mình căng thẳng. Dường như ai cũng gần kiệt sức. Bên cạnh họ chỉ có chai nước, chiếc bánh, hay nắm cơm vừng của các chị, các em tiếp tế. Nhưng bấy nhiêu cũng đủ cho mỗi người, mỗi chiến sỹ thêm bao nhiêu sức mạnh thần kỳ, để cùng nhau chiến thắng “giặc lửa”. Quả là, trong mọi trận chiến đấu, chỉ có tinh thần anh dũng, kiên cường của những con người, những chiến sĩ anh hùng, mới làm nên chiến thắng.

Trời về tối, đám lửa bập bùng, làm góc trời bị nhuốm trong màu đỏ sẫm. Ánh sáng ấy, y như nữ thần lửa đang trong cơn say sưa ma mị, đầy hoang dại. Màu đỏ ấy, trông xa như ngọn núi lửa đang phun trào, nó hiện ra vẻ rực rỡ đầy hiểm nguy, ma quái. Tiếng nổ lốp bốp vẫn thi nhau dội xuống chân núi, vẻ như muốn dọa nạt dân làng. Từng đụn khói bốc lên mờ mịt, cùng với màn đêm đen tối, càng tăng thêm nỗi thảm khốc của trận cháy rừng. Xuyên một đêm dài gian nan, cực nhọc, đến sáng hôm sau, con “rồng lửa” cũng đã bị khống chế. Cuối cùng, những đốm lửa nhỏ nhoi còn sót lại của nó, đã bị người khuất phục. Khi nghe tiếng bộ đàm từ trên núi báo về “lửa đã tắt”, tiếng hò reo đột ngột cất lên niềm vui mừng chiến thắng.

Một đồng chí bộ đội, công tác ở Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh nói với tôi rằng:

- Đứng trước lửa mới thấy con người nhỏ bé.

- Vậy bằng cách nào các anh nhanh chóng khống chế được nó chỉ trong thời gian ngắn?

- Bằng tinh thần đoàn kết quân - dân và tình yêu với rừng anh ạ.

Nhưng dù đã thắng lợi, một người con của xã Hoàng Khai luôn dũng cảm lao vào biển lửa đã không kịp trở về. Anh đã bị mắc kẹt trong vòng vây của khói lửa mịt mù, dù cố gắng nhưng đã không thoát khỏi vòng vây ác nghiệt. Anh nằm đó, giữa núi rừng trên quê hương thân yêu, nơi anh đã tận hiến cuộc sống của mình để bảo vệ bản làng, bảo vệ rừng. Rồi mai này, cánh rừng cháy đen kia sẽ dần xanh trở lại, nhưng lòng quả cảm của anh sẽ mãi khắc sâu trong tim của những người con trên mảnh đất này. Đó là một sự hi sinh rất đỗi thầm lặng.

Lửa khói qua đi, để lại đám cháy đen một màu ảm đạm. Hơn hai mươi héc-ta cây rừng, chỉ còn là những lớp tro tàn xám xịt, với những thân cây gục ngã, mảnh sườn núi nham nhở, giơ ra những tảng đá mồ côi đen thui tội nghiệp. Khói bụi ám vào những thân cây, kẽ lá phía bên kia đường băng cản lửa. Xung quanh đây, mùi không khí vẫn vương lại những ám ảnh của nỗi buồn tiếc nuối. Cháy rừng - hai từ đó tưởng chừng là đơn giản, nhưng nó cũng chứa đựng biết bao nhiêu mất mát, đau thương. Đó là lời nhắc nhở đầy ám ảnh rằng, thiên nhiên đang dang rộng vòng tay bao dung, nhưng cũng lại nhẫn tâm đòi nợ con người, khi họ đối xử tàn nhẫn với nó. Một tàn lửa bất cẩn, một phút lơ là cũng đủ để thiêu rụi cả cánh rừng nguyên sinh, cướp đi những gì quý giá mà con người phải mất hàng chục, hàng trăm năm dày công gây dựng.

Mấy hôm sau tôi quay lại nhà cụ Trần Văn Mỹ ở thôn Nghiêm Sơn, để hỏi chuyện. Cụ Mỹ năm nay đã chín mươi bảy tuổi và sinh sống ở đây vừa tròn tám mươi năm. Cụ kể, quê cụ ở mãi dưới tỉnh Thái Bình, năm một ngàn chín trăm bốn mươi lăm, cụ theo cha của mình lên làng này để lánh nạn đói.

- Xưa kia chỗ này là rừng rậm anh ạ.

Cụ chỉ tay lên chân núi. Rồi cụ lại bảo:

- Cả làng chỉ có mười một nóc nhà sàn, nằm lẫn vào rừng xanh dưới chân núi Nghiêm. Sở dĩ chúng tôi buộc phải làm nhà sàn như đồng bào ở đây là để tránh hổ. Anh không biết đấy thôi, ngày xưa thỉnh thoảng chúng tôi vẫn gặp beo trên núi Nghiêm về làng. Bao năm nay, làng chúng tôi ăn lộc của rừng, nên những đời người cứ nặng nợ với rừng mà lớn lên.

Hỏi thêm cụ, tôi được biết thêm, xưa kia người dân ở đây nuôi gia cầm, gia súc chỉ thả rông bên ngoài. Khi hổ xuống làng, người dân thấy chó sủa, họ biết nên chỉ dám ngồi trên nhà, rồi mang mâm, vỏ đạn, cối… rồi gõ thật mạnh, cốt để đuổi hổ đi. Đến năm một nghìn chín trăm sáu mươi thì không thấy hổ nữa. 

Chợt bà Ma Thị Luận, người làng, đang ngồi rửa rau bên bể nước bên ngoài nói với vào:

- Xưa núi này bị cháy, tàn tro từ trên núi bay xuống phủ kín cả làng. Rồi bà lại nói thêm: Lạ nhất là lần này, cháy to hơn, gió lớn hơn, nhưng tịnh không thấy tro tàn bay xuống.

 Nói xong bà thở dài:

- Các cụ bảo, “năm thìn, năm tỵ, chị chẳng nhìn em” là vậy.

Tôi chợt suy tư và nhớ đến những sự kiện trong những năm gần đây về hiện tượng thiên nhiên đang tác động đến cuộc sống con người. Năm ngoái, vừa lụt lội, năm nay lại cháy rừng. Cũng có người cho rằng, phải chăng đó là quy luật. Nhưng ấy là có người nghĩ thế, chứ thực tế, mọi việc đều có căn nguyên của nó. Con người sống với rừng thì phải có trách nhiệm bảo vệ rừng và làm giàu vốn rừng chứ. Những cánh rừng xanh bạt ngàn sẽ là lá chắn vững chắc để ngăn chặn các tác động từ mưa, bão, lũ lụt. Rồi con người cũng nâng cao trách nhiệm trước quy luật phát triển của rừng, đặc biệt là việc đốt phá rừng làm nương rẫy. Các hành vi đốt phá rừng, dù là vô tình hay hữu ý đều phải được lên án một cách mạnh mẽ. Giống như những cánh rừng trên núi Nghiêm kia, đã tồn tại hàng trăm năm cùng với đời người. Ngay như cánh đồng trước nhà cụ Mỹ, rộng một trăm năm mươi héc – ta, với những màu xanh của lúa, của các loại hoa màu khác đang trải ra một màu no ấm. Nghe nói, gạo làm ra từ cánh đồng này ngon nức tiếng, được người tiêu dùng trong khu vực ưu chuộng. Người ta lý giải rằng, núi Nghiêm đã mang lại cho cánh đồng độ phì nhiêu và dòng nước ngọt, làm cho hạt gạo nơi này có chất lượng vượt trội hơn so với những nơi khác.

Thành Tuyên, 3.2025

L.T

Minh họa của Tân Hà